Bailyq adamdy ádepsiz ete me? Ǵalymdar bul suraqqa jeti tájiribe arqyly jaýap izdedi

Bailyq adamdy ádepsiz ete me? Ǵalymdar bul suraqqa jeti tájiribe arqyly jaýap izdedi
pixabay.com

2026 jylǵy ekonomika salasyndaǵy Shnobel syilyǵy áleýmettik jaǵdaiy joǵary adamdardyń ádepsiz áreketterge jiirek baratynyn zerttegen psihologtar tobyna berildi. Ǵalymdar jeti tájiribe arqyly bailyq pen áleýmettik mártebeniń adamnyń minez-qulqyna yqpalyn zerttegen, dep habarlaidy dalanews.kz.

Marapatqa Pol Piff, Deniel Stankato, Stefan Kote, Rodolfo Mendosa-Denton jáne Dacher Keltner ie boldy. Olardyń «Joǵary áleýmettik tap ádepsiz minez-qulyqtyń artýyn boljaidy» atty ǵylymi jumysy 2012 jyly Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) jýrnalynda jariialanǵan.

Zertteýshiler birneshe tájiribe júrgizgen. Sonyń biri Kaliforniiadaǵy jol qozǵalysyna qatysty. Ǵalymdar qiylystar men jaiaý júrginshiler ótkelderinde júrgizýshilerdiń áreketin baqylaǵan. Nátijesinde qymbat ári mártebeli kólik ieleri basqa kólikterdiń jolyn jii kesip, jaiaý júrginshilerge jol bermeýge beiim bolǵan.

Taǵy bir tájiribede qatysýshylarǵa kórshi zerthanadaǵy balalarǵa arnalǵan táttiler salynǵan ydystan kámpit alýǵa ruqsat berilgen. Alaida táttilerdiń balalarǵa arnalǵany aldyn ala eskertilgen. Soǵan qaramastan, áleýmettik jaǵdaiy joǵary qatysýshylar ydystan ózgelerge qaraǵanda kóbirek kámpit alǵan.

Zertteýdiń taǵy bir bóliginde jumysqa qabyldaý jónindegi kelissózder modeldengen. Onda tabysy joǵary qatysýshylar jumys ornynyń jaqyn arada jabylatyny týraly aqparatty úmitkerden jasyryp, onyń jalaqyǵa qatysty talabyn tómendetýge tyrysqan.

Budan bólek, ǵalymdar keibir qatysýshylardyń oiyn nátijelerin asyra kórsetýge beiim ekenin jáne ashkózdikti jaǵymdy qasiet retinde qabyldaý yqtimaldyǵyn da zerttegen.

Zertteýshilerdiń tujyrymy boiynsha, joǵary áleýmettik mártebe men bailyq keibir adamdardyń óz múddesin ózgelerdiń qajettiliginen joǵary qoiýyna yqpal etýi múmkin. Degenmen bul qorytyndyny barlyq aýqatty adamǵa ortaq qasiet retinde qarastyrýǵa bolmaidy.

Aita keteiik, Shnobel syilyǵy adamdardy áýeli kúldirip, keiin oilandyrýǵa baǵyttalǵan erekshe ǵylymi zertteýlerge beriledi. 2026 jylǵy marapattaý rásimi 3 qyrkúiekte Shveitsariianyń Tsiýrih qalasynda ótti.