Belgili telejúrgizýshi ári kásipker Dinara Sátjan qazaqstandyqtardyń nesiege degen táýeldiligi men qarjylai saýatsyzdyǵyna alańdaýshylyq bildirdi. Ol tutynýshylyq nesielerdiń adamdardy qaryzǵa batyryp, halyqtyń qarjylai erkindigin shektep jatqanyn atap ótti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
“Meniń kiim dúkenimde bólip tóleý qarastyrylmaǵan. Iá, bul klientter úshin yńǵaily bolýy múmkin, biraq men adamdardy qaryzǵa kirgizip, qarjylai qiyndyqqa ushyratqym kelmeidi. Bir keshke kietin kóilek satyp alyp, ony jarty jyl boiy tóleý – aqylǵa qonymsyz dúnie. Onyń ústine, kóptegen adamda nesiege alynǵan telefon, teledidar, jihaz jáne ipoteka bar”, – deidi kásipker.
Dinara Sátjannyń aitýynsha, qazaqstandyqtardyń basym bóligi jalaqy alǵan boida nesiesin tóleýge asyǵady. Al qarajat jetpei qalsa, taǵy da qaryz alýǵa májbúr bolady. Bul olardyń qarjylai jaǵdaiyn odan ári qiyndatyp, qaryzǵa belshesinen batýǵa alyp keledi.
“Aqsha jetpei jatsa, adamdar mikroqarjy uiymdaryna júginedi. Al onda paiyzdyq mólsherleme óte joǵary. Biraq kópshilik muny baiqamaidy, óitkeni olar qaryzǵa alynǵan zattardyń ýaqytsha beretin jailylyǵyna aldanyp qalady. Qolyńyzda sońǵy úlgidegi telefon, ádemi jihaz bolǵanymen, sol zattardyń baǵasynan birneshe ese artyq qaryz tóleýge týra keledi. Bir nesieni jabý úshin jańasyn alady, keiin otbasy músheleri kómektese bastaidy. Osylaisha, bir jyldyń ishinde qaryzdyń jalpy mólsheri 150%-dan asyp ketýi múmkin”, – dep túsindirdi ol.
Kásipker qazirgi tańda árbir qazaqstandyqtyń orta eseppen 5 nesiesi bar ekenin aitady. Al bankter men mikroqarjy uiymdary táýekelge barmaidy, sebebi boryshkerlerdiń kem degende 70%-y nesieni mindetti túrde óteidi. Qalǵan qaryz alýshylarǵa jeke sot oryndaýshylary shara qoldanady.
“Nátijesinde boryshkerler úshin shetelge shyǵýǵa shekteý qoiylady, banktik shottary buǵattalady, múlikterine tyiym salynady. Al eger adam jumystan aiyrylsa she? Qaryzdy qalai qaitarady?” – dep máseleniń mańyzdylyǵyn atap ótti Dinara Sátjan.
Ol qazaqstandyqtardy qarjy saýatyn arttyrýǵa shaqyryp, nesieni oilanbai alýdyń saldaryn eskertýge tyrysty.
“Biz qarjylai saýatsyzbyz – bul aqiqat. Aqsha jinamaimyz, biraq nesie alýǵa kelgende belsendimiz. Bankter men mikroqarjy uiymdaryna sizdiń jeke sáikestendirý nómirińiz ǵana kerek. Buryn nesie alý úshin million qujat qajet bolsa, qazir bári jeńildetilgen. Sonyń kesirinen qaryzǵa belshesinen batqan ata-analar balalarynyń onlain-kreditterin tólep jatyr”, – dedi ol.
Kásipkerdiń aitýynsha, ótken jyly Qazaqstanda 36 million tutynýshylyq nesie berilgen.
“Kredit alar aldynda muqiiat oilanyńyz. Ol sizdiń densaýlyǵyńyz ben júikeńizge turarlyq pa? Barlyq “paida” men “ziiandy” tarazylap, bolashaqta qarjylai qiyndyqqa tap bolmaý úshin jańa qaryz alýdy toqtatyńyz”, – dep qorytyndylady Dinara Sátjan.
Statistika ne deidi?
Resmi málimetter de elimizde tutynýshylyq nesielerdiń qarqyndy ósip jatqanyn kórsetedi. FCBK Media Day 2025 sharasynda jariialanǵan Birinshi nesie biýrosynyń derekterine súiensek, 2024 jyly 6,2 million qazaqstandyq jalpy somasy 10,6 trillion teńgege 36,9 million tutynýshylyq kepilsiz nesie alǵan. Ortasha eseppen bir nesie somasy – 287 myń teńge.
2024 jyly 1 qańtardaǵy jaǵdai boiynsha, elimizde 8,2 million adam kepilsiz tutynýshylyq nesie tóleýde. Olardyń jalpy qaryzy 11,7 trillion teńgeni quraidy, bul bir jyl burynǵy kórsetkishten 22,9%-ǵa kóp. Al bir kelisimshart boiynsha ortasha qaryz mólsheri 371,8 myń teńgege jetken.
Bul sandar halyqtyń qarjylyq júktemesi artyp kele jatqanyn kórsetedi. Sondyqtan mamandar men sarapshylar azamattardy nesie rásimdemes buryn qarjylai jaǵdaiyn muqiiat baǵalaýǵa shaqyrady.
