Basymnan buldyryq ta baiqap ushsyn...
Ainala jatqan túrki eli,
Ada bop tursa aitystan,
Atynyń basyn irkedi,
Andyzdap jetken qai dushpan!
Alashqa teńdik áperip,
Kórsek-shi, shirkin, kóp qyzyq!
Túrkini kúlden kóterip,
Tóbesin kúnge jetkizip!- dep, artynda qalǵan ata jurttyń amandyǵyn, birligin tilep, saǵyna eske alǵan. Sol jurt – dál qazirgi Qazaq eli! Osydan otyz jyldan astam ýaqyt buryn Qazaqstan Táýelsizdik Deklaratsiiasyn jariialaǵǵanda, ainalaiyn Ashtar hannyń úrim-butaǵy 18 minýtta Táýelsizdigimizdi tanyǵany jóninde habar salǵan. Peiishte nuryń shalqyǵyr Túrkiia prezidenti Turǵyt Ozaldyń «Osy kúndi ǵasyrlar boiy kúttik qoi!» degen sózin, qalai umytarmyz?! Al, Qap taýyn qaptai qonystanǵan san túrli musylman ulttary da Qarahanidter dáýirinde qandasyna syimai, Orta Aziiadan aýypty. Uly Syrdyń boiynda dariia alty aýnaǵanda da jurnaǵy qalǵan «Jetiasar» mádenieti bar, alǵash alandar, qazirgi osetinder qonys tepken. Qazaqstannyń qairatker jýrnalisi Oleg Ahsaruly Katsievti «aýlyńa kelip ketpeisiń be?» dep mazalai beretinim sondyqtan. Bizdiń «Máńgilik eldiń murageri» ekenimizdi dáleldeitin myń san derek keltirer edim, átteń, ýaqyt tar, onyń ústine taqyryptan aýytqyp bara jatqandaimyn. Bir sózben aitqanda, aq Sársen, qara nietti Jirinovskiidiń, Nikonovtyń, Fedorovtyń, áne bir jatyrynan jerip týǵan iakýt pa, býriat pa, birdeńeniń quityrqy sózderin qiyǵyńa qystyrmai, táýelsizdigińdi toilai ber, Alladan ruqsat!
Memleketterdiń bir-birine táýeldiligi... deisiń,á? Ol jahandaný úderisiniń negizgi nyshany ǵoi. Eshkimge kúni túspeitin el bola ma ózi? Biz, ádette, bir nárse týraly áńgime qozǵasaq, Amerika, Resei, Qytai siiaqty alpaýyttardy mysalǵa alamyz. Jahanǵa jandarm bolǵysy keletin sol Amerikańyz qalai kúneltip jatyr, alyp óndirisimen, áleýetti áleýmettik áreketterimen, asyp-tógilgen aqyl-oiymen jáne myń san millitarlyq qoimalarymen?... Árine, Arab elderiniń aqshasymen. Qyryq qadam qudyqtan qaýǵa tartyp, munaidan tapqan milliardtaǵan pulyn arekeńder AQSh-tyń qarjy ainalymyna ósimge salyp qoiyp, aq jeide, aq dambalymen palmanyń túbinde shaljiyp jatyr! Sol qarjyny adymdap ólshep shyqqandai óz memleketiniń ekonomikasyna salar edi, bádáýi jortqan baiabanda «qara altyn», gazdan basqa eshteńe joq. Sýdy surap iship otyr. Iri óndiristik jobalar ózin ózi aqtamaidy. Ekonomika «qyzyp» ketedi, qarajat qunsyzdanady. Biraq kerege jurttyń kósegesin kógertý kerek qoi, sosyn baryp alty qat aspannyń astaryn jyrtyp, záýlim úiler salady, teńizdiń jaǵasyn jaziraǵa ainaldyryp, týrister shaqyrady. Qos-qostan qatyn alady, gáremderin jurtqa tamashalatady, báigege milliondar (teńge emes) tigip, atan jarystyrady. Qazaqstannan suńqar, qarshyǵa, itelgi urlatyp aldyryp, saiatqa shyǵady. Odan qaldy, biz siiaqty elderdiń ekonomikasyna ózderine asa tiimdi, árine, otandyq jemqorlardy da umyt qaldyrmai, investitsiia quiady. Tipti bolmasa, Astana sekildi jańa qalanyń kóshesine tarihta tulǵa emes adamdarynyń (ben Talal) esimin bergizdiredi.
Col arabekeńiz ósimge salǵan qarjysyn bir kúnde qaitaryp alar bolsa, Sem aǵaidyń salqary áp sátte defoltqa ushyrap, qara jamylady eken! Biraq ony mezetinde qaitaryp beretin Amerikany kórip turǵan joqpyn. Arada halyqaralyq saiasi-ekonomikalyq kelisim-sharttar bar. Áiteýir bir zamanda qaitaryp alarsyń... Men alyp Amerika men azǵantai Arabiiany ádeii mysalǵa keltirip otyrmyn. Endeshe, basqalarǵa ne joryq? Álem integratsiialanǵan saiyn memleketter barlyq baǵyttar boiynsha bir-birine táýeldiligi arta túsedi. Syrtqy saiasattaǵy ýaǵdalastyqtar men kelisim-sharttar ár bir eldiń zańdaryna sáikes bekitiledi jáne parlamentterinde ratifaktsiialanady. Al biraq sondai kelisim-sharttarda, odaqtarǵa kirýde, uiymdarǵa birigýde qai eldiń utqany, qai eldiń utylǵany – ol basqa áńgime. Shet jaǵalatyp aitsaq, qazirgi tańda EýroOdaqtyń bolashaǵy da kúmándi bolyp turǵan joq pa? Al, biz Keden Odaǵynan sonshalyqty uttyq pa?
«Keshegi qańtar oqiǵasy Qazaqstandy da qarýly kúshter jaǵynan basqa elderge táýeldiligin baiqatqandai» deidi jurt. Birden aitaiyn, qai eldiń armiiasy bolsyn basqaǵa táýeldi bolýy múmkin emes. Konstitýtsiiaǵa sáikes, ásker – memlekettiń qorǵaýshysy, ulttyq tabystyń belgili bir bóligi mindetti túrde qorǵanys salasyna jumsalady. Qarýly kúshterdi basqa kózderden qarjylandyrýǵa tiym salynǵan. Ol tikelei memleket basshysyna baǵynady. Sondyqtan qai eldiń prezidenti de – Qarýly Kúshterdiń Bas qolbasshysy. Armiianyń táýeldiligi degen uǵymdy «kúshti» nemese «álsiz» sózimen almastyrsaq, suraqqa jaýapty op-ońai taba qoiasyz.
Qazaqstannyń júzmyńdyq armiiasy da otyz jyldan beri, Izrailden qymbat baǵaǵa «Semser», «Naiza» siiaqty túkke turǵysyz atqysh quraldaryn satyp alǵanyna, Soltústik Koreiaǵa urlyqy jolmen «MiG» áskeri ushaqtaryn asyryp jibere jazdap, halyqaralyq daýǵa qalǵanyna, Arys óńirinde oq-dári, qarý-jaraq qoimalarynyń jyl aralap jarylyp, beibit halyqty asa zardaptarǵa ushyratqanyna, «Arqankergen» shekara beketinde «saryaýyz balapan» Vladislav Chelahtyń 15 jaýyngerdi qanjosa ǵyp «qyryp» tastaǵanyna qaramastan, qalt etpei qorǵanys shebinde tur. Syrttan pálendei tónip turǵan qaýip joq. Ofitserlerdiń kóilegi kók, sarbazdardyń qarny toq. Halyqaralyq beibit kúshterdiń quramynda Tájikstan, Aýǵanstan, taǵy basqa memleketterge baryp, soiqan salǵan aýmaqtardy minalardan tazartý, qalpyna keltirý jáne áskeri iaki áleýmettik nysandardy kúzetý sharalaryna qatysty, árine, qurbandyqtar boldy. Biraq, qazaq áskeriniń halyqaralyq missiialarǵa qatysýy elimizdiń jaǵymdy obrazyn qalyptastyrǵany ras.
Al, endi armiiamyzdyń qorǵanystyq-shabýyldaý qarý-jaraǵy, áskeri tehnikalyq bazasy týraly áńgimelesek, millitaristik ónerkásibi qatty damyǵan memleketterge táýeldimiz. Biraq biz ǵana ma? Búkil álemniń qarýly kúshteri Reseidiń «Kalashnikov», Izraildiń «Ýzi» avtomattaryna, Túrkiianyń «Bairaqtaryna», AQSh pen Reseidiń dybystan jyldam áskeri ushaqtaryna dilger emes pe? Eń aiaǵy 16-shy kalibrli ańshy myltyǵyn da Týladan satyp alamyz. Qudaiǵa shúkir, táýeldi bolatyndai jaldamaly ásker ustamaimyz, taǵy da Soltústik Koreia siiaqty halyqty qara kójege tańyp qoiyp, iadrolyq qarý jasap jantalasyp jatqan joqpyz. Aqshamyz bar ma, qajetinshe áskeri tehnika satyp alyp, armiiany jańasha jaraqtandyrýǵa tyrysamyz. Ústinen «jonyp jeitinimiz» taǵy bar. Ái, degenmen, ishimdegi urty qýys «ury» oi aitady: «Qorǵanys Kúshimizdiń saiasi-moraldyq sipatyna shynaiy baǵa beretin ýaqyt jetken siiaqty!...
Qańtar oqiǵasynda beibit sherýge shyqqandardy arandatyp, irgesinen shala tastap, jastardy qiratyp-órteýge jeliktirgen, ózgeniń múlkin qasaqana tonaýǵa itermelegen terroristik toptardy aýyzdyqtaýǵa ishki ister, qorǵanys ministrlikteri jasaqtarynyń kúshteri tolyq jetetin edi. Tipti oqiǵa aýmaǵyn on qabat qursaýlap tursa da. Biraq alǵashqy kúnderde bizdiń «aibyndy áskerimiz» qaqtyǵys aýdandarynda tolyq tóbe kórsetken joq. Politsiiańyzda da pármendi qaýqar bolmady: ǵimarattaryn «Brest qamalyna» ainaldyryp, «qasyq qany qalǵansha» qorǵanyp jatty. Oraǵan ot-jalynǵa qarap órt sóndirýshilerdiń ózegi órtendi! Pármendi kim beredi, Prezident pe, Qaýipsizdik Keńesiniń ómir-baqilyq Tóraǵasy ma? «Eki kemeniń quiryǵyn ustaǵannyń» kúni qurysyn, aqyry sýǵa battyq, abyroidan jurdai boldyq!
Qańtar qasiretinde Prezident barlyq jaýapkershilikti ózi moinyna alyp, memleketti saqtap qaldy.
«Stsenariige» syimaǵan Toqaevymyz myqty eken, jinaqtalǵan agentýralyq aqparattardan, senimdi kózder baianattarynan jeldiń qai jaqtan soǵyp turǵanyn bile qoiyp, táýekel etti: Qaýipsizdik Keńesiniń tizginin dereý qolyna alyp, tegeýrindi qimylǵa kóshti. Ulttyq Qaýipsizdik komitetiniń tóraǵasy Kárim Másimov pen onyń birinshi orynbasary Samat Ábishti qyzmetterinen bosatty, Úkimetti otstavkaǵa jiberdi.
Qiyn kúnder artta qalǵan soń keibireýler Toqaevty syrttan kómek surady dep kinálai bastady. Biraq, Prezidenttiń UQShU uiymy áskerlerin shaqyrý qatelik emes, der kezinde qabyldanǵan durys sheshim der edim. Óitkeni, Ulttyq qaýipsizdik komiteti memleketke satqyndyq jasady. Qorǵanys ministrligi qorǵanysyn kórsete almady.
Keiin belgili bolǵandai, beibit sherýshilerdiń búkil qazaqstandyq aktsiiasyn qalqanǵa ustap, topalań jasaǵan «bilikti basyp alýǵa» umtylǵan toptar eken. Baiaǵy, 1991 jyly tamyz aiynda «taqtan taidyrý» oqiǵasyn uiymdastyrǵan «GKChP»! Biraq Ianaev-Kriýchkov-Pýgo-Pavlov – Iazov - Baklanovtar hýntasynyń «stsenariine» buqara qatystyrylǵan joq. Olar halyqtan úreilenip, Máskeýge aýyr áskeri tehnikalardy aldyryp, basyp-janshýǵa daiar turdy.Alǵashqy qaqtyǵysta eki turǵynnyń tankiniń astyna túsip ólgenin estigen KSRO-nyń sońǵy Qorǵanys Ministri Dmitrei Iazov jedel buiryq berip, áskerdi kazarmalaryna qaitardy. Sóitip, «GKChP»-nyń aramza oiy iske aspady.
Shynyn aitaiyq pa, bizde sol «GKChP» bola jazdady! Kózi ashyq, kókiregi oiaý ár bir qazaq muny bilýge tiis! Qazir jaǵdai saiabyrsyǵanda, áńgimeni san-saqqa júgirtip, ózińniń jalqy pikirińdi jalpyǵa telimei, oiymyzdy ortaq múddege toǵystyryp, konstitýtsiialyq quqyqtarymyzdy qyraǵy qorǵaýymyz kerek!
Jaǵdaiǵa syn kózimen qaraiyqshy: Qyzmetinen bosaǵan Kárim Másimov aldymen «Otandy satty», sońynan «bilikti basyp alýǵa áreket jasady» degen qylmystyq baptarmen qamaýǵa alyndy, eki orynbasarymen birge. Onyń eki márte Premer-Ministr qyzmetin atqarǵanyn, birneshe ministrlikti basqarǵanyn, burynǵy Prezidentke óte jaqyn adamdardyń biri bolǵanyn eskersek, jalǵyz ózi nemese birneshe jaqtastarymen ǵana osyndai áreketke bardy dep oilaimyz ba? Kárekenniń qairaty 18 adammen Batistany taqtan qulatqan Fidel Kastronyń julyǵynan da kelmeidi ǵoi. Demek, qazirgi bilik butaqtarynda ony qoldaityn seperatistik toptardyń otyrýy ábden múmkin. Óitkeni oqiǵalar tizbeginde ár deńgeidegi kúshtik qurylymdardyń áreketsizdigi, qiratý-búldirý nysandary retinde ákimshilik, sot, memlekettik basqarý ǵimarattarynyń tańdalyp alynýy, oqiǵany órshitpeýge asyqpaýshylyq piǵyly sony ańǵartqandai.
Menińshe, «bilikti basyp alý» jobasy osydan on-on bes jyl buryn jasalǵan siiaqty. «Halyqty qatystyra» otyryp... Burynǵy biliktiń spektaklderinde halyq únemi «massovkada» júretin. Bir-eki aktide jalt etip kórinedi de, joq bolady. Al basty Akterler rólderin aiaǵyna sheiin sátti oinap shyǵady. Olardyń óz tynyshtyǵy úshin qoiǵan qoiylymdarynyń esebi joq. Saiasi tehnologtarynyń asa myqty bolǵanyn moiyndaýymyz kerek.
Sertiń qaida sóz berip, sóz alysqan,
Ata zańdy aqtarsam...
tozaq ushqan!
Ertisbaev erinin jybyrlatsa,
Erip kete beresiń, Qazaqstan!
Erteńiniń ne bolaryna alańdap otyrǵan jurttyń «2050» baǵdarlamasymen basyn qatyrdy... («Oǵan deiin ne patsha óledi, ne esek óledi» degen Qojanasyr siiaqty).
«Ozyq otyz eldi qýyp jetemiz» dedi... (Jyrtyq shalbar, jalań aiaqpen be?)
Turalaǵan el túregelip edi!... Oibai, biz «Máńgilik eldiń» urpaǵymyz, alysyp-julysyp jatqanymyz syrt kózge uiat. Odan da «rýhani jańǵyraiyq!» dep arqamyzdan qaǵyp jýysytty. (Bárimiz «Tarih tolqynyna» kómilip, batyp kete jazdadyq!)
Qai bir jyly Kodekske jerdi shet elderge satý jónindegi bapty bildirmei,sol kezdegi parlamenttiń alqaýymen, engizip jiberip edi, arǵymaq atyn suraǵanda da, aiaýly qatynyn qalaǵanda da, «kórshimen tatý turǵanymyz jón» dep, sózge kelmei bere salyp, basynǵan káýir «endi jerińniń bir pushpaǵyn bere ǵoi» degende, «qai qatynyń tolǵatyp jer týyp edi, jerdi bergenimiz-ólgenimiz» dep, býyrqanyp-burqanyp, muzdai temir qursanyp, atqa qonyp, dandaisyǵan dushpannyń tas-talqanyn shyǵarǵan Móde qahannyń erligin boitumar ǵyp júregimizge túiip alyp júrgen el emespiz be, qanymyzǵa qaraiyp, eki kózimiz alaiyp, aqyryp alańǵa shyǵyp edik, «Ollahi-billahi, jerdi satý oiymyzda joq, shamasy, qulaǵymyzǵa shaitan sybyrlap ketken shyǵar» dep, biliktegiler bastap, «tifý-tattar» (meniń oilap tapqan sózim) qostap, basqynshy bapqa moratorii qoia saldy.(Qudai-aý, piǵyly durys bolsa, sol bapty birjolata alyp tastasa qaitedi?)
Taǵy ma? Qai bir jyly aýyr áleýmettik muqtajdyqtardan óndirshegimiz ońazyp, keńsirigimiz keýip, yńyrshyǵymyz ainalyp, qaýǵa tigen órttei uitqyp, narazylyǵymyzdy bildire bastap ek, sý juqpas, qý taqym tehnologtar Elbasynyń aýzymen «Qaripteri aǵylshyn álipbiimen uqsas eken, latynǵa kóshpesek, laǵyp aidalada qalamyz» dep, jáne bir jobany zyńqytyp jiberdi. «Qarnynyń ashqanyna emes, qadiriniń qashqanyna jylaityn» qairan qazaǵym-ai, atamyz ben ájemiz, ákemiz ben sheshemiz latynmen qara tanǵan, arýaq attamaiyq, kóshsek,kósheiik dep, ala quiyn alaǵyzyp, árli-berli shaýyp kettik. (Biraq bilik latyn álipbiine kóshýdiń jónin aitqan joq. Osydan shirek ǵasyr buryn latyn álippesine kóshirip, ázer-alda igerip kele jatqan kórshimiz-ózbekterdiń «anańdy... aldymen ana tilin jarylqap almai ma?» dep, artyn túrip kúlgenin túisigimmen túisindim).
Kún saiyn – jańa qoiylym!
Ol qaidan bilsin joǵary jaqtyń oiynan?
«Shynynda bizge tynyshtyq kerek» deidi aǵam,
Bir sipap qamyt qajyǵan moiynyn.
Qanardyń túbi tolar ma?
Qarań júr, áne, bazarda súirep qolarba.
Joǵarǵy jaǵyń, árine, bilip aitady:
«Tynyshtyq kerek!»
(Sizge emes, kóke!)
... Olarǵa!
Mynaý bilikti basyp alý jobasy da oqýshynyń shimaiy emes, ábden ázirlengen, pysyqtalǵan. Áitpese, ekinshi Prezidentke dara bilik bermei, Konstitýttsiiaǵa ózgeris engizip, qosanjar Qaýipsizdik Keńesi institýtyn qurýdyń, onymen memleket basshysynyń sanasyp otyrýy kerektiginiń astarynda ne jatyr? Ata zań boiynsha, biz kópultty, ýnitarly, zaiyrly, prezidenttik basqarý úlgisindegi elmiz. Qaipsizdik Keńesin de Prezident basqarýy tiis. Álemde muńdai qos biliktik qurylym joq! Tek Iran Islam Respýblikasynda ǵana prezident joǵary dinbasy - aiatollanyń aldynda esep beredi. Óitkeni, aty aityp turǵandai, qyzylbastar shariǵat zańyn qatty tutynady. Sonda bizdiki ne? Bul - Qasym-Jomart Toqaevtyń biligin álsiretýdiń, qoǵam aldyndaǵy bedelin túsirýdiń, uzaq jyldardan beri qordalanyp tuiyqqa tirelgen áleýmettik-ekonomikalyq, rýhani azyp-tozýshylyq jaǵdaiattardy qazirgi basshylyqtyń moiynyna arta salyp, kezindegi qiianattardyń izin jasyrýdyń, bilik butaqtarynda, kvazimemlekettik iri qurylymdarda sabotaj jasaý arqyly halyqtyń «qanyn ishken» kúrdeli máselelerdi odan ári shielenistirip, ashynǵan alashty qabatyna ala otyryp, «sarai tóńkerisin» jasaý áreketiniń monarhiialyq-ýzýrpatorlyq jospary. N.Nazarbaevtyń «ainalasyndaǵylardyń» áli de dinastiialyq bilikti ornyqtyrýdan dámesi bolýy múmkin. K.Másimov, keshe ǵana úiqamaqqa alynǵan A.Mamin sonyń bir ǵana mysaly. Qazaqstannyń búkil bailyǵyn tonaǵan 162 alpaýytty qaida qoiarsyń? Bul tsifrdyń ulǵaiýy yqtimal. Olar saýsaq qimyldatpai-aq mol oljaǵa kimniń tusynda, kimniń arqasynda keneldi? Ony bir bilse, kezinde, «osy otyrǵandardan kez kelgenińdi sotqa súirep apara alamyn» dep qoqan-loqqy kórsetken birinshi prezident biledi.Sosyn biz bilemiz.
Keshegi «qandy qańtarda» kúshtik qurylymdardy, onyń ishinde armiiany tártip ornatýǵa, terrorlyq, ýzýrpatorlyq-separatistik piǵyldaǵy toptarǵa qarsy kúresýge alyp shyqpaǵan, qazirgi prezidentten emes, keiin «men 2019 jyldan beri zeinetkermin» dep jaltarǵan aqsaqaldan pármen kútken basshylyqtyń «qosúreiligin» qalai túsinemiz? Shamasy, «bilikti basyp alý» stsenariiiniń bir epizody solai bolýy kerek shyǵar... Qorǵanys ministri qyzmetine qaita taǵaiyndalǵan Bektenov sanaýly kúnderden soń Prezident Jarlyǵymen qaitadan jyly ornyn sýytty. Sebep: - kúrdeli kezeńde komandirlik mindetin durys atqara almady... Múmkin, adal atqara almady ma? Soǵys jaǵdaiynda direktivaǵa sai áreket etpegen, mindetin durys oryndamaǵan komandirlerdi «Otandy satty» dep aiyptap, jazaǵa tartqan, tipti áskeri sottyń jedel úkimimen atyp tastaǵan! Elimizdiń Qarýly Kúshteri Bas Qolbasshysynyń mańaiyna toptasa almaǵan ol qandai armiia sonda? Beiimbet Mailinniń «Ohrana náshandigi» Qurymbai aitqandai: «Sabataj! Sabataj!»
Kúrdeli mezette memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ujymdyq Qaýipsizdik Sharty Uiymy kúshterin elimiz aýmaǵyna engizýge táýekel etkenin endi túsingen bolarsyzdar. Jol-jónekei UQShU – nyń shejiresin tarqata keteiin. Halyqaralaq áskeri-saiasi uiym 2002 jyly qurylyp, Shart 2003 jyly 18 qyrkúiekte kúshine endi. Oǵan múshe – memleketter – Resei, Qazaqstan, Belarýs, Qyrǵyzstan, Armeniia, Tájikstan. Basym baǵyttary: - jańa transulttyq aibattar men qaýipterge qarsy turý, oryn alyp otyrǵan nemese yqtimal aimaqtyq nemese shaǵyn qaqtyǵystardyń aldyn alý, sheshimin tabý; halyqaralyq terrorizmmen, agressivti ekstremizmmen, qarý men esirtkiniń zańsyz ainalymymen, uiymdasqan qylmyspen, jappai qyryp-joiý qarýyn taratýmen kúres.
Uiymnyń áskeri kontingenti jekelegen maida-shúide sharalarǵa eleýsiz qatysqany bolmasa, keshegi kúnge deiin pálendei kózge túse qoimady. Tipti ondai qajettilik týyndamaǵan da shyǵar? Qasym-Jomart Toqaevtyń shaqyrýymen múshe-memlekettiń aýmaǵyna enýi olardyń praktikasyndaǵy alǵashqy jaǵdai. Meniń Sápen Ańsat aǵam qaýip etkendei, Resei jasaǵy jaǵdaidy paidalanyp nemese synyqqa syltaý taýyp, osynda birjolata turaqtap qalýdy oilaǵan da joq on, kún ishinde qarýlas áriptesterimen yntymaqtasyp, Uiym Keńesi usynǵan naqty mindetterdi adal atqardy. Taǵy da, keibireýler «qaýyp» aitqandai, bes eldiń beren quramasy basy beibit bastalyp, terroristerdiń arandatýymen aiaǵy oiran-botqaǵa ainalǵan sherýge qarsy oq júgirtken joq. Almaty áýejaiyn lańkesterden aryltyp, baqylaýǵa aldy, áleýmettik memlekettik mańyzdy nysandardy qorǵady, moraderlik talapaidyń jolyn kesti, shet elderden kelgen jaldamaly terrodisterdi aýyzdaqtady. Astanamyzdaǵy Ministrlikter Úiin, Prezident rezidentsiiasyn, taǵy basqa qurylymdardy kúzetti. Qysqasy, olardyń kelýimen eldegi dúrbeleń ahýal birshama saiabyrsydy. UQShU-nyń kontingenti alǵashqy áskeri emtihandy jaqsy tapsyrdy. Missiia oryndaldy! Dúnie demin tartyp kútkendei, bir kezgi Iýgoslaviiadaǵydai, qyryq pyshaq qantógiske jol berilmedi. «Túrli-tústi revoliýtsiialar» stsenariileriniń syrtqy avtorlary, beibit sherýge shyǵýshylardy kózsiz qatystyra otyryp bilikti basyp alýǵa umtylǵan urymtal toptar (ózimizdiki, Másimov jalǵyz emes!) oqiǵanyń basqa baǵytta órbitinin, 82 jastaǵy aqsaqaldyń aýzyna jaltaqtaǵan oqaly iinderdiń armiiany beitaraptandyrý áreketinen túk shyqpaitynyn oilamapty. Salymdy saiasatker Q.Toqaev sabazdarǵa san soqtyryp ketti. Kim biledi, haos jaǵdaiyndaǵy qaqtyǵys odan ári órship, boi bermei, tártip ornatýǵa shaqyrylǵan áskerimiz kenetten «halyqtyń jaǵyna shyǵyp ketse», konstitýtsiialyq biliktiń kúireýi múmkin ǵoi. Biz muny oidan shyǵaryp otyrǵanymyz joq, ótken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary Chilide Salvador Alendeniń úkimeti osylai qulatylǵan. Beridegi Liviia, Mysyr oqiǵalarynyń formalary da soǵan uqsastaý. «Forma da – mazmun siiaqty» deidi áigili aqyn E.Evtýshenko. Qalai desek te, bizdiń generaldar qareketin «GKChP» kezindegi marshal D. Iazovtyń azamattyǵymen salystyra almaisyń. Ol Máskeýge basa kóktep kirip kelip, hýntaǵa qarsy shyqqan eltsinshilerge oq atýǵa daiyndalǵan bronetank áskerlerin gornizondarǵa qaitardy. Erteń «GKChP»-ǵa qatysqany úshin aýyr aiypqa tartylatynyn bilip tursa da! Memleketshil tulǵa Timofeevichtei bolý kerek!
«Qandy qańtardyń» qyrtystary búgin jazyla bastady, «sabotajshylar» da anyqtalyp jatyr. Biri qyzmetinen túsip, biri jaýapqa tartylyp... degendei. Bir ókinishtisi, izdestirý-zertteý-tergeý protsedýrasynyń talaptaryna sáikes, biz ázirge olardyń aty-jónderin bilmeimiz. Biraq kúnderdiń kúninde mindetti túrde biletin bolamyz! «Qoi terisin jamylǵan qasqyrlar» Másimovtiń mekemesinde ǵana emes, basqa da memlekettik nemese kvazimemlekettik salalarda, tipti armiiada da bolýy yqtimal. Stanislavskii aitqandai, «sahnadaǵy ilýli myltyq áiteýir bir atylýy tiis». Elimizdi ábden sorǵa batyrǵan keshegi biliktiń quiyrshyqtary áli de jumsaq kreslolaryna jarqanattai jabysyp alǵan. Ári – sári... Ekinshi prezidenttin dárgeiine birjolata kóship alaiyn dese, qoltyǵyna jastyqty emes, qap-qap kompromattardy qysyp jatqan Qojaiyn, ózi aitqandai, «bastaryn julyp tastaidy». Bizdiń zamanda «sezikti sekir... meidi» eken, memleket basshysy ótkizgen keshegi jiynda solardyń kóbisi túk bolmaǵandai mańdaiy jarqyrap aldyńǵy qatarlarda otyrdy. Demek, qaýip seiilgen joq!
Saq bolǵanymyz jón. Ol úshin bizde, sanynyń qanshalyqty ekeni sonshalyqty mańyzdy emes, «úsh júz spartalyqtyń» júregindei júregi, bilegindei bilegi bar, tamyrynda qazaqtyń qany týlaǵan, bulshyq eti qatyp-pisip qýnaǵan, namysyn nartqa sýarǵan, qolyna kókshil tý alǵan, Qabanbailardy pir tutqan, dushpanyn kórse yntyqqan, semseri jelge sýynǵan, bes qarýyn býynǵan armiia bolýy kerek! Kesheli-búgingi buqpantai túrimizben, oq-dáriniń iisin aiyra almaityn D. Ahmetov, I. Tasmaǵambetov, S. Ahmetov basqarǵan qarýly kúshimizben qai ushpaqqa shyqtyq eken? Aitpaqshy, Qorǵanys ministrliginiń tizginin ustaǵan Ádilbek Jaqsybekovtiń negizgi mamandyǵy kinoger-ekonomist, kásibi – óndirýshi-saýdager. Memlekettik qyzmettiń mańdaialdy kabinetterin túgendep taýysqan ol baiaǵy armiia generaly, Keńes Odaǵynyń Batyry, dańqty qolbasshy Saǵadat Nurmaǵambetovtyń oryntaǵynda qoryqpai-aq, qysylmai-aq bes jyl otyrdy. Ne bitirgenin saitan bilsin! Meniń biletinim – «Afalinniń sekirisi», «Oberon búligi» siiaqty «boevik» filmderdiń stsenariiin jazyp, qorǵanys salasyn nyǵaitýǵa z-o-o-o-r úles qosqany.
Kásipkerlermen kezdesý ótkizgen Prezidentimiz Q. Toqaev: «Qańtar oqiǵasy bizge úlken sabaq boldy. Qazaqstan damýdyń jańa jolyna tústi» dep málimdedi. Bir serpilip qaldyq. Bul joly týnneldiń túbinen kóringen jaryq teplovozdyń shamy emes endi! Demek, jańa joldyń Qorǵanys ministrliginiń ústimen ótetini anyq. Qapy qalmaiyq, Qarýly Kúshterimizdi zamanaýi talaptarǵa laiyq jasandyraiyq, jabdyqtaiyq, nyǵaitaiyq! Basymyzdan buldyryq ta baiqap ushatyn bolsyn! Uzyn sózdiń qysqasy – osy.
... Aitpaqshy, Qorǵanys ministrliginiń basyna jańa basshy keldi: Rýslan Fatihuly Jaqsylyqov. Taiaqtai general – leitenant «Kúreń berettiń» iesi kórinedi...
Soǵýǵa ázir erterek alaqandy,
Kúreń kúzde «sanaimyz balapandy»...
Shahizada Ábdikárimov, aqyn «Qurmet» ordeniniń iegeri
