Alaida Antalia kópshilik oilaǵandai tek qana teńiz ben jaǵalaý, sýǵa shomylý emes, ol sonymen birge tereń tarih ordasy.
Antaliadan 70 shaqyrym jerde ejelgi Side qalasy jatyr. Qala B.z.d VII ǵasyrda salynǵan. Ejelgi grek qalasynda óner men ǵylym, mádeniet keńinen etek jaiyp, órkendegen. Eskendir Zulqarnaiyn dáýirin bastap keship, Rim imperiiasynyń qol astyna ótken zamandardy kórgen kóne qala, búginde jyl saiyn milliondaǵan týrist qabyldaityn ortalyqqa ainalǵan. Qala Apollon haramynyń kórinisteri áli saqtalyp tur. Týrister ol jerge kelip, sýretke túskendi unatady. Al qalanyń jaǵajaiy shomylý jáne kememen qydyrý maqsatynda yńǵaily etip jasalǵan. Qalanyń janynda Rim teatrynyń qirandylaryn kórýge bolady. Side san soǵysty bastan keship, talai tabiǵi apattyń soqqysyna tap bolǵan. Soǵan qaramastan eki myń jyldan astam tarihy bar qalanyń kelbeti áli tolyq joiylmaǵan.
Antaliadan 35 shaqyrym jerde kórse kóz toimaityn áigili Aspendos qalasy jatyr. Aspendos teatry jaily siz bálkim estigen de shyǵarsyz. Ańyz boiynsha qalany troiandyq soǵystan keiin Polipetýs qalaǵan. Teńizden shabýyldaýdy boldyrmaý úshin qala teńiz jaǵalaýynan 16 shaqyrym qashyqtyqta salyndy. Ol Likiianyń, Persiianyń, Afiny teńiz odaǵynyń quramyna kirgen edi.
Bizdiń dáýirimizge deiingi 333 j. parsylardan Aleksandr Makedonskiige ótti. Sodan keiin qalany Selevkidter basqardy. Rim kezeńinde qala óziniń eń joǵary órkendeýine jetti jáne Pamfiliianyń 3 iri qalalarynyń qataryna kirdi. Jaqsy klimat pen yńǵaily ornalasý qalanyń qarqyndy damýyna jáne onyń iri saýda ortalyqtarynyń birine ainalýyna yqpal etti. Evrimedon ózeniniń jaǵasynda port quryldy, jaqyn mańda záitún baqtary men júzimdikter jasaldy. Áigili port pen saýda qalasy astyq, zergerlik buiymdar, sharap jáne jylqylarmen ainalysty. Qala óziniń kúmis monetasyn shyǵardy. Kelesi ǵasyrlarda, Vizantiia imperiiasy kezinde qala quldyraýǵa ushyrady. VII ǵasyrda qalaǵa arab shapqynshylyǵy kúirete soqqy berdi. HIII ǵasyrdyń basynda qalany seljuqtar jaýlap aldy, keiinirek qala óziniń quldyraýyn bastan keship, tarih qoinaýyna ketti.
Antaliadan 12 shaqyrym jerde taǵy bir kóne qala Perge jatyr. Perge qalasynda qazba jumystary áli kúnge deiin júrýde, sondyqtan túrli tarihi ashylýlar apta saiyn jariialanyp tuardy. Perge qalasynda órkendeý dáýirinde 20 myńnan astam adam turyp, qalanyń óz teatry, stadiony men bazary, záitún baǵy men sarbazdar kazarmasy, ǵibadathanasy bolǵan. Qalanyń joiylyp ketýine tabiǵi faktor áser etken. Alapat jer silkinisi Pergeni tarihtyń bir ǵajaiybyna ainaldyryp jiberdi.
Antaliaǵa bara qalsańyz, sýǵa shomylýmen qatar, tarihpen sýsyndaýdy da umytpańyz.
Ashat Qasenǵali
