S5+1-men kezdesý áldeqashan pisip jetilgen jáne halyqaralyq saiasattaǵy mańyzdy aimaqtaǵy sheshýshi qadam bolýy múmkin.
AQSh-qa Eýraziia qurlyǵyna strategiialyq kózqaras qajet. Tarihi turǵydan Resei men Qytaiǵa qaraǵanda, AQSh-tyń áseri bul aimaqqa áldeqaida az boldy. Máskeý de, Pekin de qiyndyqtarǵa tap bolǵan kezde, Vashington Ortalyq Aziiamen berik bailanys ornata alady.
AQSh úshin aimaqtyń kóshbasshysy Qazaqstanmen tyǵyz yntymaqtastyq mańyzdy bolmaq. 2021 jyly Baiden óziniń ulttyq qaýipsizdik jónindegi ýaqytsha strategiialyq nusqaýlyǵynda Ortalyq Aziiany eskermegen edi, sondyqtan bul kezdesý progrestiń naqty belgisi.
AQSh qarsylastarymen áli de qyrǵi-qabaq. Si Tszinpin osy jyldyń mamyr aiynda tarihi Jibek joly boiyndaǵy Sian qalasynda Ortalyq Aziia elderiniń bes prezidentin aimaqty Beijińniń yqpalyna odan ári tartý maqsatynda qabyldady. 2022 jyldyń qazan aiynda Vladimir Pýtin óziniń Ortalyq Aziialyq áriptesterimen kezdesý úshin Qazaqstan astanasyna bardy. Al Ortalyq Aziia kóshbasshylary únemi Máskeý men Beijińge túrli saparlarmen baryp turady.
Biraq Reseidiń soǵystan álsireýi jáne Qytaidaǵy ekonomikalyq quldyraý Vashingtonǵa uzaq ýaqyt boiy oqshaýlanǵan aimaqty Batyspen jáne halyqaralyq qaýymdastyqpen biriktirý arqyly Ortalyq Aziiamen tyǵyz bailanys ornatýǵa orai týyp turǵandai.
Aimaqtyń ár eli ishki, saiasi jáne ekonomikalyq ózgeristerdi bastan keshýde. Qazaqstan - iri óńirlik ekonomika, asa qajetti reformalar jolynda kósh bastap tur. Eń bastysy, ol ózin iadrolyq qarýdy taratpaý, terrorizmge qarsy kúres, qaqtyǵystardy sheshý jáne halyqaralyq damýdy qosa alǵanda, birneshe arenada ósip kele jatqan halyqaralyq oiynshy retinde kórsetip otyr. Ótken kúzde prezident Qasym-Jomart Toqaev eldiń Resei, Qytai, AQSh jáne Eýropalyq Odaqty qosa alǵanda, barlyq negizgi álemdik oiynshylarmen tyǵyz qarym-qatynasty damytýǵa umtylatynyn bildiretin kópvektorly syrtqy saiasi doktrinany qabyldady.
Resei men Qytaiǵa jaqyn ornalasqandyqtan, Qazaqstan Vashingtonǵa Ýkrainadaǵy daǵdarysty sheshýge jáne soǵystan keiingi kezeńde Máskeýmen qarym-qatynas ornatýǵa, sondai-aq Beijińmen básekelestiktiń kúsheiýimen kúresýge kómektese alady.
Astana bul róldi atqarýy úshin oǵan Resei men Qytaidyń qysymyna qarsy turý úshin eki maidanda AQSh-tyń kómegi qajet bolady.
Birinshiden, Vashington kúshti parlamenti, jańa saiasi partiialar úshin keńistigi jáne BAQ-tyń keńeitilgen erkindigi bar sýper prezidenttik basqarý formasynan prezidenttik respýblikaǵa aýysqan Qazaqstannyń saiasi reformalaryn qoldai alady.
Qazaqstan demokratiia jolynda Ortalyq Aziianyń basqa tórt memleketi úshin aimaqty Máskeý, Beijiń jáne Kabýldyń yqpalynan qorǵaý úshin úlgi bola alady.
Ekinshiden, Qazaqstan Orta dáliz dep atalatyn Transkaspii halyqaralyq tranzittik dálizi arqyly aimaq pen álemdik ekonomikany bailanystyrýshy bolyp otyr. Bul - kóp arnaly kólik arteriiasy Shyǵys pen Batysty qubyrlar, temirjoldar, avtomobil joldary jáne talshyqty-optikalyq kabelder arqyly bailanystyrady. Dáliz Ortalyq Aziianyń ekonomikalyq damýyna yqpal etedi jáne halyqaralyq energetikalyq basqa da saýda aǵyndaryna úles qosady. AQSh dálizdi investitsiia, saýda, tehnologiia jáne jahandyq kóshbasshylyq arqyly tabysty etýge kómektese alady. Jalpy, Amerikaǵa Qytai men Reseiden ozýǵa baǵyttalǵan strategiialardy júzege asyra otyryp, Ortalyq Aziiaǵa taktikalyq kózqarasyn jetildirýi kerek.
Kamran Býhari, The Wall Street Journal
