Qazirgi tańda Qazaqstanda 2026 jylǵa arnalǵan biýdjet qalyptasyp jatyr. Onyń jobasynda Qarjy ministrligi kirister 22,8 trln teńge, al shyǵystar 27,2 trln teńge kóleminde bolatynyn boljaidy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstandaǵy biýdjet qarajattary úkimettiń basymdyqtaryna sáikes ártúrli sektor men baǵytqa bólinedi. Qazaqstandaǵy biýdjet qarajattarynyń negizgi baǵyttary mynalar:
- Áleýmettik qorǵaý jáne densaýlyq saqtaý;
- Bilim berý;
- Ekonomikalyq damý;
- Infraqurylym jáne kólik;
- Qaýipsizdik jáne qorǵanys;
- Aýyl sharýashylyǵy;
- Ekologiia jáne qorshaǵan ortany qorǵaý;
- Mádeniet jáne sport;
- Memlekettik basqarý;
- Memlekettik qaryzdy óteý jáne memlekettik baǵdarlamalardy qarjylandyrý.
Bul qarajattarǵa zeinetaqy men áleýmettik tólemder, meditsinalyq jabdyqtar men dári-dármekter, densaýlyq saqtaý infraqurylymyn damytý jáne halyqqa meditsinalyq qyzmetke qoljetimdilikti qamtamasyz etý kiredi. Bilim berý salasyn qarjylandyrýǵa mektepter men ýniversitetterdi salý jáne jańartý, pedagogtardy daiarlaý, oqý baǵdarlamalaryn ázirleý jáne oqý quraldaryn satyp alý jatady.
Biýdjet qarajattary shaǵyn jáne orta biznesti qoldaýǵa, infraqurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa, investitsiialardy yntalandyrýǵa jáne jumys oryndaryn qurýǵa baǵyttalady.
Infraqurylym jáne kólik salasy joldar, temirjoldar, áýejailar, porttar qurylysyn jáne jóndeý jumystaryn, sondai-aq energetika jáne sýmen qamtamasyz etý infraqurylymyn damytýǵa jumsalady.
Biýdjet qarajattary qarýly kúshterdi, quqyq qorǵaý organdaryn qoldaýǵa, qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jáne qylmysqa qarsy kúresýge bólinedi. Aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrý aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerin qoldaýǵa, tuqym men tyńaitqysh alýǵa, sýbsidiia berýge, aýyl sharýashylyǵy infraqurylymy men tehnologiialaryn damytýǵa baǵyttalady.
Biýdjet qarajattary tabiǵi resýrstardy qorǵaýǵa, ekologiialyq máselelerdi sheshýge, lastanýǵa qarsy kúresýge jáne ekologiialyq taza tehnologiialardy damytýǵa jumsalady. Mádeniet pen sportqa arnalǵan qarajat mádeni jáne sporttyq is-sharalardy qarjylandyrýǵa, sporttyq nysandardy salý jáne jańartýǵa, óner men mádeni bastamalardy qoldaýǵa baǵyttalady.
Memlekettik basqarýǵa arnalǵan qarajat memlekettik organdardyń qyzmetin qamtamasyz etýge, ákimshilik shyǵystarǵa jáne memlekettik qyzmetshilerdiń jalaqysyn tóleýge jumsalady. Sonymen qatar, biýdjet qarajattary memlekettik qaryzdardy óteý, memlekettik damýdy jáne áleýmettik qoldaýdy qamtamasyz etetin baǵdarlamalardy iske asyrýǵa da baǵyttalýy múmkin.
Bul Qazaqstan biýdjetiniń shyǵystarynyń jalpy baǵyttary ǵana. Biýdjet qarajattarynyń naqty bólinisi úkimettiń biylǵy jyldyń basymdyqtary men eldiń ekonomikalyq jaǵdaiyna bailanysty ózgerýi múmkin.
Memlekettik biýdjet qalai qalyptasady?
2026 jylǵa arnalǵan biýdjet jobasynda kirister 22,8 trln teńge dep josparlanǵan. Onyń 18,8 trln teńgesi (iaǵni 80%) salyqtar arqyly jinalady.
Eń iri kiris kózi — qosylǵan qun salyǵy (QQS). Odan tek 10 trln teńgeden astam qarajat jinalýy kútiledi. Salystyrmaly túrde, 2025 jyly QQS-tan 6,5 trln teńge kiris kútilgen. Bul ósim, yqtimal túrde, 2026 jyldan bastap QQS mólsherlemesiniń 12%-dan 16%-ǵa deiin kóteriletinimen bailanysty.
Sonymen qatar, biýdjetke negizgi kirister kelesi kózderden túspek:
- Korporativtik tabys salyǵy (KTS) — 5,2 trln teńge (2026 jyldan bastap biznestiń ártúrli mólsherlemeleri engiziledi);
- Tabiǵi resýrstardy paidalaný tólemderi — 1 trln teńge;
- Transfertter — 3,6 trln teńge.
Transfert — memlekettik biýdjetke qarajat aýdarý. Ol áleýmettik mańyzdy jobalardy qarjylandyrýǵa, maqsatty tólemderge jáne shyǵystardy jabýǵa qoldanylady. Transfert ártúrli deńgeidegi biýdjetterden júzege asyrylýy múmkin. Olardyń ishinde jergilikti biýdjetterden 879 mlrd teńge aýdarylady.
Kóp qarajat beretinderdiń qatarynda: Almaty - 492 mlrd teńge, Astana - 125 mlrd, Atyraý oblysy - 262 mlrd.
Ulttyq qordan respýblikalyq biýdjetke transfert 2,7 trln teńge josparlanǵan. Salystyrý úshin, 2025 jyldyń alǵashqy alty aiynda qordan biýdjetke 3,1 trln teńge aýdarylǵan, al qor tek 1,8 trln teńgege tolyqty. 2024 jyly qordan 5,6 trln teńge alynǵan, bul taza aktivterdiń shamamen altynshy bóligi.
Keden tólemderinen 2,3 trln teńge, halyqaralyq saýdaǵa arnalǵan «basqa salyqtardan» 94 mlrd teńge jinalady. Salyq emes kiristerden 330 mlrd teńge kútiledi — memlekettik kásiporyndardyń dividendteri, memlekettik múlikti jalǵa berý, nesie boiynsha paiyzdar jáne basqa da tabystar. Aktsizderden 151 mlrd teńge jinalmaq.
Biýdjet josparyna sáikes, Qazaqstannyń memlekettik qaryzy 2026 jyly 39,3 trln teńgeden aspaýy tiis.
Memlekettik biýdjet qarajatynyń jumsalýy
Negizinen bul bes áleýmettik baǵdarlamaǵa baǵyttalady:
- Densaýlyq saqtaý
2026 jyly densaýlyq saqtaý salasyna 2,7 trln teńge bólinedi. Onyń 2,4 trln teńgesi áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory arqyly jumsalady — bul MÁMS júiesiniń negizi.
- Tegin meditsinalyq kómekke -19 mlrd teńge;
- Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý - 39 mlrd;
- Balalardy emdeý jáne saýyqtyrýǵa - 1,5 trln teńge;
- Meditsinalyq infraqurylymdy damytýǵa jáne rezervke - 102 mlrd;
- Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy memlekettik saiasatqa - 46 mlrd;
- Ǵylymi zertteýlerge - 4,3 mlrd teńge.
- Áleýmettik kómek
2026 jyly Eńbek ministrligine 6,833 trln teńge bólinedi. Onyń 6,805 trln teńgesi jekelegen azamattarǵa tólemder men qoldaýǵa bólinedi. Qalǵan 26,9 mlrd teńge eńbek jáne jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saiasat pen respýblikalyq deńgeidegi áleýmettik kómekke jumsalady.
- Bilim berý
- Bilim salasyna - 811 mlrd teńge;
- Oqý-aǵartý ministrlige ministrligine - 82 mlrd (onyń ishinde mektepterdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etýge 57 mlrd, tehnikalyq mamandar daiyndaýǵa 6 mlrd, muǵalimderdi qaita daiarlaýǵa 10 mlrd, bilim salasyndaǵy saiasatty jasaýǵa 6 mlrd);
- Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligine - 588 mlrd, stýdentterdi oqytýǵa jáne ýniversitetterde mamandar daiarlaýǵa;
- Qalǵan qarajat basqa salalardaǵy qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa arnalǵan.
- Kólik jáne joldar
- Kólik ministrligine - 738 mlrd teńge (joldardy damytýǵa 48 mlrd, jóndeýge 44 mlrd teńge bólinedi);
- LRT (áýejaidan jańa temirjol vokzalyna) - 66 mlrd;
- Qalalyq relsti kólikti damytý - 20 mlrd;
- Temirjol salasyna: áleýmettik mańyzdy baǵyttardy sýbsidiialaý - 66 mlrd,
- Vagondardy lizingke berý - 86 mlrd;
- Áýe reisterin sýbsidiialaý - 6 mlrd;
- Memlekettik múlikti senimgerlik basqarýǵa berý - 263 mlrd;
- Shekarada jańa ótkizý pýnktterin salýǵa - 106 mlrd.
- Qoǵamdyq tártip
- Qaýipsizdikke - 1,4 trln teńge;
- Ulttyq qaýipsizdik komitetine - 672 mlrd;
- Ishki ister ministrligine - 500 mlrd (quqyq tártibi men qaýipsizdik - 351 mlrd, túrmeler men túzetý mekemeleri - 95 mlrd, qylmyskerlerdi izdeý - 22 mlrd, júrgizýshi kýálikteri, jeke kýálikter jáne avtonómirler - 27 mlrd);
- Qorǵanys jáne qaýipsizdikke - 1,4 trln (tótenshe jaǵdailardy joiý jáne áskeri daiarlyqty qamtamasyz etý).
Memlekettik apparatqa qansha jumsalady?
Biýdjette birneshe trln teńge qarastyrylǵan:
- Úkimet rezervi - 500 mlrd;
- Kabinet jumysyna - 4,8 mlrd;
- Memlekettik organdar men saiasatty qalyptastyrýǵa shamamen 1 trln;
- Memlekettik qaryzdy qyzmet kórsetýge - 3,5 trln;
- Sýbventsiialarǵa - 5 trln (respýblikalyq biýdjetten aimaqtyq biýdjetterge baǵyttalǵan qoldaý).
2026 jyly eń kóp sýbventsiiany Túrkistan oblysy (1,137 trln), eń azyn Pavlodar (5,8 mlrd) alady. Astana, Almaty, Atyraý oblysy donor bolǵandyqtan, olar eshteńe almaidy.
Materialda QR Qarjy ministrliginiń jobalyq derekteri qoldanyldy. Biýdjet jobasy Májilis arqyly bekitilip, Parlamentte bir ai ishinde qaralady.
