Qazaqstandyq kásipkerler Nurlan Bimýrzin men Medǵat Qaliev burynǵy prezident Nursultan Nazarbaevtyń qyzy Áliia Nazarbaevaǵa qatysty «reiderlik» aiyptar boiynsha Ulybritaniia men Shveitsariiadaǵy quqyq qorǵaý organdaryna resmi hat joldaǵandaryn málimdedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Olardyń aitýynsha, bul hattar britan parlamentiniń múshesi Margaret Hodj ben Shveitsariianyń Bas prokýrory Stefan Blattlerdiń atyna baǵyttalǵan. Kásipkerler Nazarbaeva áýletiniń shetelde jinaǵan aktivterine jáne Qazaqstanda jasalǵan zańbuzýshylyqtarǵa qatysty dálel-aiǵaqtardy osy elderdiń tergeýshileri men prokýrorlaryna usynbaq niette.
Bimýrzin men Qaliev óz málimdemelerinde Margaret Hodjdiń buǵan deiin britan parlamentinde sóilegen sózderin eske aldy.
Leiborister partiiasynan sailanǵan Hodj Qazaqstan elitasynyń, sonyń ishinde Nazarbaev otbasyna jaqyn adamdardyń «milliardtaǵan dollardy shetelge zańsyz shyǵaryp, qymbat jyljymaityn múlik pen basqa da aktivterdi Ulybritaniiada zańdastyryp alǵanyn» ashyq jariia etken. Kásipkerlerdiń pikirinshe, dál osy málimdeme britan organdaryna Nazarbaeva otbasynyń qarjy aǵyndaryn tergeýge negiz beredi. Olar «áýlettiń» aktivteri tek Ulybritaniiada emes, Shveitsariiada da bolýy múmkin dep esepteidi. Osyǵan orai, ekinshi hat Shveitsariianyń Bas prokýrory Stefan Blattlerge jiberilgen. Avtorlar bul elde de Nazarbaevaǵa tiesili bank esepshottary nemese investitsiialyq qorlar baryn alǵa tartyp, olardyń halyqaralyq iýrisdiktsiiada qaralýǵa jatatynyn atap kórsetedi.
Kásipkerler uzaq jyldar boiy Qazaqstandaǵy tergeý jáne sot organdaryna shaǵym túsirgenderin, alaida naqty nátije shyqpaǵanyn aitady. Olardyń sózinshe, memlekettik quqyq qorǵaý qurylymdary biznesin «reiderlik jolmen» tartyp alǵan kezde shara qoldanbaǵan. Tipti «birlesken seriktesterdiń biri urlandy» degen aiyppen jasalǵan aryzdar da eskerilmepti. Bul jait olardy halyqaralyq mehanizmderdi paidalanýǵa itermelep otyr. Bimýrzinniń pikirinshe, Qazaqstandaǵy sot jáne prokýratýra organdary «Staryi Kazahstan» dáýirinde tolyqtai Nazarbaevtyń yqpalynda qalǵandyqtan, ádil sheshim shyǵarý qiynǵa soqqan. Endi «jańa Qazaqstan» qalyptasty degenmen, Nazarbaev áýletiniń «burynǵy artyqshylyqtaryn» paidalanyp otyrǵanyn aitady.
Kásipkerlerdiń hatyna qaraǵanda, Nazarbaevtar otbasynyń bailyǵy tek zańdy kásipten ǵana jinaqtalmaǵan. Olar «ainaladaǵy talai tabysty kompaniialar men nysandarǵa reiderlik jolmen qol suǵyldy» dep málimdeidi. Mundai qadamdarda kúshtik qurylymdar men bilik ókilderiniń aralasýy múmkin ekenin de joqqa shyǵarmaidy. Mysaly, hatta «Nursultan Nazarbaevtyń qyzdary, kúieýbalalary, tipti jaqyn dostary men týystary birneshe býyn boiy jasandy qaǵazdar arqyly nemese memlekettiń qýatty resýrstaryna súienip, biznesin otandyq kásipkerlerden tartyp alyp otyrdy» degen aiyptaýlar bar.
Bimýrzin men Qaliev hattarda «Nazarbaevtyń qyzy – Áliia Nazarbaeva» dep naqty atap kórsetedi. Olar qyzdyń britan jáne shveitsariialyq bankter arqyly kiristerin zańdastyryp, túrli investitsiialyq jobalarǵa qatysqany, al Qazaqstan aýmaǵynda kúshtik organdardyń kómegimen «aqsha men múlikti zańsyz iemdený» áreketin júzege asyrǵany týraly málimetterdi bólisken. Kásipkerler bul istiń halyqaralyq deńgeide tergelýin suraidy jáne qajet bolǵan jaǵdaida kez kelgen tergeýshi men prokýrordyń aldynda jaýap berýge daiyn ekenin jazady. Qazaqstannyń ishinde burynnan kele jatqan aqparat quraldarynda Nazarbaeva otbasynyń osy eki elde múlikteri baryna qatysty derekter birneshe márte kóterilgenin de eske salady.
Britaniia tarapy men Shveitsariia prokýratýrasyna joldanǵan hattarda avtorlar Qazaqstanda jańa zańnyń qabyldanǵanyna da nazar aýdarady. Onda eks-prezidentter men olardyń otbasy músheleriniń jeke ómirine qatysty málimetterdi jariialaýǵa tyiym salynatyny aitylǵan. Degenmen kásipkerler «biz Áliia Nazarbaevanyń jeke ómirine qol suqpaimyz, tek zańsyz qarjy tranzaktsiialary men reiderlik is-áreketter týraly derekterdi jariia etemiz» dep túsindiredi. Hattarda Nursultan Nazarbaevtyń ózge de jaqyndary (ekinshi jáne úshinshi áieli, týystary, kúieý balalary men olardyń kóńildesteri) týraly da málimetter baryn tilge tiek etip, munyń barlyǵy «aýqymdy jemqorlyq pen zańsyz biznesti basyp alý saldary» ekenin jazǵan.
Bimýrzin áńgimesinde jańa AQSh ákimshiliginiń Donald Tramp tóńiregindegi birqatar biznes elita ókilderimen bailanysy baryna toqtalady. Onyń aitýynsha, Amerikada da bul iske qatysty belgili bir qyzyǵýshylyq bar kórinedi, tek sailaýdan keiingi kezeńde saiasi kadr almasý júrýde. Sonyń saldarynan AQSh-taǵy quqyq qorǵaý organdarynda tergeý jumysy sál sozylyp jatqanyn, biraq «bizdiń aryzymyz tirkeýde tur jáne bizdi shaqyratynyn jetkizdi» degen aqparatty ortaǵa salady. Kásipkerlerdiń paiymdaýynsha, olar aldymen Eýropa elderindegi tergeý áreketterine qatysyp, keiin Amerikaǵa da barmaq.
Qazir Bimýrzin men Qaliev «bul kúresti álemniń ár túkpirinde jalǵastyramyz» dep otyr. Olardyń aitýynsha, «Staryi Qazaqstan» júiesi kezinde kóptegen kásipker ádiletsizdik kórdi, al endi halyqaralyq sottar men prokýratýra organdaryna júginip, ózderiniń zańdy quqyqtaryn dáleldeýi tiis. Sondai-aq biznes-sektordaǵy basqa da «japa shekkenderdi» birge áreket etýge shaqyrady. «Eger Qazaqstanda ádilettilikke qol jetkize almasaq, onda sheteldik qurylymdardyń kómegine súienýge májbúrmiz» degen oiyn ashyq aitqan. Jańa zańdar men bilik aýysýy aiasynda áýlet múshelerine tiispeý nemese tek ishinara tergeý júrgizý ekonomika men el imidjine keri áserin tigizedi dep esepteidi. Sondyqtan kásibi sarapshylarǵa, halyqaralyq mediaǵa jáne quqyqtyq uiymdarǵa «Nazarbaev áýletiniń beiresmi qorǵalýy» týraly naqty aiǵaqtarmen shyǵý mańyzdy deidi olar.
Kásipkerler jaqynda qoldaryna túsken jaýap hattaryn da mysalǵa keltiredi. Olardyń ishinde Bas prokýratýranyń nemese ózge de memlekettik mekemelerdiń «tekserý kezinde qylmystyq quram joq» degen sipattaǵy qorytyndylary bolǵan. Alaida bul jaýaptarǵa qanaǵattanbaǵan Bimýrzin men Qaliev óz dálelderin notarialdy rastap, aýdarmalaryn qosa tirkep, endi eýropalyq jáne amerikalyq tergeýshilerdiń nazaryn aýdarýǵa tyrysyp otyr. Olar bul iske halyqaralyq kóńil bólinse ǵana «ádiletsiz baiyǵan» kleptokratiialyq qurylymdardyń qyzmeti ashylyp, naqty jaýapkershilikke tartylar degen senimde.
Osylaisha, Ulybritaniia men Shveitsariiaǵa joldanǵan hattarda Nursultan Nazarbaevtyń kishi qyzyna qatysty, sondai-aq áýlet músheleriniń aktivterine bailanysty derekter toptastyrylǵan. Avtorlar bul áreketti «aqiqatqa jetý jolyndaǵy kúres» dep baǵalaidy. Ázirge atalmysh elderdiń prokýratýrasy men parlament músheleri resmi túsinikteme bergen joq, alaida kásipkerler olardyń tekserýge tolyq negizi bar dep esepteidi. Jaǵdaidyń qalai órbitini – Qazaqstandaǵy jáne sheteldegi quqyq qorǵaý organdarynyń birlesken áreketine bailanysty bolmaq.
