Tarihy tereńde jatqan irgeli qara shańyraq Qazaqstan Respýblikasy Memlekettik Ortalyq mýzeii qazaqtyń tól tarihyn, mádenietin, salt-dástúrin únemi nasihattap keledi. Mýzei qorynda sonaý tas dáýirinen bastap kúni búginge deiin qazaqtyń rýhani jáne materialdyq mádenietinen syr shertetin jádigerler kóptep saqtalǵan.
Sonyń aiqyn bir dáleli qazaqtyń ánshilik ónerin, onyń qulaqqa jaǵymdy, boiǵa sińimdi «Aǵash aiaq», «Qanapiia», «Dýdarai», «Úsh dos», «Jalǵyz arsha», «Qosbalapan», «Balqadisha», «Bes qarager», «Kók kóbelek» jáne t.b. ánderin qazaq dalasynan bastap, dúniejúzine áigili Parij, Maindaǵy Frankfýrt, Máskeý sahnalarynda naqyshyna keltire shyrqaǵan ataqty ánshi, akter ári mýzykant Ámire Qashaýbaev tartqan dombyra, shabadan jáne úsh bólikten turatyn ainasy (zerkalo treliaj) saqtalǵan.
Ánshiniń dombyrasy men shabadanyn jary Orazke Qashaýbaeva 1947 jyldyń 5 shildesinde Mýzei qoryna ótkizgen. Dombyra uzyndyǵy 80 sm. Materialy: aǵash. Qurama dombyra. Qos ishekti, jeti perneli (shanaǵy men moiny túiisken jerinde perne izi bolǵandyqtan, pernesi budan da kóp bolýy múmkin).
Jádigerdi ótkizgen kezdegi qujatqa júginetin bolsaq, dombyramen ánshi 1925 jyly Parijde ótken Dúniejúzilik sán óneri kórmesinde, Máskeý konservatoriiasynyń zalynda án shyrqaǵan. Ánshi qaitys bolǵannan keiin dombyrany biraz ýaqyt halyq ártisi Júsipbek Elebekov, ánshi Nuǵyman Ábishev tartqan.
Dombyranyń Ámire Qashaýbaevqa tiesili ekenin óner qairatkerleri Qalibek Qýanyshbaev pen Serke Qojamqulov rastaidy.
Al shabadan men ainany Ámire Qashaýbaev 1925 jyly Parijde bolǵan Dúniejúzilik sán óneri kórmesinde ótken etnografiialyq kontsertke qatysýǵa barǵan kezde sonda satyp alǵan. Shabadannyń ólshemi: 68 h 37 sm. Materialy: bylǵary.
Ánshi ainasyn Mýzei qoryna 1975 jyldyń 15 tamyzynda qyzy Kúlásh Jaqypova ótkizgen. Ádette úsh bólikten turatyn jinalmaly ainanyń eki jaǵyndaǵy bólikterin biriktirip jalǵap turǵan orta bóliginiń kólemi basqalarynan úlkenirek bolyp keletin bolsa, bul ainanyń ereksheligi úsh bóliktiń de kólemi birdei. Ainanyń ólshemi: 69 h 28 sm. Materialy: metall, bylǵary, shyny. Aina uqypty, ári jinaqy jasalǵan. Ony ústel ústine turǵyzyp qoiýǵa da bolady, sondai-aq qabyrǵaǵa ilýge yńǵaily etip jasalǵan artqy bóliginde ilgegi bar. Mundai aina túrlerin ártis, akterlar kúni búginge deiin mádeniet oshaqtarynyń grimerkalarynda qoldanady.
Qazaqstan Respýblikasy Memlekettik Ortalyq mýzeii ulttyq jádigerlerimizdi keńinen nasihattap otyratyn ǵylym men mádeniettiń oshaǵy.
Timýr BOLSYNBEK
Qazaqstan Respýblikasy
Memlekettik Ortalyq mýzeii
Almaty qalasy
