2025 jyldyń eń sumdyq tragediiasy sanalatyn «Jomart» kenishindegi apattan beri jeti ai ótti. Úkimettik komissiial «jumys berýshi 100% kinəli» dep esep berip jatqanda, marqumdardyń týystaryúnsizdikti buzdy. Olar tergeý taǵy da «kinəni basqaǵa aýdarý» (strelochnikterdi izdeý) stsenariiimen júrip, korporatsiianyń top-menedjmentin jazasyz qaldyrady dep qaýiptenedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
«Qazaqmys» nysandaryndaǵy adam ólimi qalaisha júieli statistikaǵa ainaldy jəne nege ondaǵan adamnyń ajaly úshin eshkim naqty túrme jazasyn almaidy?
Bul týraly bizdiń materialda.
«Suraq kóp, al jaýap joq»
2025 jyldyń qyrkúiek aiynyń sońynda, jeti kenshiniń ómirin qiǵan «Jomart» kenishindegi tragediiadan jarty jyl ótken soń, qaza tapqandardyń týystary kópshilikke úndeý tastady. Marqum kenshi Qairat Aqshalovtyń aǵasy Talǵat Aqshalov tergeýdiń sozylyp bara jatqanyn jəne aiyptylar sheńberiniń tym tarylyp ketkenin məlimdedi KazTAG agenttigi.
Aqshalovtyń sózin bylai dep keltiredi:
«Jeti aidan astam ýaqyt ótti, suraq bar, biraq jaýap joq. Bastapqyda jaýapty adamdar kóp edi, biraq keiin kóbisinen jaýapkershilik alynyp tastalyp, aiyp tek eki adamǵa - qatardaǵy qyzmetkerlerge ǵana taǵyldy».
Týystary resmi baspasóz habarlamalarynda sirek aitylatyn yńǵaisyz suraqty qoiyp otyr: nege jaýapkershilikti tek orta býyn arqalaidy, al basqarma tóraǵasy Nurahmet Nurievti qosa alǵanda, kompaniia basshylyǵy tasada qalady?. Marqumnyń aǵasy: «Nege «Qazaqmys» korporatsiiasynyń basshylyǵy kinəli emes? Men sony bilgim keledi. Men muny túsinbeimin», - dep məlimdedi.
Qasiret hronologiiasy: Qanmen jazylǵan statistika
«Jomarttaǵy» tragediia - qaýipsizdik júiesindegi kezdeisoq aqaý emes. Bul - korporatsiianyń sońǵy 15 jyldaǵy jumysynyń zańdy nətijesi.
KazTAG jýrnalisteri muraǵattardy aqtaryp, egjei-tegjeili taldaý júrgizdi jəne kópshilik nazarynan tys qalatyn qorqynyshty sandardy anyqtady. Basylymnyń məlimetinshe, 2010 jyldan 2025 jyldyń aqpanyna deiin «Qazaqmys» nysandarynda 64 adam qaza tapqan.
Sońǵy jyldardaǵy qaraly tizim maidan dalasynan túsken aqparǵa uqsaidy:
• 2010 jyl: «Stepnoi» kenishindegi jarylys - 3 adam qaza tapty.
• 2011-2012 jyldar: KazTAG keltirgen «Kapital» gazetiniń derekterine səikes, bul jyldar eń qandy kezeń boldy - 34 qyzmetker men merdiger kóz jumdy.
• 2013 jyl: «Stepnoi» jəne Ońtústik Jezqazǵan kenishterindegi ólimder seriiasy, sondai-aq mys balqytý zaýytynda qyzmetkerdiń qaza bolýy.
• 2023 jyl: Tragediialardyń jańa tolqyny. Balqash mys balqytý zaýytynda, Shyǵys Jezqazǵan kenishi men «Jaisań» kenishindegi ólim jaǵdailary.
• 2024-2025 jyldar: Qaiǵyly oqiǵalar jappai sipat aldy. 2024 jyldyń qazanynda «Saiaq-3» kenishinde eki jumysshy gazdan ýlanyp qaitys boldy. Al 2025 jyldyń aqpanynda «Jomart» kenishindegi apattan 7 adam úiindi astynda qaldy. Metan jarylysy men opyrylýdan bastap, rýda túsirý ornyna qulaý jəne konveierge qysylyp qalý siiaqty ólim sebepteriniń san túrliligi - personaldyń jekelegen qatelikterin emes, eńbekti qorǵaý júiesiniń tolyqtai daǵdarysqa ushyraǵanyn kórsetedi.
Jaýapkershilik illiýziiasy: Ister qalai «jyly jabylady»?
Biliktiń dardai məlimdemelerine qaramastan, sot təjiribesi kórsetkendei: Qazaqstanda jumysshynyń ómiri arzan, al menedjerlerdiń bostandyǵy qymbat turady. «Jomarttaǵy» apattan keiin Premer-ministr men úkimettik komissiia jumys berýshiniń 100% kinəli ekenin birden məlimdedi. Sebepter retinde jarylystan qorǵalmaǵan jabdyqty paidalaný, nashar jeldetý jəne metandy baqylaýdyń joqtyǵy ataldy. Bir qaraǵanda, tehnikalyq jabdyqtaýǵa jaýap beretin top-menedjmenttiń tikelei kinəsi siiaqty kórinedi. Alaida, Orda.kz basylymy atap ótkendei, naqty úkim múlde basqa adamdarǵa shyǵarylady. Jýrnalister sońǵy jyldardaǵy sot sheshimderin taldap kórdi:
• «Jaisań» kenishiniń isi (2023 jyl, 2 adam qaza tapty). Kinəli dep taý-ken sheberi tanyldy. Úkim - 4 jyl shartty jaza.
• Shyǵys Jezqazǵan kenishiniń isi (2023 jyl, 1 adam qaza tapty). Bas injener men shahta bastyǵy sottaldy. Úkim - 3 jyl shartty jaza.
Zańdylyq aiqyn: qylmystyq ister qozǵalǵanymen, is naqty túrme merzimine sirek jetedi, al aiyptalýshylar oryndyǵy ýchaske bastyqtarymen shekteledi. Talǵat Aqshalovtyń «Jomart» isinde tek eki jumysshy ǵana aiyptalýshy bolyp qalǵany týraly sózi 2025 jyly da «kinəni basqaǵa jyǵa salý» shemasynyń múltiksiz jumys istep turǵanyn rastaidy.
Qaiǵy ekonomikasy
2025 jyldyń basyndaǵy ólim tizbegi otbasylarǵa qaiǵy əkelip qana qoimai, óndiristik kollapsqa ulasty. Naýryz aiynda, kezekti jumysshy qaza tapqannan keiin, «Qazaqmys» qaýipsizdikti tekserý úshin 12 kenish pen tórt baiytý fabrikasynyń jumysyn ýaqytsha toqtatýǵa məjbúr boldy.
Óńirde myńdaǵan adam eńbek etetin qala quraýshy kəsiporyn - Jezqazǵan mys balqytý zaýyty toqtap qalýy múmkin degen qaýip týyndady. Mundai jaǵdai 2013 jyly bolǵan edi. Korporatsiia əleýmettik shielenisti aqshamen bəseńdetýge tyrysýda. Qaza tapqandardyń otbasylaryna 10 jyldyq jalaqy tólep, nesielerin jaýyp, pəter alyp berýde. Biraq ólim statistikasy kórsetkendei, bul «ótemaqylar» basty məseleni sheshpeidi - eńbek jaǵdaiy óte qaýipti kúiinde qalyp otyr.
Esepterdegi qurǵaq joldar men tólengen ótemaqylardyń artynda naqty benefitsiarlar (paida kórýshiler) tur. KazTAG eske salǵandai, korporatsiia ieleri - elimizdiń eń bai adamdarynyń tizimine kiretin oligarhtar. 15 jyl ishinde olardyń biznesi elge milliardtaǵan salyq əkelgenimen, 64 adamnyń ómirin jalmady.
Bul ólimder úshin jaýapkershilik marqumdarǵa nemese olardyń tikelei bastyqtaryna aýdarylyp, sotta «shartty» jazamen shektelip jatqanda, ajal konveieriniń toqtaýy ekitalai. Qaza tapqan kenshiniń aǵasy qoiǵan suraq Bas prokýratýra men búkil qazaqstandyq qoǵam úshin ashyq kúiinde qalyp otyr: «Nege korporatsiia basshylyǵy kinəli emes?».
