D dárýmeni jetispegen kezde adamdar jii aýyrady, júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń, aýtoimmýndyq buzylystardyń, ekinshi tipti qant diabetiniń jáne depressiialyq jaǵdailardyń damý qaýpi artady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Soǵan qaramastan kópshilik áli kúnge deiin D dárýmeni tapshylyǵyn «sánge ainalǵan diagnoz» dep qabyldap, ony densaýlyqqa tónetin naqty qaýip retinde baǵalamaidy.
Alaida klinikalyq zertteý nátijeleri kórsetkendei, keńse qyzmetkerleriniń basym bóliginde D dárýmeniniń jetkiliksizdigi nemese tapshylyǵy anyqtalǵan. Olardyń kóbi kúizelis, sozylmaly sharshaý nemese jii sýyq tiiýdiń sebebi dál osy dárýmenniń jetispeýshiligi bolýy múmkin ekenin bilmegen.
Nelikten zertteý Qazaqstanda júrgizildi?
Zertteý avtorlarynyń aitýynsha, D dárýmeniniń tapshylyǵy týraly kóptegen ǵylymi derekter bolǵanymen, keńse qyzmetkerlerine qatysty zertteýler óte az júrgizilgen. Al dál osy sanat eldegi eńbekke qabiletti halyqtyń negizgi bóligin quraidy.
Buǵan deiin keńsede jumys isteitin adamdardyń ómir salty turaqty, durys tamaqtanýǵa múmkindigi bar bolǵandyqtan, olardyń dárýmen deńgeii qalypty degen pikir qalyptasqan. Alaida tájiribe munyń shyndyqqa janaspaitynyn kórsetti.
«Keńse qyzmetkerleri kúnniń kóp bóligin ǵimarat ishinde ótkizedi jáne kún sáýlesin tek tereze arqyly kóredi. Alaida tereze áinegi teride D dárýmeniniń túzilýine qajetti ýltrakúlgin sáýlelerdi ótkizbeidi. Tipti adamdar syrtqa shyqqan kúnniń ózinde kúnnen qorǵaityn SPF kremderin paidalanady, olar qajetti ýltrakúlgin sáýleniń 95 paiyzyna deiin bógeidi nemese ýltrakúlginnen qorǵaityn jabyq kiim kiedi. Buǵan qosa, asyǵys tamaqtaný, durys tamaqtanbaý jáne turaqty kúizelis qosylady. Sondyqtan keńse qyzmetkerleri D dárýmeni tapshylyǵynyń negizgi qaýip tobyna jatady. Soǵan qaramastan, sońǵy ýaqytqa deiin Qazaqstanda munyń qan quramyndaǵy naqty kórsetkishterge qalai áser etetini zerttelmegen», - delingen zertteýde.
Kimder zertteldi?
Zertteý Almaty qalasynda 18-44 jas aralyǵyndaǵy 151 keńse qyzmetkeriniń qatysýymen júrgizildi.
Qatysýshylardyń basym bóligin áielder qurady. Olardyń ortasha jasy shamamen 33 jas boldy.
Qatysýshylardyń kópshiligi keńsede kúnine keminde segiz saǵat jumys istegen. Keibiri turaqty túrde serýendep júrgenin, sportpen ainalysatynyn, tórtten biri dárýmender men taǵamdyq qospalar qabyldaitynyn aitqan. Jalpy alǵanda olardyń kópshiligi ózin deni saý sanaidy.
Alaida zertteý nátijeleri qatysýshylar úshin de, dárigerler úshin de kútpegen jaǵdai boldy.
«Qatysýshylardyń 75,5 paiyzynda D dárýmeniniń tapshylyǵy nemese jetkiliksiz deńgeii anyqtaldy. Árbir úshinshi adamnyń kórsetkishi 20 ng/ml-den tómen boldy, bul klinikalyq turǵyda rastalǵan tapshylyq bolyp sanalady. Al qalypty deńgei tek árbir tórtinshi qatysýshyda ǵana tirkeldi. Basqasha aitqanda, eńbekke qabiletti eresekterdiń tórtten úsh bóligi D dárýmeni jetispese de, bul týraly múlde bilmegen», - dep kórsetilgen zertteýde.
Qan taldaýy keńse qyzmetkerleriniń basym bóliginde D dárýmeni deńgeii aitarlyqtai tómen ekenin kórsetti. Mundai jaǵdaida taǵamdyq qospalardyń az mólsheri nemese anda-sanda kúnge shyǵý dárýmen deńgeiin qalypty kórsetkishke jetkize almaidy.
«Aǵza munyń óteýin sozylmaly aýrýlarmen qaitarady»
Mamandardyń aitýynsha, D dárýmeni burynǵydai tek súiekke qajet dárýmen retinde qarastyrylmaidy.
Onyń belsendi túri kaltsii men fosfordyń aǵzaǵa durys sińýine kómektesip, olardyń qajetti deńgeiin saqtaidy jáne súiek tininiń beriktigin qamtamasyz etedi.
D dárýmeni aǵzaǵa túskennen keiin aldymen baýyr men búirekte belsendi túrge ainalyp, sodan keiin ǵana kaltsii men fosfordyń ishek, qan jáne súiek arasyndaǵy tepe-teńdigin retteýge qatysady.
Dárigerler D dárýmeni tapshylyǵynyń kelesi qaýiptermen bailanysty ekenin aitady:
• jii juqpaly aýrýlarǵa shaldyǵý;
• bulshyqet álsizdigi men sozylmaly sharshaý;
• dene men býyndardyń aýyrýy;
• kóńil kúidiń tómendeýi jáne depressiia belgileri;
• júrek-qan tamyrlary jáne aýtoimmýndyq aýrýlar;
• júkti áielderdegi asqynýlar nemese uryqtyń súiek júiesiniń durys qalyptaspaý qaýpi.
«D dárýmeniniń róli tek súiekti nyǵaitýmen shektelmeidi. SF-36 saýalnamasy negizinde júrgizilgen taldaý nátijeleri D dárýmeni tapshylyǵy bar adamdarda onyń deńgeii túzetilgennen keiin jalpy densaýlyq jaǵdaiynyń, fizikalyq belsendiliktiń jáne aýyrsyný deńgeiiniń aitarlyqtai jaqsarǵanyn kórsetti», - delingen zertteýde.
Ne isteý kerek?
Kópshilik D dárýmenin aldyn alý maqsatynda ǵana qabyldap, ony turaqty túrde ishpeidi nemese óte az mólsherde paidalanady. Onyń ústine aǵzada tapshylyq bar-joǵyn teksermeidi.
Dárigerlerdiń pikirinshe, mundai tásil kóp jaǵdaida nátije bermeidi jáne adamda tapshylyqtyń orny toldy degen jalǵan túsinik qalyptastyrady.
«Aldyn alý úshin usynylatyn dozalar tek D dárýmeniniń deńgeii bastapqyda qalypty bolǵan jaǵdaida ǵana tiimdi. Eger tapshylyq qalyptasyp qoiǵan bolsa, mundai mólsher qandaǵy kórsetkishti kótere almaidy. Adam birneshe ai boiy dárýmen qabyldaýy múmkin, biraq naqty qajettilikke sáikes kelmeitin dozanyń saldarynan deńgei tómen kúiinde qala beredi», - deidi dárigerler.
Mamandardyń aitýynsha, taǵy bir jii kezdesetin qatelik - D dárýmenin dárigerdiń keńesinsiz jáne klinikalyq qajettiliksiz qabyldaý.
Eger adamda tapshylyq belgileri nemese qaýip faktorlary bolmasa, D dárýmenine taldaý tapsyrý mindetti sanalmaidy.
«Al eger belgiler, sozylmaly aýrýlar nemese qaýip faktorlary bolsa, onda taldaý durys em taktikasyn tańdaýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan D dárýmenin “kez kelgen jaǵdaida” teksertip nemese dáriger keńesinsiz óz betinshe qabyldaýdy bastaýǵa bolmaidy. Eń tiimdi tásil - dárigerdiń kórsetilimderdi baǵalaýy, qajetti dozany tańdaýy jáne qajet bolǵan jaǵdaida kórsetkishterdi baqylaýy», - deidi zertteý avtorlary.
Sondai-aq zertteýshiler D dárýmeniniń sapaly ári naqty mólsheri kórsetilgen dárilik túrlerin tańdaýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.
Bul nege mańyzdy?
Búginde álem dárigerleri D dárýmenin jai ǵana taǵamdyq qospa emes, adamnyń jalpy densaýlyǵyna áser etetin mańyzdy faktor retinde qarastyrady.
Turaqty kúizelis, joǵary jumys júktemesi jáne kún sáýlesiniń jetispeýshiligi jaǵdaiynda onyń mańyzy burynǵydan da arta túsken.
«Zamanaýi halyqaralyq zertteýler D dárýmeniniń deńgeii adamnyń psihoemotsiialyq jaǵdaiymen de bailanysty ekenin kórsetedi. Qanynda D dárýmeni joǵary stýdentter men jasóspirimder arasynda depressiialyq belgiler men emotsiialyq turaqsyzdyq sirek kezdesedi. Bul D dárýmeni psihikalyq aýrýlardy emdeidi degendi bildirmeidi. Alaida onyń jetkilikti deńgeiin qazirgi ómir salty jaǵdaiynda psihikalyq saýlyqty qoldaityn mańyzdy faktorlardyń biri retinde qarastyrýǵa bolady», - delingen qazaqstandyq zertteýde.
