Qazaqstanda kúnbaǵys maiy taǵy qymbattaýy múmkin, dep habarlaidy Dalanews.kz informburo.kz-ke silteme jasap.
23 qyrkúiekte Májilis otyrysynda depýtattar taǵy da kúnbaǵys dánin eksportqa shyǵarýdaǵy kedendik bajdy alyp tastaý bastamasyn kóterdi.
Alaida mundai qadam áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýary – kúnbaǵys maiynyń baǵasyn kúrt qymbattatatynyn túsinip otyr ma? Jaqsy nietpen jasalǵanymen, oilanbai qabyldanǵan sheshim qarapaiym qazaqstandyqtardyń qaltasyna aýyr salmaq salmaq. Munyń saldary týraly Ulttyq maily daqyldardy qaita óńdeýshiler qaýymdastyǵy (UMQQ) túsindirip berdi.
Álemde mai qymbattap jatyr, biraq Qazaqstanda baǵa turaqty
FAO derekterine sáikes, sońǵy eki maýsymda (2023 qyrkúiek – 2025 tamyz) ósimdik mailarynyń álemdik baǵasy 40%-ǵa ósken. Eýropada kúnbaǵys maiynyń quny 44%-ǵa kóterilgen. Al Qazaqstanda 2023 jyldan beri mai zaýyttarynan shyǵatyn kóterme baǵa litrine 730 teńgeden aspai tur (jetkizý qunyn qospaǵanda).
UMQQ músheleri ishki naryqtaǵy baǵa turaqtylyǵyna jaýapkershilik alyp, Saýda jáne integratsiia ministrligimen, Aýyl sharýashylyǵy ministrligimen memorandýmǵa qol qoiyp, úsh jyl qatarynan baǵany ustap tur.
“Biyl tamyzda qaýymdastyq infliatsiialyq qysym qaýpine jedel áreket etip, búkil el boiynsha litrin 745 teńgeden (jetkizýmen qosa) 7 mln litr tazartylǵan kúnbaǵys maiyn jetkizdi. Al Májilis depýtattary qoldaýdyń ornyna, baǵalardy qymbattatyp, halyqqa aýyrtpalyq ákeletin bastamalar usynyp otyr. Bul sheshim maidyń litrin 1200 teńgege deiin qymbattatyp, ishki naryqta tapshylyq týǵyzýy múmkin”, – deidi UMQQ.
Biz ne joǵaltýymyz múmkin?
Mai-toqyma salasy – Qazaqstan ekonomikasyndaǵy eń qarqyndy damyp jatqan baǵyttardyń biri. 2024/25 marketingtik jyl qorytyndysy boiynsha elimizde 740 myń tonnadan astam kúnbaǵys maiy óndirildi. Bul – táýelsiz Qazaqstan tarihyndaǵy rekord.
2026–2027 jyldarǵa 61,6 mlrd teńgeniń investitsiialyq jobalary josparlanǵan, bul turaqty jumys oryndaryn ashyp, ónimdilikti arttyrýǵa múmkindik beredi. 2025 jyldyń sońyna deiin Semei men ShQO-da eki iri mai óńdeý jobasy iske qosylady. Jańa qýattylyq jylyna 231 myń tonna mai óńdeýge jetedi.
Osynyń arqasynda:
- mai óndirisi men qaita óńdeý tereńdigi artady;
- sheteldik investitsiialar Qazaqstanǵa tartylyp jatyr;
- jańa jumys oryndary ashylady;
- importqa táýeldilik azaiady;
- infliatsiiany tejeýge úles qosylady;
- daiyn ónim eksporty arqyly shetel valiýtasy túsedi;
- qus jáne mal sharýashylyǵy, qurama jem, konditer jáne tamaq ónerkásibi qatar damidy.
Bul kórsetkishterdiń barlyǵy Prezident qoiǵan mindettermen úndes: agroónerkásip keshenindegi qaita óńdeý úlesin 70%-ǵa jetkizý, eksportty arttyrý, infliatsiiaǵa qarsy kúresý jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý.
2024 jyly agroónerkásip eksporty 5,1 mlrd dollardy qurap, onyń 52%-y qaita óńdelgen ónim úlesine tidi. Mai-toqyma sektory aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksportynyń tórtten birin berip, strategiialyq mańyzdy sala ekenin dáleldedi. Qazaqstan kúnbaǵys maiyn eksporttaý boiynsha álemdik TOP-10-ǵa enip, 2023–2024 jyldary 8-orynǵa shyqty. Sondai-aq elimiz kúnbaǵys kúnjarasyn EO-ǵa eksporttaityn úsh iri jetkizýshiniń qataryna kirdi jáne Ortalyq Aziiadaǵy suranysty tolyq qamtamasyz etip otyr.
Kórshilerdiń tájiribesi ne deidi?
UMQQ depýtattarǵa kórshiles elderdiń tájiribesin zertteýdi usyndy. Mysaly, Reseide maily daqyldardyń barlyǵyna derlik eksporttyq baj salynady: kúnbaǵys dánine – 50% (tonnasyna keminde 330 eýro), rapsqa – 30% (keminde 165 eýro), soiaǵa – 20% (keminde 100 eýro), zyǵyr dánine – 10%.
Ózbekstanda 2020 jyldan bastap maqta shikizatyn syrtqa shyǵarýǵa tyiym salynǵan. Bul sheshim ishki naryqty maqta maiymen qamtamasyz etýge, toqyma klasterin damytýǵa jáne qaita óńdelgen ónim eksportyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
