Antibiotik nege áser etpei qalady? Qazaqstandaǵy jaǵdai qandai?

Antibiotik nege áser etpei qalady? Qazaqstandaǵy jaǵdai qandai?
ji: dalanews

18-24 qarasha aralyǵynda Dúniejúzilik mikrobqa qarsy preparattarǵa tózimdilik týraly habardarlyqty arttyrý aptalyǵy ótedi. Bul másele Qazaqstan úshin de ózekti. Ulttyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń málimetinshe, elde antibiotikterdiń Access tobyna jatatyn preparattardyń úlesi 38,3% quraidy. Al Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy 2030 jylǵa qarai bul kórsetkishti keminde 70%-ǵa jetkizýdi kózdeidi. Antibiotikter nege áser etpei qalady, olardy qabyldaýda qandai qatelikter jii kezdesedi jáne Qazaqstandaǵy jaǵdai qandai? Osy suraqtarǵa densaýlyq saqtaý salasyndaǵy Qazaq Expert Club sarapshysy Gúlnafis Júsipalieva jaýap berdi, dep habarlaidy dalanews.kz.

Qazaqstandaǵy jaǵdai qandai?

Sarapshynyń aitýynsha, Qazaqstanda mikrobqa qarsy preparattarǵa tózimdilikti baqylaý júiesi qalyptasyp keledi. Bul baǵytta Ulttyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵy men meditsinalyq uiymdardyń zerthanalary jumys isteidi.

Mamandardyń erekshe nazarynda metitsillinge tózimdi altyn tústi stafilokokk (MRSA) jáne keń spektrli beta-laktamaza óndiretin E. coli bakteriialary bar. Mundai mikroorganizmder infektsiiany emdeýde tiimdi antibiotik tańdaýdy qiyndatady.

«Ulttyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń zerthanalyq materialdarynda zár úlgilerinen bólingen E. coli bakteriiasynyń tsiprofloksatsinge tózimdiligi 86%, tseftriaksonǵa – 85%, tsefepimge – 84%, fosfomitsinge – 80% ekeni kórsetilgen. Zerttelgen Acinetobacter baumannii úlgilerinde de birneshe dárige tózimdilik anyqtalǵan. Alaida bul kórsetkishter zerttelgen zerthanalyq úlgilerge qatysty. Olardy Qazaqstan halqy arasynda antibiotikke tózimdiliktiń jalpy taralý deńgeii dep túsinýge bolmaidy», – deidi Gúlnafis Júsipalieva.

Taǵy bir mańyzdy kórsetkish – antibiotikterdiń qandai toptary jii qoldanylatyny. Ulttyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń deregine sáikes, Qazaqstanda Access tobynyń úlesi 38,3% quraidy. Sarapshy keltirgen málimet boiynsha, eń kóp qoldanylatyn on antibiotiktiń jeteýi Watch tobyna jatady.

DDSU antibiotikterdi AWaRe júiesi boiynsha úsh topqa bóledi:

  • Access – keń taralǵan bakteriialyq infektsiialardy emdeýde birinshi nemese ekinshi tańdaýda qoldanylatyn antibiotikter;
  • Watch – tózimdiliktiń qalyptasý qaýpi joǵary bolǵandyqtan, qoldanylýyna erekshe baqylaý qajet preparattar;
  • Reserve – basqa antibiotikter áser etpegen jaǵdaida keibir aýyr infektsiialardy emdeýge arnalǵan preparattar.

«Watch nemese Reserve tobyndaǵy antibiotikterden tolyq bas tartý kerek degen sóz emes. Olar klinikalyq tájiribede qajet. Biraq preparatty tańdaý diagnozǵa, klinikalyq usynymdarǵa jáne diagnostikalyq zertteýlerdiń nátijelerine sáikes bolýy tiis. Statistika dárigerler men meditsinalyq uiymdardyń basshylaryna sheshim qabyldaýǵa kómektesýi kerek, tek esep úshin jinalatyn derek bolyp qalmaýy qajet», – deidi sarapshy.

Antibiotikke kim tózimdi bolady?

«Aǵza antibiotikke úirenip ketedi» degen túsinik durys emes. Dárigerdiń aitýynsha, antibiotikke tózimdilik adam aǵzasynda emes, bakteriialarda qalyptasady. Bakteriialar preparattyń áserinen tiri qalýǵa múmkindik beretin ózgeristerge ie bolyp, tózimdilik genderin bir-birine bere alady.

Sonyń saldarynan buryn belgili bir infektsiiany tiimdi emdegen antibiotik bakteriiaǵa áser etpeýi múmkin. Adam antibiotikterdi ómirinde sirek qabyldaǵan bolsa da, tózimdi bakteriia juqtyrýy yqtimal.

Tózimdi mikroorganizmder adamdar arasynda, meditsinalyq uiymdarda, azyq-túlik tizbegi arqyly jáne qorshaǵan ortada taralýy múmkin. Ásirese operatsiiadan keiingi naýqastar, aýyr sozylmaly aýrýlary bar adamdar, immýniteti álsiregender jáne statsionarda uzaq em qabyldaityn patsientter qaýip tobyna jatady. Degenmen tózimdi bakteriialar aýrýhanadan tys jerde de kezdesýi múmkin.

«Eger bastapqyda taǵaiyndalǵan antibiotik áser etpese, dáriger diagnozdy qaita qarap, naýqastyń jaǵdaiynyń aýyrlyǵyn baǵalap, ári qaraiǵy emdeý taktikasyn anyqtaýy kerek. Qajet bolǵan jaǵdaida mikrobiologiialyq zertteý júrgizilip, bakteriianyń antibiotikterge sezimtaldyǵy anyqtalady. Jaǵdaiǵa qarai preparatty aýystyrý, emdeý shemasyn ózgertý nemese naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolýy múmkin», – deidi Júsipalieva.

Aýyr infektsiia kezinde antibiotikke tózimdilik emdeý merzimin uzartýy, asqyný qaýpin arttyrýy jáne densaýlyq saqtaý júiesine túsetin shyǵyndy kóbeitýi múmkin. Biraq bul infektsiia mindetti túrde emdelmeidi degen sóz emes. Emdeý múmkindigi infektsiia qozdyrǵyshyna, onyń ornalasýyna, naýqastyń jaǵdaiyna jáne qoljetimdi preparattarǵa bailanysty.

Antibiotik qandai jaǵdaida qajet?

Gúlnafis Júsipalievanyń aitýynsha, jii kezdesetin qateliktiń biri – aýrýdyń sebebin anyqtamai antibiotik qabyldaýdy bastaý. Taǵy bir keń taralǵan túsinik – antibiotik neǵurlym kúshti bolsa, adam soǵurlym tez jazylady degen senim.

«Virýstyq tumaý nemese sýyq tiiý kezinde antibiotikti aldyn ala qabyldaý asqynýdyń aldyn almaidy. Ol virýstarǵa áser etpeidi jáne bakteriialyq infektsiialardan qorǵaityn immýnitet qalyptastyrmaidy. Al antibiotikti qajetsiz qoldaný jaǵymsyz reaktsiialarǵa ákelip, tózimdi bakteriialardyń taralýyna yqpal etýi múmkin», – deidi dáriger.

Bul tynys alý joldarynyń aýrýlary kezinde antibiotik múlde qajet emes degendi bildirmeidi. Mysaly, bakteriialyq pnevmoniia, streptokokk infektsiiasynan týyndaǵan tamaq aýrýy jáne keibir bakterialdy sinýsit jaǵdailarynda antibiotik qoldanylady.

Keide virýstyq infektsiiadan keiin ekinshi bakteriialyq infektsiia damýy múmkin. Mundai jaǵdaida adamnyń jaǵdaiy bastapqyda jaqsaryp, keiin qaita nasharlaidy. Bul kezde dárigerge qaita qaralý qajet.

Dáriger qosymsha tekserý qajet ekenin qalai anyqtaidy? Ol aýrýdyń qansha ýaqytqa sozylǵanyn, naýqastyń jaǵdaiynyń ózgerýin, tekserý nátijelerin, dene temperatýrasyn, tynys alý jiiligin, qandaǵy ottegi deńgeiin, qatar júretin aýrýlar men qaýip faktorlaryn baǵalaidy.

Entigý, qandaǵy ottegi deńgeiiniń tómendeýi, keýde tusynyń aýyrýy, ókpeni tyńdaǵanda ózgeristerdiń baiqalýy nemese adamnyń jaǵdaiynyń kúrt nasharlaýy erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi.

«Dene qyzýynyń joǵary bolýy, qaqyryqtyń nemese murynnan bólinetin suiyqtyqtyń túsi ózdiginen aýrýdyń bakteriialyq ekenin dáleldemeidi. Jaǵdaiǵa qarai dáriger jalpy qan taldaýyn, S-reaktivti aqýyzdy, streptokokk infektsiiasyna ekspress-test, virýstarǵa zertteý, keýde qýysynyń rentgenografiiasyn nemese mikrobiologiialyq zertteý taǵaiyndaýy múmkin. Biraq asqynbaǵan virýstyq infektsiianyń tiptik belgileri bolsa, qosymsha taldaý qajet bolmaýy múmkin», – deidi sarapshy.

Antibiotikti qajetsiz qabyldaý qandai ziian keltirýi múmkin?

Antibiotikti orynsyz qoldanýdyń qaýpi tek bakteriialardyń tózimdiligimen shektelmeidi. Dárigerdiń aitýynsha, qysqa merzimdi emniń ózinde júrek ainý, ish ótý, ishtiń aýyrýy, teri bórtpesi nemese sańyraýqulaq infektsiiasy siiaqty jaǵymsyz áserler bolýy múmkin. Mundai reaktsiialardyń yqtimaldyǵy preparatqa, dozasyna, adamnyń jasyna jáne densaýlyq jaǵdaiyna bailanysty.

«Antibiotik infektsiiany týdyrǵan bakteriialarǵa ǵana emes, aǵzanyń qalypty mikrobiotasyna, sonyń ishinde ishek mikroflorasyna da áser etýi múmkin. Keibir adamdarda emnen keiin ishek mikroorganizmderiniń quramy men ártúrliligi ózgerip, nájistiń buzylýy, ishtiń kebýi jáne jaisyzdyq paida bolady. Kóp jaǵdaida mikrobiota birtindep qalpyna keledi, biraq bul protsess ár adamda ártúrli», – dep túsindiredi Júsipalieva.

Antibiotik qabyldaýmen bailanysty taǵy bir qaýip – Clostridioides difficile bakteriiasy týǵyzatyn kolit. Keibir jaǵdaida bul aýrý aýyr ótip, naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzýdy talap etedi. Sirek jaǵdaida qaýipti allergiialyq nemese teri reaktsiialary bolýy múmkin.

«Dári qabyldaǵannan keiin tynys alý qiyndasa, bet, erin nemese til isinse, tamaq qysylǵandai sezim paida bolsa, adam qatty álsirese nemese esinen tansa, dereý meditsinalyq kómek qajet. Kópirshikter paida bolatyn jáne shyryshty qabattardy zaqymdaityn keń taralǵan bórtpe de dárigerdiń shuǵyl baǵalaýyn talap etedi», – dep eskertedi sarapshy.

Ár antibiotik kýrsynan keiin probiotik qabyldaý qajet pe? Gúlnafis Júsipalieva probiotikterdi barlyq patsientke avtomatty túrde taǵaiyndaýǵa bolmaidy dep esepteidi. Olardyń tiimdiligi naqty shtammǵa, klinikalyq jaǵdaiǵa jáne adamnyń erekshelikterine bailanysty. Probiotikter aiqyn belgiler paida bolǵan jaǵdaida meditsinalyq tekserýdi almastyrmaidy.

«Eger antibiotik shynymen qajet bolsa, emniń paidasy ádette yqtimal qaýipterden joǵary bolady. Al preparat negizsiz taǵaiyndalsa, adam dáleldengen emdik paidasyz-aq onyń jaǵymsyz áserlerine ushyraýy múmkin», – deidi dáriger.

Aýrý belgileriniń uqsas bolýy onyń sebebi de birdei ekenin bildirmeidi. Buryn kómektesken antibiotik kelesi infektsiia kezinde jaramaýy múmkin. Buǵan qosa, úide qalǵan dári emdeý kýrsyna jetpeýi nemese saqtaý sharttary buzylǵan bolýy yqtimal.

«Dáriniń dozasyn, qabyldaý aralyǵyn nemese emdeý uzaqtyǵyn óz betinshe ózgertýge bolmaidy. Biraq antibiotikti durys qoldaný emdeý kýrsyn barynsha uzartý nemese klinikalyq jaǵdaiǵa qaramastan dárini mindetti túrde sońǵy tabletkasyna deiin qabyldaý degendi bildirmeidi. Emdeý shemasy men uzaqtyǵyn ózgertý qajet bolsa, muny dáriger sheshedi», – deidi sarapshy.

Balalardy óz betinshe antibiotikpen emdeýden erekshe saq bolý kerek. Preparat pen onyń dozasy balanyń jasyna, salmaǵyna, diagnozyna, aýrýdyń aýyrlyǵyna jáne jeke erekshelikterine bailanysty tańdalady.

Júsipalieva ata-analar arasynda jii kezdesetin qatelikterdiń qatarynda balanyń qyzýy kóterilgende nemese jótel paida bolǵanda burynǵy emdeý shemasyn qaitalaýdy, úide qalǵan sýspenziiany qoldanýdy, eresekterge arnalǵan tabletkany bólip berýdi jáne basqa balaǵa taǵaiyndalǵan antibiotikti paidalanýdy atap ótti.

«Burynǵy aýrý bakteriialyq bolýy múmkin, al qazirgi infektsiia virýstyq bolýy yqtimal. Mundai jaǵdaida antibiotik tiimsiz bolyp, jaǵymsyz reaktsiialar týǵyzýy múmkin. Virýstyq infektsiialardyń kópshiliginde balaǵa baqylaý, jetkilikti suiyqtyq ishý, simptomdardy jeńildetý jáne jalpy jaǵdaiyn qadaǵalaý qajet. Antibiotik emes», – deidi dáriger.

AQSh-tyń Aýrýlardy baqylaý jáne aldyn alý ortalyǵynyń (CDC) deregine sáikes, antibiotikterdiń jaǵymsyz áserleri balalardyń dári-dármekke bailanysty shuǵyl meditsinalyq kómekke júginýiniń jii kezdesetin sebepteriniń biri.

Eger balanyń tynys alýy qiyndasa, qatty álsizdik baiqalsa, sýsyzdaný belgileri paida bolsa, qurysý bolsa nemese jaǵdaiy kúrt nasharlasa, dereý meditsinalyq kómekke júginý qajet.

«Antibiotikten qorqýdyń qajeti joq, eger ol shynymen qajet bolsa. Bakteriialyq infektsiia kezinde durys tańdalǵan em ómirdi saqtap qalýy múmkin. Biraq balaǵa dárini buryn kómekteskeni úshin ǵana qaita taǵaiyndaýǵa bolmaidy», – dep atap ótti Júsipalieva.

Patsientterdiń áreketinen bólek, taǵy neni ózgertý qajet?

Sarapshynyń pikirinshe, antibiotikke tózimdilikpen tek halyqqa túsindirý jumystaryn júrgizý nemese jańa preparattar ázirleý arqyly kúresý jetkiliksiz. Qazaqstan úshin mikrobiologiialyq diagnostikaǵa qoljetimdilikti arttyrý, epidemiologiialyq baqylaýdy kúsheitý, qajetti dári-dármektermen qamtamasyz etý jáne meditsinalyq uiymdarda antibiotikterdi utymdy qoldaný baǵdarlamalaryn engizý mańyzdy.

Bul baǵytta emhanalardyń róli erekshe. Sebebi infektsiia belgileri paida bolǵan kezde patsient kóbine alǵash ret emhanaǵa júginedi. Dál osy jerde dáriger naýqasqa tekserý qajet pe, antibiotik taǵaiyndaý kerek pe nemese ony basqa deńgeidegi meditsinalyq kómekke jiberý qajet pe degen sheshim qabyldaidy.

«Dáriger klinikalyq hattamalarǵa, diagnostikalyq zertteýlerdiń nátijelerine jáne qozdyrǵyshtardyń antibiotikterge sezimtaldyǵy týraly ózekti derekterge súiene alýy kerek. Meditsinalyq uiymnyń basshysy qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa, dári taǵaiyndaýdy taldaýǵa jáne meditsinalyq kómektiń sapasyn baqylaýǵa jaǵdai jasaýy qajet. Al patsient dárigerdiń qarapaiym sýyq tiiý kezinde nege antibiotik taǵaiyndamaitynyn túsinýi mańyzdy», – deidi Gúlnafis Júsipalieva.

Taǵy bir mańyzdy baǵyt – «Bir densaýlyq» tujyrymdamasy. Ol meditsina, veterinariia, aýyl sharýashylyǵy jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salalaryn biriktiredi. Sebebi tózimdi mikroorganizmder bir aýrýhananyń nemese bir eldiń shekarasymen shektelmeidi.

«Bizdiń basty maqsatymyz – infektsiialardy búgin tiimdi emdeý ǵana emes, erteń de emdeý múmkindigin saqtaý. Antibiotikterdiń tiimdiligi – densaýlyq saqtaý júiesiniń strategiialyq resýrsy. Ony saqtaý úshin dárigerdiń jaýapkershiligi, patsienttiń saýatty áreketi jáne júieli basqarýshylyq sheshimder qajet», – dep qorytyndylady Gúlnafis Júsipalieva.