ARZAN ÁZİL...

Dalanews 10 qaz. 2014 11:31 373

[caption id="attachment_8054" align="alignnone" width="300"] Oıyn arzan, kúlki qymbat[/caption]

Ǵylym men bilimdi damytýǵa qulash urǵan el ǵana jahandanýǵa qarsy ımýnıtet qalyptastyryp, tórtkúl dúnıege básekege tótep beretin memleket qura alatyny anyq. Búginde memleketimiz osy jaıtty basshylyqqa alyp, ǵylym men bilim salasyn damytýǵa bólinetin qarjyny jyl saıyn arttyryp keledi. Bul baǵytta atqarylǵan  jumystar óz nátıjesin berip jatyr. Bizdiń bul sózimizge kúni keshe ǵana Astana tórinde Respýblıkalyq neırohırýrgıa ǵylymı ortalyǵynyń Neırohırýrgterdiń H-y Azıalyq kongresi ótkizgeni dálel bola alady. Budan neni ańǵaramyz? Árıne, bul sharadan elimizde neırohırýrgıa salasynyń joǵary deńgeıde damyǵanyn baıqaımyz.

 Saýyqshyl jastar ósip keledi

Búginde qarapaıym halyq Qazaqstanda neırohırýrgıa salasy joǵary deńgeıde damyǵanyn bilmeıdi. Qazir jastarǵa «qazaq mádenıeti men óneriniń kórnekti ókilderinen kimderdi bilesiń?» deseń ánshi, KVN-shık, aıtysker aqynnyń atyn ataıdy. Kórgen kózde jazyq joq. Kúnde keshkisin osy atalǵan qaýym kók jáshikte kólbeńdep shyǵa bergen soń, kókeıge jattalyp qalatyny belgili. Baıaǵyda aqparat quraldary buqarany memlekettiń ıgiligi úshin qandaıda bir ortaq maqsatqa baǵyttaıtyn ıdeologıalyq qural edi. Qazir jaǵdaı basqasha – bárin kórermenniń patsha kóńili sheshedi. Kórermenniń tilek-qalaýyn oryndaý telearnalardyń basty maqsatyna aınalǵan. Búginde telearnanyń baǵyt-baǵdaryn, maqsat-múddesin besikten beli shyqpaǵan balalar anyqtaıdy. Ol úshin shoý-baǵdarlamalar arqyly reıtıńti kóterý kerek. Kórermenniń oı-órisi men tanym deńgeıin kóterý isi múlde umyt qalǵan. Telearna basshylary úshin bul «Bilim jáne mádenıet» arnasynyń sharýasy bolýy múmkin. Osylaısha telearnalarymyz tutas bir býyndy saýyqshyl, bózókpe bolýǵa tárbıelep jatyr. Osy topqa jatatyn jastardyń eńbek etip, bilim alýǵa qyzyǵýshylyǵy tómen. Olar kúnuzaq saýyq quryp, aýyrdyń ústi jeńildiń astymen júrýge beıil.

 

[caption id="attachment_8063" align="alignnone" width="300"]Ár mektepke KVN komandasy qajet pe? Mektep oqýshylary qysy-jazy el aralap, arzan ázilderin aıtyp júr. Sonda olar qaı ýaqytta sabaq oqıdy?[/caption]

Ár mektepke KVN komandasy qajet pe?

Qala men aýyldaǵy bilim oshaqtaryna baryp, qandaıda bir mádenı is-sharaǵa qatyssańyz oqýshylardyń KVN oınap, aıtysyp jatqanynyń ústinen túsesiz. Qazir KVN-daǵy ázilder, aıtystaǵy orynsyz syndar mádenıettiń ólshemine aınalǵan. Keıbir aýdan ákimderi mádenıet úılerin kúrdeli jóndeýden ótkizgennen góri KVN komandasyn ustaǵandy jón kóredi. Ákimdikterdi bylaı qoıyp, qazir ár mekteptiń óziniń KVN komandasy bar. Mektep oqýshylary qysy-jazy el aralap, arzan ázilderin aıtyp júrdi. Sonda olar qaı ýaqytta sabaq oqıdy? Túsiniksiz. Eń ókinishtisi, mektep dırektorlarynan  «oqýshylardyń tárbıe jumysy qalaı júrip jatyr?», – dep suraı qalsańyz:

– Mektep qabyrǵasynan qurylǵan «Qısyqbaı» degen KVN komandamyz aýdandyq, respýblıkalyq jarystarǵa qatysyp, júldedi oryndarǵa ıe boldy, – dep dırektor jorǵalaı jóneledi. Budan keıin «Eki juldyz» jobasy boıynsha saıys ótkizip, úzdik juptardy anyqtaǵandaryn maqtanyshpen eske alatynyn qaıtesiń. Bilim ordalaryndaǵy «Eki juldyz» jobasynyń ózi tárbıege qaıshy dúnıe. Baıqaýdyń sońǵy synaǵynda birneshe jup (qyz ben bala) ortaǵa shyǵyp, jerde jatqan gazetterdiń aýmaǵynan shyqpaı bıleýi shart. Ár áýen aıaqtalǵanda gazet búktele beredi. Eń sońynda jigitter qyzdardy qushaqtap, kóterip bıleıdi. Osylaısha gazettiń ústinde bir-birimen janasyp, uzaq bılegen jup jeńimpaz atanady. Mundaıda ysqyryq, aıǵaı shý mektepti jaryp jibere jazdaıdy («qyzýqandy «pýblıkany» mektep qabyrǵasynan daıyndaıtyn boldyq). Muny kórgende ózińdi túngi klýbtardaǵy keshterde júrgendeı sezinesiń. Keıbir qyz balalar qysylyp, bıden bas tartýǵa oqtalsa, uldar jaǵy órshelene túsedi. Gazet ústinde bılegen eki jas qara terge malshynady. Budan keıin jeńimpazdardy marapattaý sharasy bastaldy. Sońynda mektep ishindegi qurmet taqtasyndaǵy  «Bizdiń maqtanyshtarmyz» degen jerge juldyzdy juptyń saıys kezindegi fotosy bir jyl boıy ilýli turady. Al osydan tárbıege qatysty bir jaıtty taýyp kórińizshi? Eshteńe joq. Qaıta keri tárbıe berý baıqalady. Besikten beli shyqpaǵan jastardy jynystyq qatynastarǵa ıtermelep ne tabamyz. Bul endi  «Eki juldyz» jobasynyń bilim berý salasyndaǵy jetilgen túri.

Jalpy saýyqtyq baǵdarlamadan memleketke qandaıda bir kelip, ketetin paıdasy bar ma? Bireýler aıtýy múmkin «KVN-shık jigitterimiz TMD elderi arasynda kók baıraǵymyzdy kóterip shyǵyp, elimizdi álemge tanytyp júr» dep. Osy KVN-shıkter syrt elderge Qazaqstandy keleke etken ázilderimen memleketimizdi tanytpaı-aq qoısynshy.

[caption id="attachment_8064" align="alignnone" width="206"]Serik Aqsholaqov Serik Aqsholaqov[/caption]

Shoýdyń tasasynda qalǵan jetistikterimiz

Endi sóz basyndaǵy áńgimemizge qaıta oralsaq. Qazaqstanda neırohırýrgıa salasy Táýelsizdik jyldary Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qamqorlyǵynyń arqasynda damyp, órkendedi. Bul rette Respýblıkalyq neırohırýrgıa ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Serik Aqsholaqov bastaǵan medısına salasy bilgirleriniń jumysyna da qýanyp qol soǵýǵa bolady. Ókinishke oraı, elimizdiń abyroıyn kóteretin aıtýly kongres telearnalarda óz deńgeıinde nasıhattalǵan joq. Tek jańalyqtarda neırohırýrgıa salasyn jetik bilmeıtin áriptesterimiz sújet jasap, ádettegi bir jıynalys ótkendeı elge habar taratty. Iá, kez kelgen jýrnalıs neırohırýrgıa salasynyń qoıasyn aqtaryp sújet jasaı almaıtynyn túsinemiz. Bir ǵana neırohırýrgıa salasy jaıynda birneshe jyl efırden túspeıtin baǵdarlama jasaýǵa bolady ǵoı. Biraq telearnalardyń mundaı mańyzdy salaǵa kúndik efırinen bar bolǵany 30 mınýt ýaqytyn bólip, reıtıńisin túsirýge ólip ketse de kelispesi anyq. Al kóshirme shoý-baǵdarlamaǵa kelgende telearnalarymyz atymtaı jomarttyń kúıin keshetinin qaıtesiń.

Aqyry aıttyq qoı…

Endeshe, myna bir máseleni de aıta keteıik. Osydan birshama ýaqyt buryn Reseıdiń áıgili estrada juldyzy Janna Frıske óte qaterli dertke shaldyǵyp, Qazaqstanda emdeletini jaıyndaǵy aqparat taraǵanda shoý-baǵdarlamadan kóz almaıtyn saýyqshyl kórermender: «Qazaqstanda mundaı bilikti mamandar bar ma?» dep áleýmettik jelide bir-birinen suraý salǵany esimde. Sol kezde «Ulttyq medısınalyq holdıń» AQ basqarma tóraǵasy Álibek Kennet: «Janna Frıskeniń týysqandary bizde jasalǵan tehnologıalar boıynsha em alý múmkindigi jaıly surady. Ánshiniń jaǵdaıy óte aýyr. Ol ólim aldynda. Biraq biz ony ákelse, kómektesýge daıynbyz. Jarnamalamaı-aq qoıaıyq, biraq onyń betin beri qarata alatyn múmkindik bizde ǵana bar», – degende qarapaıym kópshiliktiń qatarynda otyrǵan men de sene almadym. «Bizde qaterli derttiń betin qaıtaratyn bilikti maman men zamanýı tehnologıa bar ma? Otandyq medısına osylaı qaryshtap damyp ketti me? Ony nege telearnalarymyz nasıhattamaıdy?», – degen sansyz suraqtar árqaıysymyzdyń sanamyzdy sharlaǵany anyq. Osylaı ishteı oıladyq ta qoıdyq. Telearnalardyń jańalyqtar bólimderi jalań sóz ben pafosqa toly sújetterin bergen boldy. Qazaqstandyq mamandardyń qalaı kómektesetini jaıynda jýrnalısik zertteý uıymdastyryp, otandyq medısınanyń jetistigin taldap-tarazylaǵan telearnany baıqamadyq.  Osylaısha birinshi kezekte bizder bilikti mamandarymyzǵa senimsizdik tanyttyq. Budan keıin shópti de, shóńgeni de sensasıalyq jańalyqqa aınaldyryp jiberetin Reseıdiń aqparat quraldary «qazaqstandyq mamandar Janna qyzǵa kómektesýi múmkin emes» degan aqparatty birinen soń birin taratyp, qarapaıym kópshiliktiń qazaq medısınasyna degen senimin bir jolata qurtty. Al otandyq telearnalar bolsa, bul máseleni jabýly qazan kúıinde qaldyryp, «qyzyqty» shoý-baǵdarlamalaryn jalǵastyrǵany belgili. Qazir saýyqshyl kórermenderimiz KVN-shıkterdiń orynsyz áziline eki ezýi qulaǵyna jetkenshe kúlip jatyr. Qashanǵy kúler ekenbiz….

 

Nurlan JUMAHAN



Usynylǵan
Sońǵy jańalyqtar
TELE2 - BASTYQ1
22 sáý. 2024 18:05
x