Aldaǵy kúnderi elimizde táýelsiz media men erkin oily jýrnalisterge qarsy arandatý áreketteri jasalýy múmkin degen qaýeset taraýda. QazTAG-tyń málimetine sáikes, belgili bir qurylymdar osy baǵyttaǵy jumysqa qaýyrt kirisip ketken.
Aqparattyq alańdaǵy ahýaldy ýshyqtyrý arqyly álgindei qurylymdar "tórtinshi biliktiń" aýzy dýaly ókilderin qyp-qyzyl intrigaǵa aralastyryp jiberýdi kózdep otyr. Sonda mundaǵy maqsat ne? Munyń artynda eski Qazaqstannyń sulbasy kórinbei me? Áli de bolsa eski júieniń yqpalyndaǵy aqparat quraldary bul jaǵdaida qandai ról oinaidy?
Osy týrasynda Dalanews.kz tanymal saiasatker, jýrnalist Ámirjan Qosannyń pikirin bildi.
Sarapshy sóz basynda eski Qazaqstan tusynda táýelsiz BAQ-qa nege tusaý kóp bolǵanyn túsindirdi.
"Táýelsiz BAQ júiesine eki túrli formatsiiada – demokratiialyq jáne avtoritarlyq – eki túrli kózqaras bolatyny belgili. Demokratiialyq, iaǵni halyqtyń qalaýymen qurylǵan bilik úshin táýelsiz BAQ – biliktiń terezesi-teń áriptesi, kómekshisi, óitkeni eldegi shynaiy ahýaldy tek qana táýelsiz BAQ aita alady. Al avtoritarlyq bilik úshin kez kelgen táýelsiz BAQ – onyń qarsylasy, dushpany. Sol sebepten bolsa kerek, kúni keshegi eski Qazaqstan tusynda erkin BAQ qýǵyn-súrginniń kókesin kórip keldi", - deidi saiasatker.
Ámirjan Qosan BAQ-ta taraǵan "táýelsiz BAQ-qa arandatý áreketteri oryn alýy múmkin" degen aqparatqa pikir bildirip, qaýip qai jaqtan bolýy múmkin ekenin eskertti.
"Habardyń naqty qainar kózi jazylmasa da, "jel bolmasa, shóptiń basy qimyldamaidy" jáne "aýzy kúigen úrip ishedi" degen sózderdi basshylyqqa alýymyzǵa týra keledi.
Onyń basty sebebi sol: búginde eski Qazaqstan men Jańa, Ádiletti Qazaqstan arasynda myltyqsyz maidan júrip jatyr. Shyn máninde biz áli sol saiasi tranzit kezeńinen shyǵa almai kelemiz. Osyndai tusta saiasi tehnologiialar aldyńǵy qatarǵa shyǵady. Qarap otyrsańyz, táýelsiz BAQ-ta jariialanyp jatqan syn eki jaqty: birinde eski Qazaqstan áshkerelense, ekinshisinde jańa biliktiń kemshilikteri ámbege aian bolýda. Sondyqtan táýelsiz BAQ júiesine shabýyl eki jaqtan da bolýy múmkin. Sony eskerýimiz kerek", - deidi ol.
Saiasi sarapshy máseleniń taǵy bir kóleńkeli jaǵyn atady.
"Bizdegi ózin táýelsiz ataityn BAQ-tyń naqty qojaiyndary bar. Olardyń naqty aty-jóny, kerek deseńiz, kókeleri de belgili. Endigi másele naq solarǵa tirelýi múmkin.
Jańa Qazaqstanǵa renjýli eski Qazaqstan ókilderiniń qolynda áli de yqpaldy ári táýelsiz sanalatyn BAQ júiesi barshylyq. Olardyń oiynda ne bar ekenin bir Qudaidyń ózi biledi. Aqparattyq tapsyrys oryndaityn táýelsiz-symaq BAQ ta bar. Olar da óziniń kesirli rolin oinap keledi. Sonymen birge, eski jáne jańa bilikke qatysty syn aityp júrgen jýrnalister de óz jaýapkershiligin seziný kerek siiaqty: bireýge min taǵý úshin aldymen óziń taza bolýyń shart. Áitpese, shyǵarmashylyǵyń tapsyryspen shektelip jatsa nemese júrgizip otyrǵan kásibińde kinárat bolsa, qarsylastaryń erteń sonyń bárin aldyńnan shyǵarýy múmkin...
Jalpy túrde aitqanda, joǵaryda aitylǵan sózdiń ras ne ótirigi biliktiń ózine bailanysty, onyń qimyl-áreketine bailanysty, óitkeni sonyń bárin boldyrmaýdyń barlyq tetigi biliktiń óz qolynda dep sanaimyn", - dep túiindedi Ámirjan Qosan.
Táýelsiz BAQ týraly sóz bolǵanda eń birinshi másele sóz erkindigine kep tireledi. Ashyq derekkóz málimetterine súiensek, BAQ erkindigi boiynsha halyqaralyq uiymdardyń reitingterinde (mysaly, "Shekarasyz reporterler" uiymynyń reitinginde) Qazaqstan tómengi oryndardy alady. Sonymen qatar, keiingi kezde jýrnalisterge qatysty túrli qylmystyq ister qozǵalǵanyn da atap ótýge bolady.
Degenmen keiingi jyldary áleýmettik jeliler men blogtar táýelsiz aqparat taratýdyń mańyzdy quralyna ainalyp otyrǵany da belgili.
