Shymkenttegi Sin Yuan Steel zaýytynyń qytailyq quryltaishysy memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa úndeý jasady. Ol mamyr aiynda kásiporynda politsiia júrgizgen arnaiy operatsiiadan keiin qozǵalǵan qylmystyq istiń Ishki ister ministrliginiń Ózindik qaýipsizdik departamentine berilýine qarsylyq bildirdi. Kompaniia ókilderiniń aitýynsha, atalǵan oqiǵadan keiin kásiporyn 179 million teńge shyǵynǵa ushyrap, shamamen 90 million dollarlyq investitsiialyq jobadan aiyrylǵan, dep habarlaidy dalanews.kz.
Oqiǵa qalai órbidi?
Sin Yuan Steel kompaniiasynyń quryltaishysy, Qytai Halyq Respýblikasynyń azamaty Ke Siýiýnniń aitýynsha, 2026 jyldyń 6 mamyrynda Shymkenttegi zaýyt aýmaǵyna quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri kelgen. Keiin kompaniia ókilderi arnaiy operatsiiaǵa “anonimdi habarlama” negiz bolǵanyn bilgen.
“Biz úshin belgisiz adamnyń bir qońyraýy negizinde metallýrgiialyq zaýytqa arnaiy jasaqpen kirip, osyndai aýqymdy operatsiia júrgizilgeni túsiniksiz boldy. Politsiia qyzmetkerleri barlyq bólmeni tekserdi, biraq adamdardy zańsyz ustaý nemese májbúrli jumysqa salý derekteri anyqtalǵan joq. Bul oqiǵadan keiin kásiporynnyń jumysy is júzinde tolyq toqtap, bizge úlken materialdyq shyǵyn keldi”, – dedi Ke Siýiýn.
Onyń aitýynsha, arnaiy operatsiia kezinde kompaniianyń qytailyq qyzmetkerleri ustalǵan. Olardyń arasynda zaýytqa investitsiia salýǵa kelgen eki investor da bolǵan.
“Meniń Qytai azamattary bolyp tabylatyn qyzmetkerlerimdi Shymkent qalasyndaǵy arnaiy qabyldaý ornyna alyp ketti. Olar eshqandai mán-jai tolyq anyqtalmastan, 12 kún boiy sonda otyrdy. Saldarynan kásiporynnyń tolyq óndiristik tsikli toqtaǵan”, – dedi ol.
Ke Siýiýndiń aitýynsha, keiin Shymkent politsiiasy qyzmetkerleriniń áreketine quqyqtyq baǵa berilip, olardyń laýazymdyq ókilettikterin asyra paidalanýy múmkin degen kúdikpen qylmystyq is tirkelgen. Tergeý Ulttyq qaýipsizdik komitetine tapsyrylǵan.
“Qylmystyq is boiynsha negizgi tergeý áreketteri aiaqtaldy. Saraptamalar júrgizildi, keltirilgen shyǵyn kólemi anyqtaldy. Biraq biraz ýaqyttan soń istiń Ishki ister ministrliginiń Ózindik qaýipsizdik departamentine berilgenin bildik. Dál osy sheshim úlken kúmán týǵyzdy”, – dedi kompaniia quryltaishysy.
Ol eshkimdi aldyn ala aiyptamaitynyn, alaida tergeýdi politsiia qurylymyna táýelsiz organ júrgizýi qajet ekenin jetkizdi.
“Biz eshkimdi kinálamaimyz. Biraq tergeý táýelsiz ári ádil júrgizilýi kerek. Bul isti jábirlenýshi taraptyń da, qoǵamnyń da, halyqaralyq investorlardyń da kúmánin týǵyzbaityn táýelsiz organ tergeýi kerek”, – dedi Ke Siýiýn.
Qytailyq investordyń aitýynsha, bolǵan oqiǵadan keiin kompaniia 179 million teńge kóleminde shyǵynǵa ushyraǵan. Sonymen qatar halyqaralyq seriktesterdiń biri kelisimsharttan bas tartyp, Qazaqstan shamamen 90 million dollarlyq investitsiialyq jobadan aiyrylǵan.
“Halyqaralyq seriktesimiz arnaiy qabyldaý ornynda bir táýlik otyrǵannan keiin Qazaqstandaǵy jobany jalǵastyrýdan bas tartty”, – dedi ol.
Advokattar men aýdarmashylardy kirgizbegen
Kásiporyn zańgerleriniń málimdeýinshe, politsiia basqarmasyna jetkizilgen Qytai azamattaryna aýdarmashylar men qorǵaýshylar jiberilmegen.
“Olardan qandai jaǵdaida jaýap alynǵanyn jáne qandai suraqtar qoiylǵanyn bilmeimiz. Advokattardy da, aýdarmashylardy da ishke kirgizbedi. Keiin ustalǵan azamattardyń barlyǵyn arnaiy qabyldaý ornyna alyp ketti”, – advokat Baqyt Shaidozov.
Kompaniia qyzmetkerleri ustalǵandardyń pasporttaryn politsiiaǵa tapsyrýǵa daiyn bolǵanyn, alaida qujattardy qabyldaý týraly ótinishter eskerýsiz qalǵanyn aitady.
Keibir Qytai azamattarynyń tólqujattary sol kezde vizalaryn uzartý úshin Almaty qalasynyń kóshi-qon qyzmetinde bolǵan. Zańgerler bul jaǵdaidy IIM-niń aqparattyq júiesi arqyly tekserýge bolatynyn túsindirgenimen, politsiia qyzmetkerleri olardyń ýájin nazarǵa almaǵan.
“Ustalǵandardyń arasynda Qazaqstanda jumys isteýge ruqsat beretin vizasy bar qyzmetkerlermen qatar, iskerlik jáne investorlyq vizamen kelgen azamattar da boldy”, - dedi advokat.
Kompaniia ókilderi pasporttary qolynda bolǵan azamattardyń bir bóligi kelesi kúni bosatylǵanyn aitady. Al qujattary Almatydaǵy kóshi-qon qyzmetinde bolǵan adamdardy ustaý birneshe kúnge sozylǵan.
Advokat shyǵynnyń qalai eseptelgenin túsindirdi
Kompaniianyń advokaty Marat Baizaqovtyń aitýynsha, kásiporynǵa kelgen 179 million teńge kólemindegi shyǵyn jai boljammen emes, sot-ekonomikalyq saraptamanyń qorytyndysymen anyqtalǵan.
Onyń sózinshe, politsiia qyzmetkerleri zaýytta bolǵan jumysshylardy alyp ketkennen keiin kásiporynnyń qalypty óndiristik protsesi buzylǵan. Metallýrgiialyq zaýyt úzdiksiz jumys isteýge tiis bolǵandyqtan, óndiristi aiaqasty toqtatý jabdyqtardyń qalypty rejimnen shyǵýyna jáne apatty jaǵdaidyń týyndaýyna ákelgen.
“Zaýyt táýlik boiy toqtaýsyz jumys isteýge tiis. Munda metaldy balqytý, túrli himiialyq qospalardy qosý sekildi kúrdeli tehnologiialyq protsess bar. Qyzmetkerlerdi alyp ketkennen keiin jabdyqtar qalypty jaǵdaida jumys istemei, óndiris toqtap qaldy”, – dedi Marat Baizaqov.
Advokattyń túsindirýinshe, kásiporyn ónimderin aldyn ala satyp alǵan tapsyrys berýshiler men kontragentter bolǵan. Óndiris toqtaǵandyqtan, kompaniia mindettemelerin ýaqytynda oryndai almai, daiyn ónimdi jetkizbegen. Jumyssyz turǵan jabdyqtar, shyǵarylmaǵan ónim jáne oryndalmaǵan kelisimsharttardan týǵan shyǵynnyń barlyǵy saraptama kezinde esepke alynǵan.
“Klientter bul ónimder úshin aldyn ala tólem jasaǵan. Alaida óndiristiń toqtaýyna bailanysty taýar shyǵarylmady. Osy jaǵdailardyń bári sot-ekonomikalyq saraptama barysynda zerttelip, nátijesinde 179 million teńge kólemindegi shyǵyn dáleldendi”, – dedi zańger.
Politsiia qyzmetkerlerine qandai aiyp taǵylǵan?
Kásiporynǵa jasalǵan reidten keiin Shymkent politsiiasy qyzmetkerleriniń áreketine qatysty tekserý bastalǵan.
21 mamyrda Eńbekshi aýdandyq prokýratýrasy laýazymdy tulǵalardyń ókilettigin asyra paidalanýy múmkin degen derek boiynsha Qylmystyq kodekstiń 362-babynyń 4-bóligine sáikes qylmystyq is tirkegen.
“22 mamyrda bul is Shymkent qalasy boiynsha Ulttyq qaýipsizdik komiteti departamentiniń tergeýshisine berilgen. 29 mamyrda Bas prokýror orynbasarynyń qaýlysymen Bas prokýratýranyń Arnaiy prokýratýrasy ókiliniń jetekshiligindegi tergeý-jedel toby qurylǵan”, - dedi zańger.
Resmi materialda tergeý barysynda negizgi dálelder jinalyp, sot saraptamalary júrgizilgeni jáne kásiporynǵa kelgen materialdyq shyǵyn mólsheri anyqtalǵany jazylǵan.
Nelikten Qytai elshiligine júginbegen?
Baspasóz máslihaty barysynda jýrnalister kompaniia ókilderinen máseleni Qazaqstannyń quqyq qorǵaý organdary arqyly ǵana emes, Qytai elshiligi men halyqaralyq quqyqtyq tetikterdi paidalaný arqyly sheshýge nege talpynbaǵanyn surady.
Marat Baizaqovtyń aitýynsha, bul jaǵdai qylmystyq is aiasynda qaralyp jatqandyqtan, kompaniia eń aldymen Qazaqstan zańnamasynda kózdelgen tártippen áreket etken.
“Qazaqstannyń qylmystyq-protsestik zańnamasynda mundai jaǵdaida konsýldyqqa júginý qylmystyq isti júrgizýdiń jeke tetigi retinde qarastyrylmaǵan. Sondyqtan biz aryz berdik. Sol aryz boiynsha quqyqtyq baǵa berilip, qylmystyq is tirkeldi”, – dedi advokat.
Onyń sózinshe, is bastapqyda UQK departamenti men Bas prokýratýra ókilderi kirgen vedomstvoaralyq tergeý tobynyń óndirisinde bolǵan. Osy sebepti jábirlenýshi tarap tergeýdiń ádil ári obektivti júrgiziletinine sengen jáne qosymsha halyqaralyq tetikterge júginýdi qajet dep sanamaǵan.
Baizaqov Bas prokýratýra júiesinde investorlardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa jaýapty arnaiy qurylym bar ekenin de atap ótti. Kompaniia ókilderi qylmystyq istiń osy organnyń baqylaýynda bolýy sheteldik investorlardyń múddesin qorǵaýǵa jetkilikti bolady dep eseptegen.
“Isti birneshe vedomstvo birlesip qarap, tergeýge Bas prokýratýra jetekshilik etkendikten, bizde olardyń áreketine kúmán bolǵan joq. Onyń ústine Bas prokýratýrada investorlardy qorǵaýmen ainalysatyn arnaiy komitet bar. Qylmystyq is sol qurylymnyń tikelei qadaǵalaýymen qisyndy aiaqtalady dep oiladyq”, – dedi ol.
Alaida advokattyń aitýynsha, vedomstvoaralyq tergeý toby taratylyp, is tek Ishki ister ministrliginiń Ózindik qaýipsizdik departamentine berilgennen keiin kompaniiada tergeýdiń obektivtiligine qatysty kúmán paida bolǵan.
“Qazir vedomstvoaralyq topty taratyp, isti tolyǵymen IIM-ge berip otyr. Tergeý nysanynda sol ministrliktiń qyzmetkerleri turǵanda, mundai sheshim istiń obektivtiligine keri áser etýi múmkin dep qaýiptenemiz”, – dedi Marat Baizaqov.
Isti IIM-ge berý týraly qaýly kórsetilmegen
Zańgerdiń málimdeýinshe, qylmystyq istiń IIM-niń Ózindik qaýipsizdik departamentine berilýi jónindegi protsessýaldyq qaýlymen jábirlenýshi tarap áli tanyspaǵan. Aitýynsha, istiń tergeý organyn aýystyrý týraly sheshim qabyldansa, tiisti qaýly rásimdelip, jábirlenýshi tarapqa habarlanýǵa tiis. Alaida kompaniia ókilderine bul aqparat tek aýyzsha jetkizilgen.
“Qaýly qabyldandy ma, joq pa – bizge belgisiz. Kez kelgen protsessýaldyq sheshim týraly taraptarǵa zańda belgilengen merzimde habarlanýǵa tiis. Biraq bizdi qaýlymen tanystyrǵan joq. Istiń basqa organǵa berilgenin tek aýyzsha estidik”, – dedi advokat.
Ol kompaniianyń buqaralyq aqparat quraldaryna júginýine de osy belgisizdik sebep bolǵanyn aitty.
“Qylmystyq istiń taǵdyry túsiniksiz bolyp qalmaýy, tergeý sońyna deiin jetip, barlyq dálel tiisti deńgeide jinalýy úshin jýrnalisterge júginýge májbúr boldyq”, – dedi Marat Baizaqov.
Memlekettik organdardan resmi jaýap kelmegen
Kompaniia ókilderi Prezident Ákimshiligine, Bas prokýratýraǵa jáne basqa da memlekettik organdarǵa shaǵym joldaǵanymen, ázirge resmi jaýap almaǵanyn habarlady.
Marat Baizaqovtyń aitýynsha, búgin kompaniia ókilderi Shymkent qalasy prokýratýrasynyń ǵimaraty mańynda beinemálimdeme túsire bastaǵan kezde olardy prokýratýra basqarmalarynyń biriniń basshysy qabyldaýǵa shaqyrǵan.
“Biz shaǵymdy birneshe kún buryn joldaǵanbyz. Biraq osy ýaqytqa deiin qabyldanǵan sheshimmen tanystyrǵan joq. Búgin prokýratýra ókili bizdi qabyldap, jaýap beretinin aitty”, – dedi advokat.
Tergelip jatqan organ endi ózin-ózi teksere me?
15 shildede kompaniia ókilderi atalǵan istiń tergeýi Ishki ister ministrliginiń Ózindik qaýipsizdik departamentine berilgenin bilgen.
Jábirlenýshi tarapqa bul sheshim aldyn ala habarlanbaǵan. Sondai-aq isti basqa organǵa berý sebepteri túsindirilmegen jáne kompaniianyń pikiri suralmaǵan.
Investorlar dál osy sheshimge qarsy shyǵyp otyr. Olardyń pikirinshe, qylmystyq is Shymkent politsiiasy qyzmetkerleriniń áreketine qatysty bolǵandyqtan, ony IIM quramyndaǵy bólimsheniń tergeýi múddeler qaqtyǵysyn týǵyzady.
“Biz birneshe apta boiy memlekettiń investorlardyń quqyqtaryn qalai qorǵaitynyn kúttik. Alaida politsiia qyzmetkerlerine qatysty isti qaitadan IIM júiesine berdi. Sonda zań buzdy degen kúdikke ilingen organ ózin-ózi tergep, ózine-ózi baǵa bere me? Bul bizge túsiniksiz”, – dedi investor Iu Chantsi.
Kompaniia quryltaishylary arasynda da daý týyndaǵan
Ke Siýiýn kásiporynǵa jasalǵan reidten keiin kompaniia ishinde de kelispeýshilik bastalǵanyn aitty.
Onyń sózinshe, quryltaishylardyń biri sheteldik investorlardyń kompaniia qatysýshylarynyń quramyna zańsyz kirgenin jáne kásiporynda zańsyz qyzmet júrgizgenin málimdegen.
Qytailyq investor bul pikirmen kelispeidi.
“Bizdiń oiymyzsha, mundai málimdemeler sheteldik investorlardyń bedelin túsirýge, qoǵamda teris pikir qalyptastyrýǵa jáne kompaniiany bir adamnyń baqylaýyna ótkizýge baǵyttalýy múmkin”, – dedi Ke Siýiýn.
Alaida bul máselege qatysty ekinshi taraptyń ustanymy ázirge belgisiz. Sondyqtan korporativtik daý jónindegi málimdemeler kompaniia quryltaishylarynyń bir tarapynyń pikiri retinde qarastyrylýy kerek.
Baspasóz konferentsiiasyn uiymdastyrýshylardyń biri Qazaqstan biligi halyqaralyq alańdarda investorlardy qorǵaýǵa daiyn ekenin málimdegenimen, el ishinde mundai oqiǵalardyń oryn alyp otyrǵanyn synǵa aldy.
Ol zaýyt qyzmetkerleri ustalǵan kezde Qazaqstannyń Bas prokýrory Berik Asylovtyń Gonkongta quqyq qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi qujattarǵa qol qoiǵanyn aitty.
“Bir jaǵynan, Qytai men Gonkongta yntymaqtastyq pen investorlardy qorǵaý týraly kelisimderge qol qoiylady. Ekinshi jaǵynan, Qazaqstanda zaýytqa arnaiy jasaq kirip, shetel azamattary ustalady. Mundai qarama-qaishylyq investorlardyń senimine áser etedi”, – dedi spiker.
Prezidentke qandai úndeý joldandy?
Sin Yuan Steel kompaniiasynyń quryltaishylary Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtan qylmystyq istiń tergelýin jeke baqylaýyna alýdy surady.
Kompaniia ókilderiniń aitýynsha, olar eń aldymen qylmystyq isti IIM-niń Ózindik qaýipsizdik departamentine berý týraly sheshimniń zańdylyǵyna quqyqtyq baǵa berilýin qalaidy. Sondai-aq bul sheshimniń Konstitýtsiiaǵa, Qylmystyq-protsestik kodekske jáne investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly zańnamaǵa qanshalyqty sáikes keletini tekserilýi kerek ekenin atap ótti.
“Biz bul isti IIM-niń Ózindik qaýipsizdik departamenti emes, buǵan deiin tergegen vedomstvoaralyq tergeý toby nemese quqyq qorǵaý organdarynan táýelsiz basqa organ aiaqtaǵanyn qalaimyz. Eń bastysy – tergeý barynsha ashyq, ádil ári obektivti júrgizilýi kerek. Sonda ǵana onyń nátijesine jábirlenýshi tarap ta, qoǵam da, halyqaralyq investorlar da kúmán keltirmeidi”, – dedi Ke Siýiýn.
Kompaniia quryltaishysy Ke Siýiýn Qazaqstanda ádil tergeý júrgizýge múmkindik beretin quqyqtyq tetikter bar ekenine senetinin aitty.
“Sheteldik investorlardyń quqyqtary qaǵaz júzinde ǵana emes, is júzinde de qorǵalýǵa tiis. Sondyqtan Prezidentten bul jaǵdaidy jeke baqylaýyna alýdy suraimyz”, – dedi ol.
Kompaniia ókilderiniń pikirinshe, qylmystyq isti buǵan deiin tergegen UQK departamenti nemese Bas prokýratýra úilestirgen vedomstvoaralyq tergeý toby aiaqtaýy tiis. Olar mundai sheshim tergeýdiń táýelsizdigine qatysty kúmándi seiiltip, sheteldik investorlardyń Qazaqstannyń quqyqtyq júiesine degen senimin nyǵaitady dep esepteidi.
Ázirge Shymkent qalasynyń prokýratýrasy, Ishki ister ministrligi jáne Shymkent qalalyq politsiia departamenti kompaniia ókilderiniń sońǵy málimdemesine qatysty resmi pikir bildirgen joq.
