Nursultan Nazarbaev prezident oryntaǵyn birneshe sebepke bailanysty bosatty.
Alǵashqysy. Ózbek prezidenti Islam Kárimovtiń kúiin keshkisi kelmedi. Kárimov osydan tórt jyl buryn 80-nen asqan shaǵynda ómirden ótti. Apyl-ǵupylda bilikti tapsyryp úlgere almai qaldy, nátijesinde, ainalasy men týǵan-týystary eldiń jańa basshysy Shavqat Mirzieevtiń qysymyna ushyrady.
Muny Nur Otan-nyń byltyrǵy otyrysynda shet jaǵalai aitty da. Bilik tranzitine osydan úsh jyl buryn, 2016 jyly qamdana bastaǵanyn tilge tiek etip, óz ornyna Toqaevty laiyqty kóretinin málimdegen edi.
Ekinshisi. Nazarbaev júieden tys tursa da, osy júiege joǵarydan sholý jasaityn statýsty saqtaǵysy keldi. Li Kýan Iýge uqsaǵysy keldi onyń. Iu otstavkaǵa ketkennen keiin 20 jyl boiyna aǵa ministr, ustaz-ministr qyzmetinde ter tógip, Singapýrdy syrttai basqardy.
«Júieniń júieden tys baqylaýshysy» qyzmetine Nazarbaev uzaq ýaqyt boiy ázirlendi.
Taqty bosatyp berse da Nazarbaev kelesidei, onyń ishinde:
«Ult kóshbasshysy»; Qaýipsizdik keńesiniń ómir boiǵy tóraǵasy, bul oǵan kúsh qurylymdaryn baqylaýǵa múmkindik beredi; Nur Otan partiiasynyń tóraǵasy; Qurmetti senator; Konstitýtsiialyq keńestiń ómir boiǵy múshesi; Qazaqstan halqy Assambleiasynyń ómirge boiǵy tóraǵasy quziretin saqtap qaldy.
Nazarbaev budan bólek, «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń jumysyn qadaǵalaidy, qordyń direktorlar keńesiniń kezdesýine tóraǵalyq etedi.
Tuńǵysh Prezident osy arqyly ózine qolaily pozitsiiany laiyqtap aldy. Nazarbaev túrli salany ýysynda ustap turǵanmen, is júzinde birde bir dúniege jaýap bermeidi.
Toqaevtyń qazirgi kúii prezident tusynda Pýtinniń baqylaýynda bolǵan Dmitrii Medvedevti eske salady.
Bizdiń Máskeýden aiyrmashylyǵymyz Qazaqstanda Qaýipsizdik keńesi atty jasandy ortalyq quryldy. Onyń quzireti bilik aýyspai tura keńeigen-tin. Qaýipsizdik keńesi aqyl-keńes beretin qurylymnan konstitýtsiialyq organǵa ainalyp ketti.
Ol endi ulttyq qaýipsizdik pen qorǵanys salasyn, ishki turaqtylyq máselesin baqylaityn, Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeidegi múddesin qorǵaityn organ.
Qaýipsizdik keńesiniń quramyna biliktiń negizgi qurylymdarynda otyrǵan 12 adam bar.
Ótken jyldyń kúzinde qazirgi Prezident Qaýipsizdik keńesiniń quziretin keńeitetin qaýlyǵa qol qoidy. Sonyń nátijesinde Memleket basshysy budan bylai kadrlyq aýys-túiis jasarda Nazarbaevpen aqyldasýy kerek.
Keibir sarapshylardyń pikirinshe, Qaýipsizdik keńesiniń quziretine «elde tótenshe jaǵdai engizý» mindetin endirip qoiǵan.
Toqaevtyń aiaq alysyn baqylaý maqsatynda Tuńǵysh Prezidenttiń tuńǵysh qyzy Dariǵa Nazarbaeva Joǵary palata – Senat tóraǵasy boldy. Tiisinshe, Qazaqstandaǵy Prezidentten keiingi ekinshi adam bolyp taǵaiyndaldy.
Nazarbaevtyń oryntaǵyn bosatýǵa ózbek prezidenti Kárimovtiń ólimi yqpal etken bolsa, qyzy Dariǵanyń spiker bolýy Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaidan sabaq alǵany dep túsiný qajet.
Almazbek Atambaevtyń tól shákirti Sooranbai Jeenbekov bilik tizginin qolyna alǵasyn eks-prezidentti qýǵyn-súrginge ushyratqan edi.
Qazaqstan Konstitýtsiiasynyń 44-babynda Prezident Ulttyq bank basshysyn, Bas prokýrordy nemese UQK tóraǵasyn tek Parlament Senatynyń kelisimimen ǵana aýystyryp, taǵaiyndai alatyny taiǵa tańba basqandai jazylǵan.
Nazarbaev Nur Otan-nyń tizginin bosatqan joq, tiisinshe, osy partiianyń músheleri bilep-tóstep otyrǵan Parlamentti de óz baqylaýynda ustaýda.
Ázir biliktegi eki top Konstitýtsiia boiynsha keler jyly ótýge tiisti Parlament sailaýynyń merzimin anyqtai almai daýlasýda.
Bir top Qazaqstanda kezekten tys sailaý ótkizý keshegi prezident sailaýyndaǵy «skandaldan» aiyǵa qoimaǵan qoǵamnyń ashý-yzasyn týǵyzady deidi.
Endi bir top sailaýdy merziminen buryp ótkizýdi kókseidi. Bul top Nur Otan-nyń soiylyn soǵyp, sózin sóileýde. Olardyń oiy, sailaý kenetten, aiaqastynan ótse, bilik partiiasynyń opponentteri qomdanyp úlgermeidi, sóitip, Nur Otan bul sailaýda taǵy da top jaryp shyǵady.
Saiasi sahnada taǵy sol úirenshikti oiynshylar ózderine «buiyrǵan» orynǵa jaiǵasyp, bilik partiiasynyń status quo-syn saqtap qalady.
Toq eterin aitqanda, Toqaevqa áli de tolyq bilik berilgen joq. Ózine tiesili quziretti Toqaev tek Nazarbaevtyń pármenimen ǵana paidalana alady.
Tuńǵysh Prezident saiasi sahnadan birjolata ketkende ǵana Qazaqstanda naǵyz bilik tranziti bastalady. Nazarbaevtyń saiasattaǵy kúnderi sarqylýǵa taqaý. Muny bilik te, qoǵam da túsinip otyr. Alaida dál qazirgi jarym-jartylai tranzit Toqaevty aýyr jaǵdaiǵa qaldyryp, tyrp etkizer emes.
Onyń ústine, óz komandasy da joq, arqa súier, senim artar adamy az. Ortalyq bilikte, aimaqtarda jáne ulttyq kompaniialarda túgel Tuńǵysh Prezidenttiń qolbalalary otyr.
Toqaevtyń ákimshilik resýrsy da tapshy. Prezidenttiń bastamasy men usynysyn júzege asyrýǵa moiny jar bermeitin biýrokrattyq apparat ony aiaqtan shalýy ábden múmkin. Bul onyń reformator retindegi repýtatsiiasyna nuqsan keltirmei qoimaidy.
Eldegi jarym-jartylai tranzit memapparattyń jumysyn turalatyp tastady. Jup bilik ornaǵan aýmaly-tókpeli ýaqytta memapparatqa naqtylyqqa muqtaj.
Dál qazir Toqaev óziniń ákimshilik yqpalyn arttyrýǵa kúsh salýy qajet, bul úshin kadrlyq aýys-túiis jasaýda meilinshe erkindik alýǵa umtylýy tiis.
Mundai jaǵdaida qazirgi Prezident pen «Kitaphananyń» arasynda kikiljiń týyndaýy ǵajap emes. Al munyń arty nege ákep soǵaryn dál ázir boljaý qiyn.
Ázirlegen Dýman BYQAI
