D دەرۋمەنٸ جەتٸسپەگەن كەزدە ادامدار جيٸ اۋىرادى, جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ, اۋتويممۋندىق بۇزىلىستاردىڭ, ەكٸنشٸ تيپتٸ قانت ديابەتٸنٸڭ جەنە دەپرەسسييالىق جاعدايلاردىڭ دامۋ قاۋپٸ ارتادى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
سوعان قاراماستان كٶپشٸلٸك ەلٸ كٷنگە دەيٸن D دەرۋمەنٸ تاپشىلىعىن «سەنگە اينالعان دياگنوز» دەپ قابىلداپ, ونى دەنساۋلىققا تٶنەتٸن ناقتى قاۋٸپ رەتٸندە باعالامايدى.
الايدا كلينيكالىق زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ كٶرسەتكەندەي, كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸندە D دەرۋمەنٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ نەمەسە تاپشىلىعى انىقتالعان. ولاردىڭ كٶبٸ كٷيزەلٸس, سوزىلمالى شارشاۋ نەمەسە جيٸ سۋىق تييۋدٸڭ سەبەبٸ دەل وسى دەرۋمەننٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن بٸلمەگەن.
نەلٸكتەن زەرتتەۋ قازاقستاندا جٷرگٸزٸلدٸ?
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, D دەرۋمەنٸنٸڭ تاپشىلىعى تۋرالى كٶپتەگەن عىلىمي دەرەكتەر بولعانىمەن, كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸنە قاتىستى زەرتتەۋلەر ٶتە از جٷرگٸزٸلگەن. ال دەل وسى سانات ەلدەگٸ ەڭبەككە قابٸلەتتٸ حالىقتىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸن قۇرايدى.
بۇعان دەيٸن كەڭسەدە جۇمىس ٸستەيتٸن ادامداردىڭ ٶمٸر سالتى تۇراقتى, دۇرىس تاماقتانۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار بولعاندىقتان, ولاردىڭ دەرۋمەن دەڭگەيٸ قالىپتى دەگەن پٸكٸر قالىپتاسقان. الايدا تەجٸريبە مۇنىڭ شىندىققا جاناسپايتىنىن كٶرسەتتٸ.
«كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸ كٷننٸڭ كٶپ بٶلٸگٸن عيمارات ٸشٸندە ٶتكٸزەدٸ جەنە كٷن سەۋلەسٸن تەك تەرەزە ارقىلى كٶرەدٸ. الايدا تەرەزە ەينەگٸ تەرٸدە D دەرۋمەنٸنٸڭ تٷزٸلۋٸنە قاجەتتٸ ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەلەردٸ ٶتكٸزبەيدٸ. تٸپتٸ ادامدار سىرتقا شىققان كٷننٸڭ ٶزٸندە كٷننەن قورعايتىن SPF كرەمدەرٸن پايدالانادى, ولار قاجەتتٸ ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەنٸڭ 95 پايىزىنا دەيٸن بٶگەيدٸ نەمەسە ۋلتراكٷلگٸننەن قورعايتىن جابىق كيٸم كيەدٸ. بۇعان قوسا, اسىعىس تاماقتانۋ, دۇرىس تاماقتانباۋ جەنە تۇراقتى كٷيزەلٸس قوسىلادى. سوندىقتان كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸ D دەرۋمەنٸ تاپشىلىعىنىڭ نەگٸزگٸ قاۋٸپ توبىنا جاتادى. سوعان قاراماستان, سوڭعى ۋاقىتقا دەيٸن قازاقستاندا مۇنىڭ قان قۇرامىنداعى ناقتى كٶرسەتكٸشتەرگە قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ زەرتتەلمەگەن», - دەلٸنگەن زەرتتەۋدە.
كٸمدەر زەرتتەلدٸ?
زەرتتەۋ الماتى قالاسىندا 18-44 جاس ارالىعىنداعى 151 كەڭسە قىزمەتكەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن جٷرگٸزٸلدٸ.
قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸن ەيەلدەر قۇرادى. ولاردىڭ ورتاشا جاسى شامامەن 33 جاس بولدى.
قاتىسۋشىلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ كەڭسەدە كٷنٸنە كەمٸندە سەگٸز ساعات جۇمىس ٸستەگەن. كەيبٸرٸ تۇراقتى تٷردە سەرۋەندەپ جٷرگەنٸن, سپورتپەن اينالىساتىنىن, تٶرتتەن بٸرٸ دەرۋمەندەر مەن تاعامدىق قوسپالار قابىلدايتىنىن ايتقان. جالپى العاندا ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶزٸن دەنٸ ساۋ سانايدى.
الايدا زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ قاتىسۋشىلار ٷشٸن دە, دەرٸگەرلەر ٷشٸن دە كٷتپەگەن جاعداي بولدى.
«قاتىسۋشىلاردىڭ 75,5 پايىزىندا D دەرۋمەنٸنٸڭ تاپشىلىعى نەمەسە جەتكٸلٸكسٸز دەڭگەيٸ انىقتالدى. ەربٸر ٷشٸنشٸ ادامنىڭ كٶرسەتكٸشٸ 20 نگ/مل-دەن تٶمەن بولدى, بۇل كلينيكالىق تۇرعىدا راستالعان تاپشىلىق بولىپ سانالادى. ال قالىپتى دەڭگەي تەك ەربٸر تٶرتٸنشٸ قاتىسۋشىدا عانا تٸركەلدٸ. باسقاشا ايتقاندا, ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ەرەسەكتەردٸڭ تٶرتتەن ٷش بٶلٸگٸ D دەرۋمەنٸ جەتٸسپەسە دە, بۇل تۋرالى مٷلدە بٸلمەگەن», - دەپ كٶرسەتٸلگەن زەرتتەۋدە.
قان تالداۋى كەڭسە قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸندە D دەرۋمەنٸ دەڭگەيٸ ايتارلىقتاي تٶمەن ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. مۇنداي جاعدايدا تاعامدىق قوسپالاردىڭ از مٶلشەرٸ نەمەسە اندا-ساندا كٷنگە شىعۋ دەرۋمەن دەڭگەيٸن قالىپتى كٶرسەتكٸشكە جەتكٸزە المايدى.
«اعزا مۇنىڭ ٶتەۋٸن سوزىلمالى اۋرۋلارمەن قايتارادى»
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, D دەرۋمەنٸ بۇرىنعىداي تەك سٷيەككە قاجەت دەرۋمەن رەتٸندە قاراستىرىلمايدى.
ونىڭ بەلسەندٸ تٷرٸ كالتسيي مەن فوسفوردىڭ اعزاعا دۇرىس سٸڭۋٸنە كٶمەكتەسٸپ, ولاردىڭ قاجەتتٸ دەڭگەيٸن ساقتايدى جەنە سٷيەك تٸنٸنٸڭ بەرٸكتٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
D دەرۋمەنٸ اعزاعا تٷسكەننەن كەيٸن الدىمەن باۋىر مەن بٷيرەكتە بەلسەندٸ تٷرگە اينالىپ, سودان كەيٸن عانا كالتسيي مەن فوسفوردىڭ ٸشەك, قان جەنە سٷيەك اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸگٸن رەتتەۋگە قاتىسادى.
دەرٸگەرلەر D دەرۋمەنٸ تاپشىلىعىنىڭ كەلەسٸ قاۋٸپتەرمەن بايلانىستى ەكەنٸن ايتادى:
• جيٸ جۇقپالى اۋرۋلارعا شالدىعۋ;
• بۇلشىقەت ەلسٸزدٸگٸ مەن سوزىلمالى شارشاۋ;
• دەنە مەن بۋىنداردىڭ اۋىرۋى;
• كٶڭٸل كٷيدٸڭ تٶمەندەۋٸ جەنە دەپرەسسييا بەلگٸلەرٸ;
• جٷرەك-قان تامىرلارى جەنە اۋتويممۋندىق اۋرۋلار;
• جٷكتٸ ەيەلدەردەگٸ اسقىنۋلار نەمەسە ۇرىقتىڭ سٷيەك جٷيەسٸنٸڭ دۇرىس قالىپتاسپاۋ قاۋپٸ.
«D دەرۋمەنٸنٸڭ رٶلٸ تەك سٷيەكتٸ نىعايتۋمەن شەكتەلمەيدٸ. SF-36 ساۋالناماسى نەگٸزٸندە جٷرگٸزٸلگەن تالداۋ نەتيجەلەرٸ D دەرۋمەنٸ تاپشىلىعى بار ادامداردا ونىڭ دەڭگەيٸ تٷزەتٸلگەننەن كەيٸن جالپى دەنساۋلىق جاعدايىنىڭ, فيزيكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ جەنە اۋىرسىنۋ دەڭگەيٸنٸڭ ايتارلىقتاي جاقسارعانىن كٶرسەتتٸ», - دەلٸنگەن زەرتتەۋدە.
نە ٸستەۋ كەرەك?
كٶپشٸلٸك D دەرۋمەنٸن الدىن الۋ ماقساتىندا عانا قابىلداپ, ونى تۇراقتى تٷردە ٸشپەيدٸ نەمەسە ٶتە از مٶلشەردە پايدالانادى. ونىڭ ٷستٸنە اعزادا تاپشىلىق بار-جوعىن تەكسەرمەيدٸ.
دەرٸگەرلەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي تەسٸل كٶپ جاعدايدا نەتيجە بەرمەيدٸ جەنە ادامدا تاپشىلىقتىڭ ورنى تولدى دەگەن جالعان تٷسٸنٸك قالىپتاستىرادى.
«الدىن الۋ ٷشٸن ۇسىنىلاتىن دوزالار تەك D دەرۋمەنٸنٸڭ دەڭگەيٸ باستاپقىدا قالىپتى بولعان جاعدايدا عانا تيٸمدٸ. ەگەر تاپشىلىق قالىپتاسىپ قويعان بولسا, مۇنداي مٶلشەر قانداعى كٶرسەتكٸشتٸ كٶتەرە المايدى. ادام بٸرنەشە اي بويى دەرۋمەن قابىلداۋى مٷمكٸن, بٸراق ناقتى قاجەتتٸلٸككە سەيكەس كەلمەيتٸن دوزانىڭ سالدارىنان دەڭگەي تٶمەن كٷيٸندە قالا بەرەدٸ», - دەيدٸ دەرٸگەرلەر.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تاعى بٸر جيٸ كەزدەسەتٸن قاتەلٸك - D دەرۋمەنٸن دەرٸگەردٸڭ كەڭەسٸنسٸز جەنە كلينيكالىق قاجەتتٸلٸكسٸز قابىلداۋ.
ەگەر ادامدا تاپشىلىق بەلگٸلەرٸ نەمەسە قاۋٸپ فاكتورلارى بولماسا, D دەرۋمەنٸنە تالداۋ تاپسىرۋ مٸندەتتٸ سانالمايدى.
«ال ەگەر بەلگٸلەر, سوزىلمالى اۋرۋلار نەمەسە قاۋٸپ فاكتورلارى بولسا, وندا تالداۋ دۇرىس ەم تاكتيكاسىن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سوندىقتان D دەرۋمەنٸن “كەز كەلگەن جاعدايدا” تەكسەرتٸپ نەمەسە دەرٸگەر كەڭەسٸنسٸز ٶز بەتٸنشە قابىلداۋدى باستاۋعا بولمايدى. ەڭ تيٸمدٸ تەسٸل - دەرٸگەردٸڭ كٶرسەتٸلٸمدەردٸ باعالاۋى, قاجەتتٸ دوزانى تاڭداۋى جەنە قاجەت بولعان جاعدايدا كٶرسەتكٸشتەردٸ باقىلاۋى», - دەيدٸ زەرتتەۋ اۆتورلارى.
سونداي-اق زەرتتەۋشٸلەر D دەرۋمەنٸنٸڭ ساپالى ەرٸ ناقتى مٶلشەرٸ كٶرسەتٸلگەن دەرٸلٸك تٷرلەرٸن تاڭداۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بۇل نەگە ماڭىزدى?
بٷگٸندە ەلەم دەرٸگەرلەرٸ D دەرۋمەنٸن جاي عانا تاعامدىق قوسپا ەمەس, ادامنىڭ جالپى دەنساۋلىعىنا ەسەر ەتەتٸن ماڭىزدى فاكتور رەتٸندە قاراستىرادى.
تۇراقتى كٷيزەلٸس, جوعارى جۇمىس جٷكتەمەسٸ جەنە كٷن سەۋلەسٸنٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ جاعدايىندا ونىڭ ماڭىزى بۇرىنعىدان دا ارتا تٷسكەن.
«زاماناۋي حالىقارالىق زەرتتەۋلەر D دەرۋمەنٸنٸڭ دەڭگەيٸ ادامنىڭ پسيحوەموتسييالىق جاعدايىمەن دە بايلانىستى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. قانىندا D دەرۋمەنٸ جوعارى ستۋدەنتتەر مەن جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا دەپرەسسييالىق بەلگٸلەر مەن ەموتسييالىق تۇراقسىزدىق سيرەك كەزدەسەدٸ. بۇل D دەرۋمەنٸ پسيحيكالىق اۋرۋلاردى ەمدەيدٸ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. الايدا ونىڭ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيٸن قازٸرگٸ ٶمٸر سالتى جاعدايىندا پسيحيكالىق ساۋلىقتى قولدايتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى», - دەلٸنگەن قازاقستاندىق زەرتتەۋدە.
