Aitalyq, olar nege bilikte joq? Sol oqiǵanyń ortasynda bolǵandarǵa bilikten tym qurymaǵanda bir oryn buiyrýy kerek edi. Keiin, Táýelsizdik alǵanda...
Iá, Nurtai Sabilianov bar. Biraq, ol jalǵyz ózi ne sheshedi? Másele tipti Sabilianovta emes.
Búgingi kózqaras qandai? Muny ózińiz de bilesiz. Bolmasa, qazirgi bilikte otyrǵandardyń qanshasy 1986 jyldyń 16 jeltoqsanynda alańda boldy, aityp bere alasyz ba?
Ózińiz oilańyz, biz Jeltoqsan oqiǵasyn jylyna bir ret eske alamyz. Onyń ózinde de aty bar, zaty joq eske alý syqyldy kórinedi. Joq, ras. Ar jaǵyndaǵy Jańa jyldyń mysy basyp ketedi de turady. Áńgime Jańa jylda da, jeltoqsan týmai tura qurylǵan da shyrshada da emes, bizdińshe...
«Biz áli kúnge deiin Jeltoqsannyń rýhyn sezine almai júrmiz» deidi áldekimder. Jeltoqsannyń rýhyn seziný úshin sol oqiǵanyń kózi tiri kýágerleri kóz aldymyzda qalqaiyp júrýi kerek edi, eń aldymen.
Olar qaida qazir? Shynymen qaida, ne istep júr? Saida sany, qumda izi bar ma ózderiniń?
Bas-basyna jeke-jeke uiym quryp alǵan deidi, olar. Demek, bas-basyna bi. Bir-bir qozǵalystyń jetekshileri eken.
«Jeltoqsan», «Jeltoqsan aqiqaty», «Uly Jeltoqsan», «Táýelsizdik qyrandary», jinaqtap aitsaq jeti birdei uiym jumys isteitin kórinedi. Ne úshin? Bul kimge kerek qazir? Odan beri otyz jyl ótti emes pe?
Odan qaldy, munshama qozǵalystyń qajeti qansha? Munyń ózi jeltoqsanshylardyń óz arasyndaǵy aýyzbirliktiń azdyǵyn, arazdyqtyń kóptigin kórsetpei me osy?
Kerek deseńiz, jańa táýelsizdik alǵan Qazaqstannyń úkimetin, jalpy bilikti bútindei bolmasa da ishinara osy Jeltoqsan kóterilisine qatysqandardan jasaqtasa utylar ma edik?
Áitpese, sol jeltoqsanshylardyń Aýǵan ardagerlerinen nesi kem? Biz Aýǵan ardagerleriniń muń-muqtajyn jaqsy bilemiz. Sebebi, únsiz jatpaidy. Bári de belsendi.
Aitalyq, sol oqiǵanyń ortasynda bolǵan jeltoqsanshynyń biri qazir Almaty qalasyn basqaryp otyrsa, budan kim kemistik kórer edi, aityńyzdarshy? Ol qalany Esimovten (Baibektiń aldyndaǵy ákim) kem basqarar ma edi? Ákim bolýǵa laiyqty jeltoqsanshy joq degenge senbeimin.
Aitpaqshy, Almatynyń burynǵy ákimi Ahmetjan Esimov ózi «bilik qurǵan» 8 jylda tap tumsyǵynyń aldyndaǵy Táýelsizdik monýmentine kelip tym qurymaǵanda bir rette bolsa taǵzym etýge, jaraidy, taǵzym etpei-aq qoisyn, dál sol 16 jeltoqsanda álgi monýmenttiń aldyna baryp kórinip ketýge de jaramapty.
Jeltoqsan oqiǵasyna jáne soǵan qatysqandarǵa, sottalǵandarǵa, qan tókkenderge, qurban bolǵandarǵa degen «qurmettiń» kórinisi osyndai dep bildik, biz. Ái, biraq eldiń ózi sezine almai júrgen Jeltoqsannyń rýhyn, Esimov qai túrimen sezinsin...
Anyǵynda, bizde de Maidan boldy ǵoi. Ýkrainadaǵy maidan munyń janynda túkke turmaidy (Jeltoqsan kóterilisi kúlli KSRO-nyń qulaýyna alyp kelgen eken). Biraq, ol jaqtaǵy kóterilisshilerdiń kóshbasshylary da, eriktileri de (volonterlerdi aitamyz) eshqaida quryp ketken joq. Joǵalǵan joq. Kópshiligi bilikke bardy.
Jeltoqsanshylar nege bilikte joq? Taǵy da sony oilaimyz. Taǵy da sol saýal mazalaidy.
Jeltoqsan týraly «Allajar» filmin, «Qyzǵysh qusty» kórdik. Birinshisi áli kúnge telearnalardan kórsetilmeidi. Ekinshisi ájeptáýir. Biraq bul oqiǵany osy eki filmmen bitirýge bola ma? Bul – azattyq jyry. Ol jaiynda qansha jazsaq ta, qansha aitsaq ta azdyq etedi. Keide batystyń osyndai oqiǵalar týraly tom-tom kitaptary men myńdaǵan filmderine qarap, ózimizdi aiaimyn. Bizdiń qaharmandar, shyn mánindegi eń aiaýly qaharmandarymyz umyt qalyp keledi. Kim kedergi oǵan?
Resei me? Joq. Bilik pe? Olar nege jeltoqsandyq rýhtan seskenedi? Túsinse, bilik jeltoqsandyq rýhty dáripteý arqyly óziniń kem-ketigin toltyrýǵa tiis edi ǵoi...
Anyǵynda, bizde de Maidan boldy ǵoi. Ýkrainadaǵy maidan munyń janynda túkke turmaidy (Jeltoqsan kóterilisi kúlli KSRO-nyń qulaýyna alyp kelgen eken). Biraq, ol jaqtaǵy kóterilisshilerdiń kóshbasshylary da, eriktileri de (volonterlerdi aitamyz) eshqaida quryp ketken joq. Joǵalǵan joq. Kópshiligi bilikke bardy. Iatseniýk Úkimetbasy, Klichko maidannyń oshaǵy bolǵan Kievtiń ákimi bolyp otyr. Ministrliktegi irili-usaqty qyzmettiń basy-qasynda eriktiler júr. Olar jańa Ýkrainanyń qabyrǵasyn qalaýda...
P.S. Biyl Jeltoqsan kóterilisine 30 jyl tolady. Byltyr Jeńistiń 70 jyldyǵyn, Qazaqstan Halqy Assambleiasynyń 20 jyldyǵyn dúrkiretip ótkizgenbiz. Biyl qalai bolar eken?
Dýman BYQAI
