2025 جىلدىڭ ەڭ سۇمدىق تراگەديياسى سانالاتىن «جومارت» كەنٸشٸندەگٸ اپاتتان بەرٸ جەتٸ اي ٶتتٸ. ٷكٸمەتتٸك كوميسسييال «جۇمىس بەرۋشٸ 100% كٸنəلٸ» دەپ ەسەپ بەرٸپ جاتقاندا, مارقۇمداردىڭ تۋىستارىٷنسٸزدٸكتٸ بۇزدى. ولار تەرگەۋ تاعى دا «كٸنəنٸ باسقاعا اۋدارۋ» (سترەلوچنيكتەردٸ ٸزدەۋ) ستسەنارييٸمەن جٷرٸپ, كورپوراتسييانىڭ توپ-مەنەدجمەنتٸن جازاسىز قالدىرادى دەپ قاۋٸپتەنەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
«قازاقمىس» نىساندارىنداعى ادام ٶلٸمٸ قالايشا جٷيەلٸ ستاتيستيكاعا اينالدى جəنە نەگە ونداعان ادامنىڭ اجالى ٷشٸن ەشكٸم ناقتى تٷرمە جازاسىن المايدى?
بۇل تۋرالى بٸزدٸڭ ماتەريالدا.
«سۇراق كٶپ, ال جاۋاپ جوق»
2025 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىنىڭ سوڭىندا, جەتٸ كەنشٸنٸڭ ٶمٸرٸن قيعان «جومارت» كەنٸشٸندەگٸ تراگەدييادان جارتى جىل ٶتكەن سوڭ, قازا تاپقانداردىڭ تۋىستارى كٶپشٸلٸككە ٷندەۋ تاستادى. مارقۇم كەنشٸ قايرات اقشالوۆتىڭ اعاسى تالعات اقشالوۆ تەرگەۋدٸڭ سوزىلىپ بارا جاتقانىن جəنە ايىپتىلار شەڭبەرٸنٸڭ تىم تارىلىپ كەتكەنٸن مəلٸمدەدٸ كازتاگ اگەنتتٸگٸ.
اقشالوۆتىڭ سٶزٸن بىلاي دەپ كەلتٸرەدٸ:
«جەتٸ ايدان استام ۋاقىت ٶتتٸ, سۇراق بار, بٸراق جاۋاپ جوق. باستاپقىدا جاۋاپتى ادامدار كٶپ ەدٸ, بٸراق كەيٸن كٶبٸسٸنەن جاۋاپكەرشٸلٸك الىنىپ تاستالىپ, ايىپ تەك ەكٸ ادامعا - قاتارداعى قىزمەتكەرلەرگە عانا تاعىلدى».
تۋىستارى رەسمي باسپاسٶز حابارلامالارىندا سيرەك ايتىلاتىن ىڭعايسىز سۇراقتى قويىپ وتىر: نەگە جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تەك ورتا بۋىن ارقالايدى, ال باسقارما تٶراعاسى نۇراحمەت نۇريەۆتٸ قوسا العاندا, كومپانييا باسشىلىعى تاسادا قالادى?. مارقۇمنىڭ اعاسى: «نەگە «قازاقمىس» كورپوراتسيياسىنىڭ باسشىلىعى كٸنəلٸ ەمەس? مەن سونى بٸلگٸم كەلەدٸ. مەن مۇنى تٷسٸنبەيمٸن», - دەپ مəلٸمدەدٸ.
قاسٸرەت حرونولوگيياسى: قانمەن جازىلعان ستاتيستيكا
«جومارتتاعى» تراگەدييا - قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸندەگٸ كەزدەيسوق اقاۋ ەمەس. بۇل - كورپوراتسييانىڭ سوڭعى 15 جىلداعى جۇمىسىنىڭ زاڭدى نəتيجەسٸ.
كازتاگ جۋرناليستەرٸ مۇراعاتتاردى اقتارىپ, ەگجەي-تەگجەيلٸ تالداۋ جٷرگٸزدٸ جəنە كٶپشٸلٸك نازارىنان تىس قالاتىن قورقىنىشتى سانداردى انىقتادى. باسىلىمنىڭ مəلٸمەتٸنشە, 2010 جىلدان 2025 جىلدىڭ اقپانىنا دەيٸن «قازاقمىس» نىساندارىندا 64 ادام قازا تاپقان.
سوڭعى جىلدارداعى قارالى تٸزٸم مايدان دالاسىنان تٷسكەن اقپارعا ۇقسايدى:
• 2010 جىل: «ستەپنوي» كەنٸشٸندەگٸ جارىلىس - 3 ادام قازا تاپتى.
• 2011-2012 جىلدار: كازتاگ كەلتٸرگەن «كاپيتال» گازەتٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە سəيكەس, بۇل جىلدار ەڭ قاندى كەزەڭ بولدى - 34 قىزمەتكەر مەن مەردٸگەر كٶز جۇمدى.
• 2013 جىل: «ستەپنوي» جəنە وڭتٷستٸك جەزقازعان كەنٸشتەرٸندەگٸ ٶلٸمدەر سەريياسى, سونداي-اق مىس بالقىتۋ زاۋىتىندا قىزمەتكەردٸڭ قازا بولۋى.
• 2023 جىل: تراگەدييالاردىڭ جاڭا تولقىنى. بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتىندا, شىعىس جەزقازعان كەنٸشٸ مەن «جايساڭ» كەنٸشٸندەگٸ ٶلٸم جاعدايلارى.
• 2024-2025 جىلدار: قايعىلى وقيعالار جاپپاي سيپات الدى. 2024 جىلدىڭ قازانىندا «ساياق-3» كەنٸشٸندە ەكٸ جۇمىسشى گازدان ۋلانىپ قايتىس بولدى. ال 2025 جىلدىڭ اقپانىندا «جومارت» كەنٸشٸندەگٸ اپاتتان 7 ادام ٷيٸندٸ استىندا قالدى. مەتان جارىلىسى مەن وپىرىلۋدان باستاپ, رۋدا تٷسٸرۋ ورنىنا قۇلاۋ جəنە كونۆەيەرگە قىسىلىپ قالۋ سيياقتى ٶلٸم سەبەپتەرٸنٸڭ سان تٷرلٸلٸگٸ - پەرسونالدىڭ جەكەلەگەن قاتەلٸكتەرٸن ەمەس, ەڭبەكتٸ قورعاۋ جٷيەسٸنٸڭ تولىقتاي داعدارىسقا ۇشىراعانىن كٶرسەتەدٸ.
جاۋاپكەرشٸلٸك يلليۋزيياسى: ٸستەر قالاي «جىلى جابىلادى»?
بيلٸكتٸڭ دارداي مəلٸمدەمەلەرٸنە قاراماستان, سوت تəجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي: قازاقستاندا جۇمىسشىنىڭ ٶمٸرٸ ارزان, ال مەنەدجەرلەردٸڭ بوستاندىعى قىمبات تۇرادى. «جومارتتاعى» اپاتتان كەيٸن پرەمەر-مينيستر مەن ٷكٸمەتتٸك كوميسسييا جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ 100% كٸنəلٸ ەكەنٸن بٸردەن مəلٸمدەدٸ. سەبەپتەر رەتٸندە جارىلىستان قورعالماعان جابدىقتى پايدالانۋ, ناشار جەلدەتۋ جəنە مەتاندى باقىلاۋدىڭ جوقتىعى اتالدى. بٸر قاراعاندا, تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا جاۋاپ بەرەتٸن توپ-مەنەدجمەنتتٸڭ تٸكەلەي كٸنəسٸ سيياقتى كٶرٸنەدٸ. الايدا, Orda.kz باسىلىمى اتاپ ٶتكەندەي, ناقتى ٷكٸم مٷلدە باسقا ادامدارعا شىعارىلادى. جۋرناليستەر سوڭعى جىلدارداعى سوت شەشٸمدەرٸن تالداپ كٶردٸ:
• «جايساڭ» كەنٸشٸنٸڭ ٸسٸ (2023 جىل, 2 ادام قازا تاپتى). كٸنəلٸ دەپ تاۋ-كەن شەبەرٸ تانىلدى. ٷكٸم - 4 جىل شارتتى جازا.
• شىعىس جەزقازعان كەنٸشٸنٸڭ ٸسٸ (2023 جىل, 1 ادام قازا تاپتى). باس ينجەنەر مەن شاحتا باستىعى سوتتالدى. ٷكٸم - 3 جىل شارتتى جازا.
زاڭدىلىق ايقىن: قىلمىستىق ٸستەر قوزعالعانىمەن, ٸس ناقتى تٷرمە مەرزٸمٸنە سيرەك جەتەدٸ, ال ايىپتالۋشىلار ورىندىعى ۋچاسكە باستىقتارىمەن شەكتەلەدٸ. تالعات اقشالوۆتىڭ «جومارت» ٸسٸندە تەك ەكٸ جۇمىسشى عانا ايىپتالۋشى بولىپ قالعانى تۋرالى سٶزٸ 2025 جىلى دا «كٸنəنٸ باسقاعا جىعا سالۋ» سحەماسىنىڭ مٷلتٸكسٸز جۇمىس ٸستەپ تۇرعانىن راستايدى.
قايعى ەكونوميكاسى
2025 جىلدىڭ باسىنداعى ٶلٸم تٸزبەگٸ وتباسىلارعا قايعى əكەلٸپ قانا قويماي, ٶندٸرٸستٸك كوللاپسقا ۇلاستى. ناۋرىز ايىندا, كەزەكتٸ جۇمىسشى قازا تاپقاننان كەيٸن, «قازاقمىس» قاۋٸپسٸزدٸكتٸ تەكسەرۋ ٷشٸن 12 كەنٸش پەن تٶرت بايىتۋ فابريكاسىنىڭ جۇمىسىن ۋاقىتشا توقتاتۋعا مəجبٷر بولدى.
ٶڭٸردە مىڭداعان ادام ەڭبەك ەتەتٸن قالا قۇراۋشى كəسٸپورىن - جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتى توقتاپ قالۋى مٷمكٸن دەگەن قاۋٸپ تۋىندادى. مۇنداي جاعداي 2013 جىلى بولعان ەدٸ. كورپوراتسييا əلەۋمەتتٸك شيەلەنٸستٸ اقشامەن بəسەڭدەتۋگە تىرىسۋدا. قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا 10 جىلدىق جالاقى تٶلەپ, نەسيەلەرٸن جاۋىپ, پəتەر الىپ بەرۋدە. بٸراق ٶلٸم ستاتيستيكاسى كٶرسەتكەندەي, بۇل «ٶتەماقىلار» باستى مəسەلەنٸ شەشپەيدٸ - ەڭبەك جاعدايى ٶتە قاۋٸپتٸ كٷيٸندە قالىپ وتىر.
ەسەپتەردەگٸ قۇرعاق جولدار مەن تٶلەنگەن ٶتەماقىلاردىڭ ارتىندا ناقتى بەنەفيتسيارلار (پايدا كٶرۋشٸلەر) تۇر. كازتاگ ەسكە سالعانداي, كورپوراتسييا يەلەرٸ - ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ باي ادامدارىنىڭ تٸزٸمٸنە كٸرەتٸن وليگارحتار. 15 جىل ٸشٸندە ولاردىڭ بيزنەسٸ ەلگە ميللياردتاعان سالىق əكەلگەنٸمەن, 64 ادامنىڭ ٶمٸرٸن جالمادى.
بۇل ٶلٸمدەر ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك مارقۇمدارعا نەمەسە ولاردىڭ تٸكەلەي باستىقتارىنا اۋدارىلىپ, سوتتا «شارتتى» جازامەن شەكتەلٸپ جاتقاندا, اجال كونۆەيەرٸنٸڭ توقتاۋى ەكٸتالاي. قازا تاپقان كەنشٸنٸڭ اعاسى قويعان سۇراق باس پروكۋراتۋرا مەن بٷكٸل قازاقستاندىق قوعام ٷشٸن اشىق كٷيٸندە قالىپ وتىر: «نەگە كورپوراتسييا باسشىلىعى كٸنəلٸ ەمەس?».
