Álemdik naryqtaǵy dollardyń qazirgi ahýaly kóptegen eldiń, onyń ishinde Qazaqstannyń valiýtalyq dinamikasyna eleýli yqpalyn tigizýde. Ekonomist Beknur Qisyqovtyń paiymdaýynsha, qazir Qazaqstanda evronyń kúsheiýine, eń aldymen, dollardyń jahandyq deńgeidegi álsireýi men eýroaimaqtyń ekonomikalyq ahýalynyń jaqsarýy sebep bolyp otyr. Al dollar baǵamy sanaly túrde tómenge "súiretilýde". Buǵan osyndai strategiialyq sheshim qabyldaǵan Tramp múddeli kórinedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Dollardyń jahandyq sahnadaǵy álsizdigi AQSh-tyń qazirgi ákimshiligi júrgizip jatqan protektsionistik jáne avtarkiialyq saiasatpen tyǵyz bailanysty. Qisyqovtyń pikirinshe, prezident Tramptyń kedendik baj salyǵyn kóterýi, ekonomikalyq oqshaýlanýy – AQSh-tyń eksporttyq áleýetin arttyrýǵa, saýda balansyn túzetýge baǵyttalǵan qadam. Ákimshilik dollardyń búgingi qunyn asyra baǵalanǵan dep sanap, ony "ádil" deńgeige túsirýge múddeli. Sol sebepti dollardyń álsizdenýi kezdeisoqtyq emes, ol sanaly túrde jasalyp jatqan strategiialyq sheshim.
"Osy tusta evronyń kúsheiýi zańdy qubylys. Ásirese, Germaniia ekonomikasy eýroaimaqty alǵa súirep, naqty ekonomikalyq ósim kórsetip jatqanda. Al AQSh bolsa, kóbinese teoriialyq deńgeide áreket etip, naqty nátijelerden góri strategiialyq maqsattardy kózdep otyr. Bul eki taraptyń ekonomikalyq saiasaty arasyndaǵy aiyrmashylyq dollardyń bolashaqta odan ári álsireýin tanytady", - deidi maman Digital Business-ke bergen suqbatynda.
Ekonomist AQSh-tyń syrtqy qaryzy máselesine de toqtalyp ótti. AQSh obligatsiialaryna investitsiia salý arqyly Japoniia, Saýd Arabiiasy siiaqty elder úlken paida taýyp otyr. Is júzinde bul – Amerika óz esebinen basqa elderdiń tabysyn arttyryp otyr degen sóz. Tramptyń da kózdep otyrǵany – dál osy jaǵdaidy ózgertý. Alaida ekonomistiń pikirinshe, Tramptyń ádisteri birshama qarama-qaishylyqqa toly. Onyń saiasaty XX ǵasyr basyndaǵy protektsionistik áreketterdi eske túsiredi, al sol kezeńdegi osy tektes sheshimder AQSh-ty Uly kúizeliske alyp kelgen edi. Dese de, qazirgi ákimshilik bul jolmen saýda balansyn qalpyna keltirýge tyrysýda.
"Qazaqstandaǵy dollar men teńgeniń araqatynasyna kelsek, mundaǵy jaǵdaidy tolyǵymen Ulttyq bank rettep otyr. Qazirgi ýaqytta salyq tólemderi kezeńinde dollarlyq tabysty teńgege ainaldyrý mindeti bar, bul - óz kezeginde teńgeni turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan qadam. Alaida bul tusta kópshiliktiń nazarynan tys qalyp jatqan bir faktor bar – ol evronyń qymbattaýy. Qazirdiń ózinde evro baǵamy 605 teńgege jetti, al bir apta buryn ǵana ol 580 teńge bolatyn. Bul – evronyń nyǵaiý trendiniń áli de jalǵasatynyn ańǵartady", - deidi ekonomist.
Qisyqov bul úrdisten jaǵymdy jaqty da baiqaǵan: ol halyqtyń ekonomikaǵa degen qyzyǵýshylyǵynyń artýyn atap kórsetedi. Ásirese, Tramptyń saiasatynan keiin turǵyndar arasynda ekonomikalyq saýattylyq deńgeii kóterildi. Búginde dollar investitsiia úshin senimdi aktiv retinde burynǵydai qarastyrylmaidy. Investorlar evro, Shveitsariia franki men Britan fýnty siiaqty valiýtalarǵa bet bura bastady.
"Aldaǵy kezeńde evro investitsiia úshin odan ári tartymdy bola bermek. Kóptegen investor úshin evro qazirdiń ózinde "qaýipsiz ailaqqa" ainalǵan. Buǵan altynnyń tapshylyǵy da yqpal etýde. Sebebi naryqtaǵy altyn baǵasy turaqty túrde ósýde, biraq bankterde altyn quimalarynyń tapshylyǵy baiqalýda. Sondyqtan investorlar qarjysyn saqtaityn balama retinde evroǵa basymdyq berýde", - deidi ol.
Qorytyndylai kele, ekonomist Beknur Qisyqov aldaǵy ýaqytta da dollardyń tolyq quldyramaitynyn, biraq aqyryndap álsirep, evronyń ósimi jalǵasatynyn aitady. Bul úrdis eýroaimaqtyń ekonomikalyq jáne saiasi bedeliniń artýyna tikelei bailanysty bolmaq.
