meniń halyq aldyndaǵy paryzym»
Ultymyzda antqa adaldyqty qaster tutady. Bul – osydan týra 2 jyl buryn jalpyulttyq sailaýda jeńiske jetkennen keiin Qasym-Jomart Toqaevtyń inaýgýratsiiada aitqan sózi.
Ant berý týraly QR Konstitýtsiiasynyń 42-babynda anyq kórsetilgen. Al sert degenimiz ne? Ol – Qasym-Jomart Toqaevtyń 20.03.2019 prezident mindetin atqarýǵa kirisken sátinen bastap halyq aldynda sóilegen sózi men bergen ýádesi, sailaýǵa túsken sáttegi baiypty baǵdarlamasy.
Osy eki jylda anyq kóz jetkizgen bir dúnie – Toqaevty ideianyń adamy retinde tanyǵanymyz jáne ol úshin basty ideia – ádildik ekenin túisindik. Sailaýǵa túsken baǵdarlamasy da «Sabaqtastyq. Ádildik. Órleý» dep atalǵan bolatyn. Eki jyl buryn ant berý rásiminde úlken on baǵytty atap ótti. Al qazir solardy birtindep júzege asyryp keledi. Mysal úshin aitar bolsaq, alǵashqy baǵyty – halyqtyń turmys sapasyn arttyrý.
ÁLEÝMET
Birinshiden, turmysty tikteý úshin aldymen qaryzǵa kirip ketken halyqtyń máselesin sheshý qajettigin túsindi. Nesieni keshirý týraly sheshimi 3 mln. adamdy qamtydy. Bul – halyqtyń 16 paiyzy.
Ekinshiden, pedagogtardyń mártebesin kóteremin degen ýádesin oryndap, ony arnaiy Zańmen bekitti. Sol mártebesine sai muǵalimderdiń jalaqysy biyldyń ózinde 25%-ke ósti. Oilap kórińiz, bizdiń elde 500 myńnan astam muǵalim men pedagog bar. Demek Toqaevtyń kezekti sheshimi jarty millionnan astam otbasynyń kirisin arttyrdy. 2023 jylǵa deiin meditsina qyzmetkerleriniń jalaqysy 2,5 esege deiin kóbeiedi.
Úshinshiden, turmysyńdy túzeýdiń birden bir joly – baspanaly bolý. Bul rette Memleket basshysy byltyr jyl sońynda zeinetaqy qorynyń 700 myń salymshysy jinaǵyn baspana alýǵa, emdelýge jumsai alady dep ýáde etken bolatyn. Biylǵy 5 aidyń ózinde 70 myńnan astam adam osy sheshimniń igiligin kórgen.
Tór
tinshiden, Prezident jýyrda «qoljetimdi ári sapaly úi salýdy jandandyrý úshin qurylys kompaniialarymen offteik, iaǵni, aldyn ala satyp alý kelisimin jasaý kerek.
Soǵan sáikes turǵyn úiler «Nurly jer» baǵdarlamasyndaǵy baǵamen satyp alynady. Mundai tásil synaq jobalary aiasynda aldyn ala pysyqtaldy. Endi muny búkil el boiynsha júzege asyrǵan jón» dep atap ótti. Iaǵni, halyqtyń turmys sapasyn túbegeili ózgertý baǵytynda júieli jumystar atqaryp jatqanyn baiqaýǵa bolady.
SAIaSAT
Prezidenttiń ant berý rásiminde sóilegen sózi onyń saiasi reforma jasaitynyn birden ańǵartty. Inaýgýratsiiadaǵy sózi ideologiialyq start boldy. Eldegi demokratiialyq ózgeristerdi qoǵam belsendilerimen birge talqylaityn ashyq alań – Ulttyq senim keńesin de dál osy 12 maýsymda ózi ant bergen kúni qurdy. Eki jyldyń ishinde Ulttyq keńestiń usynysymen 20-dan astam Zań jobasy ázirlendi. Onyń jartysynan kóbi qabyldanyp, naqty júzege asty.
Nátijesinde:
- Saiasi partiialardy tirkeý kezindegi partiia músheleriniń sany eki esege deiin azaidy.
- Beibit sherý ótkizýdiń tártibi ózgerdi.
- Parlamenttik oppozitsiianyń qalyptasýy.
- 2021 jyldyń kúzinen bastap aýyl ákimderin halyqtyń tikelei sailaýy.
- Partiia tiziminiń 30 paiyzy áielder men jastardyń bolýy mindetteldi.
Jastardyń kadrlyq rezervin qurý týraly bastamasynan Toqaevtyń taiazdyq pen saýatsyzdyqqa jany qas ekenin ańǵarýǵa bolady. Elde bilikti de, kásibi jas mamandardyń nopotizm emes, meritokratiia qaǵidasyna sai satylap óskenin qalaitynyn ańǵartty.
«Halyq únine qulaq asatyn memleket» kontseptsiiasy kún ótken saiyn ózekti bolyp keledi. Keide qoǵamda Prezidentti usaq-túiekke aralasady dep kinálap jatady. Alaida eldegi jaǵdaidy tamyrshydai dóp basyp otyrǵany onyń kez kelgen máselege sergek ekenin kórsetedi. Tvitter arqyly tapsyrma berip, Instagram akkaýntymen mańyzdy sharalaryn usynyp, virtýaldy qabyldaý ótkizetin basshy ózi bastap halyq únine qulaq asyp úlgi bop otyrǵan joq pa.
RÝHANIIaT
Qasym-Jomart Toqaevtyń bilik basyna kelýi álemdik ekonomikanyń ósimi baiaýlaǵan, sanktsiialar teketiresi men saýda soǵysynyń órshigen sátimen tuspa-tus keldi. Bul syrtqy yqpal deitin bolsaq, el ishinde de túrli synaq kóbeiip ketti. Atyraýdaǵy jumysshylardyń jappai tóbelesi, Arystaǵy jarylys, Qordaidaǵy janjal, Maqtaraldaǵy sý tasqyny, Almatydaǵy ushaq apaty, álemdegi pandemiia...
Osy
atalǵan oqiǵalardyń bárin retimen, júieli túrde, salqynqandylyqpen sheship kele jatyr. Týmysynan erýdit Toqaev – analitikalyq tereń oilaý júiesine ie ekenin osyndai qiyn sátterde anyq ańǵartady.
Qandai qiyn sát bolsa da ultty uiystyryp, kósh bastai biledi. Sondyqtan da shyǵar Qazaqstan halqy Assambleiasynyń Tóraǵalyǵy tabystalǵanda qoǵam oń baǵalap, jaqsy qabyldady.
Prezident Toqaev qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdi «qýyryp» alatyn múmkindigi bolsa da sabyrly qasietten bir ainyǵan emes. Sebebi ol – popýlizmnen aýlaq, sózden góri iske jaqyn basshy. Diplomat bolǵandyqtan árbir máseleniń kelisimmen túiindelip, konsensýspen bitkenin qalaidy jáne solai qorytyndy shyǵarady.
Esesine ulttyń rýhani kemeldenýine yqpal etetin sheshimder qabyldady. Toidyń emes, oidyń asyǵy alshysynan tústi. Uly Abaidyń 175 jyldyq mereitoiyna bir jyl buryn qalǵanda ózi Jidebaiǵa saparlai baryp bergen ýádesin tolyq oryndady. Kóp jyldar boiy qaraýsyz qalǵan Semei qalasyna kóńil bólinip, áýejaiynan bastap Abai týǵan topyraq bir jasaryp qaldy desek bolady. Álemdik pandemiia kúsheiip tursa da ál-Farabidiń mereitoiyn qatar ótkizdi.
«Júieli sóz júiesin tabady, júiesiz sóz iesin tabady», – deidi halqymyz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń artyq sóilemei, ýáde berse oryndap shyǵatyny onyń antqa adal, sertke berik ekenin kórsetip keledi.
Jarqyn Túsipbekuly, saiasattanýshy
