AQSh prezidenti týra 40 minýt sóiledi. Senesiz be, qaǵazǵa qaraǵan joq. Berilgen ýaqyt 15 minýt edi. Biraq, úlgermegen. Obamanyń sózi áser etkeni sondai, zaldaǵy jurt onyń sózin toǵyz márte bólip, qol shapalaqtaǵan.
Diktatorlar týraly
HHI ǵasyr. Diktatorlar taǵynan taiýda. Olar basqarǵan elder daǵdarysqa tap bolyp, terrorizmniń oshaǵyna tústi. Qazirgi zamanda diktatýralar turaqsyz, búgin bir diktator taqqa otyrsa, endeshe erteńgi kúni atalǵan elde revoliýtsiia bolady dep bilińiz. Eshqandai qýlyq-sumdyq joq. Barlyǵy tehnologiianyń, áleýmettik jeliniń arqasy. Qazir bir eldiń jerin basyp alý – myqtylyq emes, adamdardyń tabysy, bilimi, eldiń ekonomikasy, innovatsiiasy, umtylysy joǵary bolsa sol el myqty.
Siriia týraly...
Siriia diktatory týǵan halqyn aiaǵan joq. Bul tragediiany ainalyp óte almaimyz. Siriiadaǵy jaǵdaidy ózgertýde áskeri kúsh az. Amerika atalǵan máseleni sheshýde barlyǵymen birigýge ázir. Ishinde Resei de, Iran da bar. Bári qalai bastaldy, bilesizder me? Asad beibit sherýge shyqqandardy shetinen baýyzdai bastady. Asadtyń biligine siriialyqtardyń kóńili tolmaidy. Endeshe Asadty taǵynan taidyryp, ornyna jańa úkimet taǵaiyndaý kerek.
...jáne onyń saldary jaiynda
«Islam memleketi» Irak pen Siriiadaǵy haostan paida boldy. Olar islamnyń atyna kir keltirýde. Islam men terror úilespeitin uǵymdar.
Ýkraina jáne sanktsiia týraly
Resei Qyrymdy basyp aldy. Iá, biz Resei men Ýkrainanyń baýyrlas ekenin bilemiz. Biraq, bir eldiń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyna qater tóngende qarap tura almaimyz. Qazirgi Ýkraina halqy Eýropaǵa qosylýǵa múddeli, Reseige emes.
Rýbl quldyrady, ekonomika qulady. Aqyl-esi durys adamdar Reseiden ketip jatyr. Bul máseleni diplomatiialyq jolmen sheshýge bolar edi. Biz Reseidi oqshaýlaǵymyz joq, bizge, bizben birge bolatyn jáne halyqaralyq júieni qalpynda ustaýǵa kómektesetin myqty Resei kerek.
Iran týraly
Tarihtan sabaq alý kerek. Únemi «Amerikaǵa ólim!» dep urandatqannan ekonomikalyq jaǵdai jaqsarmaidy.
AQSh týraly
Oppozitsiia bilikke talasýǵa, sailaýǵa túsýge múmkindik alǵanda memleket jańa ideialarmen tolyǵady. Táýelsiz BAQ qoǵamǵa táýelsiz aqpar taratýǵa múmkindik alǵanda korrýptsiia joiylady. Azamattyq qoǵam qalyptasqanda adamdar úkimettiń ózi eńsere almaityn máselelerdi sheshedi. Adamdar ózi ómir súretin elde armanyn aqiqatqa ainaldyra alaryna sengende ǵana memleket te óz álýetin tolyqtai júzege asyrady.
Amerikanyń kúshi osynda. Bul demokratiia. Amerikalyq ult, immigrantar ulty. Kúlli álemniń mádenieti bizde, álemniń túrli ult ókilderin AQSh-tan kezdestiresiz. Bul elde sizdiń kim ekenińiz, qaidan kelgenińiz, túrińiz, túsińiz mańyzdy emes. Bizdiń kúshimiz osynda.
Taǵy da diktatorlar jáne demokratiia týraly
Beibit sherýdi basyp-janyshtaityn bilik bulaisha kúshin emes, kerisinshe álsizdigi men qorqaqtyǵyn kórsetedi. Tarih kýá: óz halqynan qorqatyn memleketter aqyr aiaǵy qulaidy.
Jorj Ýashington, Nelson Mandela demokratiialyq institýttar qalyptastyrý qajettigin, jalǵyz adamnyń ómir baqi bilik qurmaýy kerektigin aityp ketken. Máńgi taqta otyrý úshin konstitýtsiiany ózgertken kósemder tabysty memleket qalyptastyrdym dese, qatelesedi. Eshkim de máńgi ómir súrmeidi. Ajalsyz adam joq. Olar bilikke bilik etý úshin talasady. Áste adamdardyń ómirin jaqsartý úshin emes...
PÝTIN OL NE DEDI?
Pýtin Obamanyń «sabaǵyna» qatysqan joq. Kezek Pýtinge kelgende Ýkraina prezidenti Petr Poroshenko zaldan shyǵyp ketti. Pýtin sóilei bastaǵanda zaldaǵy birneshe ýkraindyq diplomat eliniń týyn kóterip turdy. Resei patshasy Obamadan qaraǵanda az sóiledi. 22 minýt. Qaǵazǵa qarap sóiledi.
AQSh jáne Batys jaily
«Qyrǵi qabaq» soǵys aiaqtalǵasyn álemde ózin jahannyń júregi sanaityn ortalyq qalyptasty. Piramidanyń biigine shyqqandar álem bizdiń aitqanymyzben júredi dep oilady. Tiisinshe, olar «BUU-men eseptesip qajeti joq» dedi. Kerisinshe, uiym kedergi bolady. Sondyqtan BUÚ uiym retinde eskirdi degen áńgimeler aityldy. BUU-nyń quqyǵyna qol suǵýǵa bolmaidy. Suqtyq eken, jahandy jýan elder bileitin bolady.
Siriia týraly
Islam memleketine qarsy shyǵyp otyrǵan jalǵyz Asad áskeri, ári ketse kúrt jaýyngerleri. Siriia úkimetine kerisinshe, kómek kerek. Biz aimaqty búge shigesine deiin bilemiz. Ádil túrde aralasaiyq desek, Resei azýyn kórsetip jatyr deidi. Biraq, búgingi álemdik ahýalǵa kóz juma qarai almaimyz. Antiterrorlyq koalitsiia quratyn kez keldi.
Islam memleketiniń qatarynda myńdaǵan adam bar. Arasynda irak jaýyngerleri de júr. 2003 jyly Irakqa basyp kirgennen keiin olar dalada qaldy. Liviialyqtar da kóp. Bul memleket te qiratylǵan. Qazir radikaldardyń qataryn ózderin «siriia oppozitsiiasymyz» deitin jaýyngerler tolyqtyrýda. Olardy qoldap otyrǵan Batys, basqa eshkim emes.
NATO týraly
NATO-nyń shekarasyn kún saiyn keńitýde. Suraq: bul ne úshin qajet? Varshava kelisimi uiymy áldeqashan ydyraǵan? KSRO áldeqashan qulaǵan, tarap bitken...Soǵan qaramai NATO, kún ótken saiyn keńip keledi, tiisinshe áskeri infraqurylymy da kúsheiý ústinde.
Ýkraina jáne postkeńestik elder týraly
Postkeńestik elderdi tańdaýdyń aldyna qoidy: Batyspen birikkileriń kele me, álde Shyǵyspen birge bolasyńdar ma? Kúnderdiń kúni arandatýǵa qurylǵan mundai logikanyń aiaǵy geosaiasi daǵdarysqa ulasary anyq edi. Ýkrainada dál sondai jaǵdai boldy. Resmi bilikke kóńili tolmaǵan halyq arandatyp, artyn tóńkeriske ulastyrdy. Osynyń nátijesinde elde azamattyq soǵys burq etti.
Demokratiia týraly
Árkim ártúrli oilaidy. Buǵan qurmetpen qaraý kerek. Eshkim de bireý ózinshe durys dep tapqan damýdyń jolymen (úlgisimen) júrýge nemese soǵan ikemdelýge tiisti emes.
ÁLEMDIK BASPASÓZ NE DEDI?
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
