Qoǵamdyq belsendi Botagóz Isaeva «Dalanews» saityna óziniń ne sebepti Qazaqstannan ketýge májbúr bolǵanyn jáne qazirgi kúni qaida, qandai jaǵdaida turyp jatqanyn aityp berdi.
– Bizdiń bilýimizshe, sizdiń elden ketýińizge budan buryn Qazaqstanǵa jáne osyndaǵy jergilikti ultqa, ulttyq tutastyqqa til tigizgen jáne sol úshin aiyptalǵan Ermek Taichibekovtiń aryzy sebep bolǵan. Ol aryzda ne delingen?
– Iá, bári de Taichibekovten bastaldy. Ústinen is qozǵalǵannan keiin ol maǵan qarsy aryz jazǵan. «Isaevanyń paraqshasynda ultarazdyqty qozdyratyn jazbalar órip júr» dep... Quzyrly organdar mundai eshteńe tapqan joq. Bul ótken jyldyń 3-shi tamyzyndaǵy jaǵdai-tyn.
Bir jazbany ǵana ózimdiki retinde moiyndadym. «Qorǵanys ministri Tasmaǵambetov soltústik shekarany bekitip jatyr» degen áldebir saittyń aqparyn silteme jasap bóliskenmin. «Durys, soltústik shepti bekitý kerek. Óitkeni, ol jaqta erteńgi kúni ne isteitinin ańdap bilmeitin qaýipti kórshi – Resei bar» degen pikir jazǵanmyn.
Qyzyq bolǵanda, arada bir apta ótkesin, 10 tamyzda ústimnen is qozǵady. Ermek Taichibekovtiń aryzy boiynsha álgi jazbadan ultarazdyqty qozdyratyn belgi taýypty. Sóitip, tergeý bastaldy.
– Biraq sodan keiin bul máselege núkte qoiylǵandai bolatyn. Tergeýshilerdiń sizdi qaita nazarǵa alýyna ne sebep boldy?
– Qatelesesiz, bul máselege núkte qoiylǵan joq edi. Tek sál tynyshtalǵandai bolǵan. Keiin Taichibekovke qatysty sot sheshimi shyǵardyń aldynda (10 jeltoqsan kúni) úsh kúni buryn – 7 jeltoqsanda tańerteń úiime bir top politsei kirip keldi.
Tintýge jáne jaýap alý úshin 72 saǵatqa alyp ketýge kelipti. «Azattyq» radiosynyń tilshisi kele qalmaǵanda álgiler aýzymdy ashtyrmai alyp keter me edi... Jýrnalisti kórgennen keiin tergeýshiniń mysy basylyp qaldy. Tigen joq. Keterdiń aldynda: «Búgin saǵat tórtte jaýap alýǵa keshikpei kelińiz!» – dedi. Bardym (oblystyq ishki ister bólimshesi qalalyq departamenttiń janynda ornalasqan).
Tergeý túngi saǵat 10-ǵa deiin sozyldy. Taǵy sol jazbalar týraly surady. Ilgeride aitqan shekara týraly aqparatty moiyndadym, al qalǵandaryna qatysym joqtyǵyn aittym.
«Sizdi bireý qoldap júrgen bolar? Sizdi buǵan kim aralastyrdy?» – dedi. «Qarǵam, qarapaiym muǵalimmin. Eshkim qoldaǵan joq. Al «aralastyrdy» degeniń, tipti qisynsyz. Bul – meniń azamattyq pozitsiiam. Kerisinshe, ultarazdyqty qozdyrǵan túrli arandatýshy uiymdy jabýǵa sebepker boldyq. Muny el biledi», – dep jaýap qattym. Túsiniktemesine túrtip aldy.
Keterde: «Erteń kiim-keshegińizdi jinap osynda kelińiz. Psihiatriialyq aýrýhanaǵa aparamyz. Jatasyz, saraptamadan ótesiz», – dedi.
«Buǵan qandai da bir sebep bar ma? Men muǵalimmin. Jyl saiyn tiisti tekserýden ótemiz, barmaimyn!» – dedim. «Endeshe, erteń úiińizge «nariad» jiberemin», – dedi álgi tergeýshi.
Kelesi kúni habarlasyp: «Psihiatriiada oryn joq eken. Biraq, daiyn otyryńyz. Kez kelgen ýaqytta habaryn beremin», – dedi.
Shynymdy aitsam, qoryqtym. Ózim úshin de, balam úshin de... Jeltoqsannyń 9-y, túnde býynyp-túiinip balam ekeýmiz Kievke ushyp kettik. Jinaǵan aqshamyz Kievke ǵana jetti.
– Sizdiń qýǵynǵa ushyraýyńyzǵa múddeli azamattar nemese toptardyń bolýy múmkin ekenin rastai alasyz ba?
– Birinshi kezekte, meni qýdalaǵan Kreml. Olar Taichibekovti sottap tynǵanymdy keshire almai júr. Menen kek alǵysy keledi. Kremldiń osyndaǵy (Qazaqstandaǵy – avt.) qolshoqparlary da maǵan ósh. Osyndaǵy reseishilder, reseishil uiymdar meniń sottalýyma múddeli boldy. Sózime dálel, «Mir bez natsizma» dep atalatyn uiymnyń jetekshisi Andrei Sherbakov bylai jazǵan: «Botagóz Isaevany sottasaq, barlyq ultshyldardyń aýzyn jabamyz». Demek, meni qamasa, bul búkil ultshyldardyń aýzyna qaqpaq qoiamyz degeni... Óz basym muny solai túsinemin. Biraq, meni ońai beriledi dep kim aitty?
– Al ultshyl azamattardyń tarapynan sizdi «qutqaryp» qalýda qandai da bir kómek, qoldaý boldy ma?
– Boldy. Solardyń kómegimen jyndyhanaǵa jatqyzbaq bolǵan tergeýshilerdiń quryǵynan qutylyp, Kievke ushyp kettik. Sonymen birge Ýkrainadaǵy múddeles azamattar da qoldaý kórsetti.
– Qazirgi kúni Kievtesiz be?
– Joq, ol jerden ketip qaldym. Munda reseishil jýrnalister órip júr. Erkin júre almadym.
– Sonda qaidasyz?
– Aita almaimyn. Biraq, Eýropanyń bir elindemin. Kiev arqyly ketip qaldym. Kele sala saiasi baspana surap, ótinish jazdym. Qabyl aldy. Endigi jerde «bosqyn» degen resmi statýsym bar. Qazir ózimmen múddeles Qazaqstandaǵy, Ýkrainadaǵy dostarymnyń jibergen aqshasyn únemdep, kún kórip júrmiz. Bastysy – bul eldiń kózqarasy túzý. Eýropa Pýtindi jek kóredi. Kremldiń saiasatynan qysym kórgenderdi qoldaidy.
Shynymdy aitaiyn, qazir siriialyq bosqyndardyń janynda júrmin. Solarǵa arnalǵan arnaiy aýdanda turamyn. Solarmen birge aptasyna bir ret tiisti orynǵa baryp barmaq tańbasyn qaldyramyn. Tamaqtan taryǵyp qalǵan keibir kezderi solarmen birge aýqattanamyn. Biraq, buǵan qapalanbaimyn. Bári de ótpeli...
Aitpaqshy, qorǵaýshym habarlasty. Tergeýshiler sálem aityp jiberipti. «Kelsin, qoryqpasyn, jazasyn shartty túrde óteidi. Jaǵdaidy ýshyqtyryp qaitedi», – depti. Ne úshin ótemekpin? Osy saýalǵa jaýap bere alar ma eken?
– Estýimizshe, Taichibekovti qoldaityndar Vladimir Jirinovskiimen kezdesken. Bul ras pa?
– Iá. «Qazaqstanda reseishil azamattar qýdalaýǵa ushyraýda», – dep aitqan. Jalpy, bári neden bastaldy? Sizderdiń saittaryńyzda ázirbaijan saiasattanýshysy Zaýr Rasýlzadeniń «Qazaqtar, qaida qarap otyrsyzdar?» degen maqalasy jaryq kórgennen keiin Ermektiń jaiy joǵaryǵa (tipti, óte joǵaryǵa) jetedi. Maqala shyqqannan keiin men álgi ázirbaijan saiasattanýshysyna tikelei habarlasyp, máseleni ári qarai ilip ákettim. Ermektiń jazbalaryn «skrin-ǵa» túsirip, álgi Zaýr Rasýlzadege jiberdim. Bári osylai bastalǵan.
Men elden ketkeli kóp nárse ózgerdi. Kimniń kim ekenin bildim. Áleýmettik jelidegi sansyz dostarymnyń kópshiligi men elden ketkeli hat-habar almasýǵa jaramai qaldy. Kerisinshe, dál qazirgidei ýaqytta bizge birlik kerek edi...
Suhbattasqan, Al FREDO
