Astana halyqaralyq forýmy dúniejúzine Qazaqstanda jahandyq tranzittik hab pen kelissózder alańyna ainalǵan jetekshi el ekenin tanytty. Bul forým eldiń ishki mazmunyn kórsetip qana qoimaidy, sonymen qatar ishki júieni halyqaralyq modýlderge beiimdeitin geostrategiialyq interfeiske ainaldy desek artyq aitqandyq bolmas edi.
Kópshilik forýmdy áli de mádeni-kópshilik is-shara nemese pikir almasý platformasy dep baǵalaidy. Biraq bul – eskirgen túsinik. Shyn máninde, Astana halyqaralyq forýmy – soft power elementteriniń ishki integratsiiasy, paradiplomatiialyq taktika, investitsiialyq iirim, ári postkeńestik keńistiktegi beitarap aimaqtyq liderlikti zańdastyrý tetigi. Mundai mehanizmder qazirgi zamanda tek sóz júzinde emes, kapital ainalymynda jáne tehnologiialar transferinde ólshenetini belgili.
Qazaqstannyń sońǵy jyldardaǵy syrtqy saiasatynyń vektory – pragmatikalyq kópvektorlylyqtan baǵdarly beitaraptyqqa qarai yǵysyp keledi. Mundai kezeńde Astana forýmynyń róli eselep artatyny sózsiz. Sebebi, bul forým arqyly elimiz álemge postbloktyq diplomatiianyń úlgisin usynyp otyr. Forým jumysyna Eýroodaq, Qytai, AQSh, Túrkiia, Resei, Saýd Arabiiasy syndy barlyq elder turaqty túrde qatysyp keledi. Ádette basy qosylmaityn elderdi Astana halyqaralyq forýmy bir ústeldiń basyna jinaidy. Sóz joq, bul institýtsionaldy senimdiliktiń kórinisi. Dál osyndai ortada Kazakh Invest ulttyq kompaniiasynyń jumysyn atap ótkimiz keledi.
Qazirgi tańda Kazakh Invest ulttyq kompaniia elimiz úshin investitsiialyq interaktor. Ol Qazaqstannyń ekonomikalyq júiesin shetel kapitalyna túsinikti etip jetkizip, bailanys ornatatyn dáneker desek bolady. Osy kompaniianyń sońǵy jyldardaǵy dinamikasyna qarasaq, Astana forýmynyń yqpaly naqty ólshemdermen kórýge bolady. 2023 jylǵy forýmnan keiin Kazakh Invest arqyly kelisilgen investitsiialyq jobalar sany 17%-ǵa artqan. Munda tek shikizat jobalary emes, jasyl energetika, logistikalyq infraqurylym, óńdeý ónerkásibi jáne IT klasterleri sekildi salalar qamtyldy.
Astana forýmynyń investitsiialyq tiimdiligi kelissózder men memorandýmdardan ǵana turmaidy, sonymen qatar kez kelgen kelisiminiń sapalyq qurylymy men strategiialyq baǵyty da basty orynǵa shyǵady. Iaǵni, burynǵydai tek «kelemiz, kóremiz, oilanyp kóremiz» degen niet hattar emes, naqty kezeń-kezeńmen iske asyrylatyn mańyzdy jobalaǵa ainalyp otyr. Mundai jobalar Qazaqstan ekonomikasyn alǵa súieýge jaramdy naqty kapitaly bar áriptestermen tolyǵyp keledi. Osylaisha Kazakh Invest qazir jai ǵana deldal emes, ulttyq investitsiialyq súzgi rólin atqarýda.
Qazaqstannyń ishki ekonomikalyq ortasyna keletin bolsaq, forým – ishki júielerdiń ózin syrtqy kriteriilermen ólsheýge májbúrleidi. Bul degenimiz – transulttyq talaptar boiynsha memlekettik institýttardy reformalaý, investitsiialyq klimatty jańǵyrtý, salyq jáne quqyqtyq mehanizmderdi modernizatsiialaý. Iaǵni, forým arqyly tek sheteldik investorlarmen kezdesip qana qoimaimyz, sonymen qatar ishki júieni syrtqy standartqa beiimdeý protsesi qatar júrýde. Bul – ekonomikalyq transformatsiianyń eń tiimdi triggerleriniń biri.
Astana forýmynyń taǵy bir mańyzdy qyry – geoekonomikalyq metafora retinde jumys isteýinde. Forým – bul jahandyq naryqtyń senim indikatory. Qai el forýmǵa delegatsiia jiberedi, qai el qai deńgeidegi ókilmen qatysady – osynyń bári Qazaqstanǵa degen qysqa jáne orta merzimdi senim kórsetkishi. Iaǵni, forýmǵa qatysýshylardyń sapasy – investitsiia tartýdyń aldyn ala barometri.
Kazakh Invest bul indikatorlardy naqty statistikaǵa ainaldyryp, kelissózderdi memlekettik qoldaý quraldary arqyly bekitedi. Memlekettik jeńildikter, jer resýrstaryna qoljetimdilik, salyq kanikýly – munyń bári investordyń táýekelderin azaityp, kommertsiialyq boljamdy naqty biznes-josparǵa ainaldyrýǵa múmkindik beredi. Bul rette forým – bastapqy senimdi qalyptastyratyn diplomatiialyq bazis, al Kazakh Invest – sol senimdi naqty kelisimderge ainaldyratyn qurylymdyq agent.
Taǵy bir mańyzdy faktor – kapitaldyń geografiiasy ózgerip kele jatyr. Buryn investitsiia tek Batystan keletin. Qazir forým arqyly Qazaqstanǵa Taiaý Shyǵys, Ońtústik-Shyǵys Aziia, Ortalyq Aziia elderi men Afrika qurlyǵynan da kapital tartylýda. Bul – bizdiń kópvektorly saiasattyń jańa kezeńge ótkeniniń kórinisi. Kazakh Invest bul kapitaldardy salalyq klasterlerge baǵyttap, Qazaqstandaǵy ekonomikany ártaraptandyrýdyń naqty quralyna ainalyp otyr.
Astana halyqaralyq forýmy arqyly elimiz jańa ekonomikalyq diplomatiianyń modýlin jasap shyqty. Bul – resmi sapar, biznes-forým jáne ǵylymi-praktikalyq konferentsiia elementterin bir arnaǵa biriktirgen gibridti platforma. Bul jerde sheshimder bir ǵana vedomstvoǵa táýeldi emes – memleket pen biznes, qoǵam men halyqaralyq uiymdar birlesip, inkliýzivti kelisim úlgisin qalyptastyryp jatyr.
Jalpy, forýmdy syrt kózge jai ǵana diplomatiialyq jiyn retinde baǵalaýǵa bolmaidy. Bul – qoǵamdyq kelissózdiń jańa formaty, bul – investitsiia tartýdyń tsifrlyq jáne saiasi ekojúiesi, bul – memleket brendiniń álem aldyndaǵy institýtsionaldyq pozitsiiasy.
Qysqasy, Astana halyqaralyq forýmy Qazaqstannyń qazirgi jáne bolashaqtaǵy geosaiasi salmaǵyn, ekonomikalyq derbestigin jáne saiasi beitaraptyǵyn úilestiretin qural. Al Kazakh Invest – sol quraldy iske asyratyn naqty tetik. Osy ekeýiniń utymdy simbiozy elimizdiń jańa damý paradigmasynyń iadrosyna ainalyp keledi.
