قازاقستاندىق كەسٸپكەرلەر نۇرلان بيمۋرزين مەن مەدعات قاليەۆ بۇرىنعى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قىزى ەلييا نازارباەۆاعا قاتىستى «رەيدەرلٸك» ايىپتار بويىنشا ۇلىبريتانييا مەن شۆەيتساريياداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا رەسمي حات جولداعاندارىن مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ولاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل حاتتار بريتان پارلامەنتٸنٸڭ مٷشەسٸ مارگارەت حودج بەن شۆەيتسارييانىڭ باس پروكۋرورى ستەفان بلاتتلەردٸڭ اتىنا باعىتتالعان. كەسٸپكەرلەر نازارباەۆا ەۋلەتٸنٸڭ شەتەلدە جيناعان اكتيۆتەرٸنە جەنە قازاقستاندا جاسالعان زاڭبۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى دەلەل-ايعاقتاردى وسى ەلدەردٸڭ تەرگەۋشٸلەرٸ مەن پروكۋرورلارىنا ۇسىنباق نيەتتە.
بيمۋرزين مەن قاليەۆ ٶز مەلٸمدەمەلەرٸندە مارگارەت حودجدٸڭ بۇعان دەيٸن بريتان پارلامەنتٸندە سٶيلەگەن سٶزدەرٸن ەسكە الدى.
لەيبوريستەر پارتيياسىنان سايلانعان حودج قازاقستان ەليتاسىنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە نازارباەۆ وتباسىنا جاقىن ادامداردىڭ «ميللياردتاعان دوللاردى شەتەلگە زاڭسىز شىعارىپ, قىمبات جىلجىمايتىن مٷلٸك پەن باسقا دا اكتيۆتەردٸ ۇلىبريتانييادا زاڭداستىرىپ العانىن» اشىق جارييا ەتكەن. كەسٸپكەرلەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, دەل وسى مەلٸمدەمە بريتان ورگاندارىنا نازارباەۆا وتباسىنىڭ قارجى اعىندارىن تەرگەۋگە نەگٸز بەرەدٸ. ولار «ەۋلەتتٸڭ» اكتيۆتەرٸ تەك ۇلىبريتانييادا ەمەس, شۆەيتسارييادا دا بولۋى مٷمكٸن دەپ ەسەپتەيدٸ. وسىعان وراي, ەكٸنشٸ حات شۆەيتسارييانىڭ باس پروكۋرورى ستەفان بلاتتلەرگە جٸبەرٸلگەن. اۆتورلار بۇل ەلدە دە نازارباەۆاعا تيەسٸلٸ بانك ەسەپشوتتارى نەمەسە ينۆەستيتسييالىق قورلار بارىن العا تارتىپ, ولاردىڭ حالىقارالىق يۋريسديكتسييادا قارالۋعا جاتاتىنىن اتاپ كٶرسەتەدٸ.
كەسٸپكەرلەر ۇزاق جىلدار بويى قازاقستانداعى تەرگەۋ جەنە سوت ورگاندارىنا شاعىم تٷسٸرگەندەرٸن, الايدا ناقتى نەتيجە شىقپاعانىن ايتادى. ولاردىڭ سٶزٸنشە, مەملەكەتتٸك قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى بيزنەسٸن «رەيدەرلٸك جولمەن» تارتىپ العان كەزدە شارا قولدانباعان. تٸپتٸ «بٸرلەسكەن سەرٸكتەستەردٸڭ بٸرٸ ۇرلاندى» دەگەن ايىپپەن جاسالعان ارىزدار دا ەسكەرٸلمەپتٸ. بۇل جايت ولاردى حالىقارالىق مەحانيزمدەردٸ پايدالانۋعا يتەرمەلەپ وتىر. بيمۋرزيننٸڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستانداعى سوت جەنە پروكۋراتۋرا ورگاندارى «ستارىي كازاحستان» دەۋٸرٸندە تولىقتاي نازارباەۆتىڭ ىقپالىندا قالعاندىقتان, ەدٸل شەشٸم شىعارۋ قيىنعا سوققان. ەندٸ «جاڭا قازاقستان» قالىپتاستى دەگەنمەن, نازارباەۆ ەۋلەتٸنٸڭ «بۇرىنعى ارتىقشىلىقتارىن» پايدالانىپ وتىرعانىن ايتادى.
كەسٸپكەرلەردٸڭ حاتىنا قاراعاندا, نازارباەۆتار وتباسىنىڭ بايلىعى تەك زاڭدى كەسٸپتەن عانا جيناقتالماعان. ولار «اينالاداعى تالاي تابىستى كومپانييالار مەن نىساندارعا رەيدەرلٸك جولمەن قول سۇعىلدى» دەپ مەلٸمدەيدٸ. مۇنداي قادامداردا كٷشتٸك قۇرىلىمدار مەن بيلٸك ٶكٸلدەرٸنٸڭ ارالاسۋى مٷمكٸن ەكەنٸن دە جوققا شىعارمايدى. مىسالى, حاتتا «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قىزدارى, كٷيەۋبالالارى, تٸپتٸ جاقىن دوستارى مەن تۋىستارى بٸرنەشە بۋىن بويى جاساندى قاعازدار ارقىلى نەمەسە مەملەكەتتٸڭ قۋاتتى رەسۋرستارىنا سٷيەنٸپ, بيزنەسٸن وتاندىق كەسٸپكەرلەردەن تارتىپ الىپ وتىردى» دەگەن ايىپتاۋلار بار.
بيمۋرزين مەن قاليەۆ حاتتاردا «نازارباەۆتىڭ قىزى – ەلييا نازارباەۆا» دەپ ناقتى اتاپ كٶرسەتەدٸ. ولار قىزدىڭ بريتان جەنە شۆەيتسارييالىق بانكتەر ارقىلى كٸرٸستەرٸن زاڭداستىرىپ, تٷرلٸ ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا قاتىسقانى, ال قازاقستان اۋماعىندا كٷشتٸك ورگانداردىڭ كٶمەگٸمەن «اقشا مەن مٷلٸكتٸ زاڭسىز يەمدەنۋ» ەرەكەتٸن جٷزەگە اسىرعانى تۋرالى مەلٸمەتتەردٸ بٶلٸسكەن. كەسٸپكەرلەر بۇل ٸستٸڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە تەرگەلۋٸن سۇرايدى جەنە قاجەت بولعان جاعدايدا كەز كەلگەن تەرگەۋشٸ مەن پروكۋروردىڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋگە دايىن ەكەنٸن جازادى. قازاقستاننىڭ ٸشٸندە بۇرىننان كەلە جاتقان اقپارات قۇرالدارىندا نازارباەۆا وتباسىنىڭ وسى ەكٸ ەلدە مٷلٸكتەرٸ بارىنا قاتىستى دەرەكتەر بٸرنەشە مەرتە كٶتەرٸلگەنٸن دە ەسكە سالادى.
بريتانييا تاراپى مەن شۆەيتسارييا پروكۋراتۋراسىنا جولدانعان حاتتاردا اۆتورلار قازاقستاندا جاڭا زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا دا نازار اۋدارادى. وندا ەكس-پرەزيدەنتتەر مەن ولاردىڭ وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ جەكە ٶمٸرٸنە قاتىستى مەلٸمەتتەردٸ جارييالاۋعا تىيىم سالىناتىنى ايتىلعان. دەگەنمەن كەسٸپكەرلەر «بٸز ەلييا نازارباەۆانىڭ جەكە ٶمٸرٸنە قول سۇقپايمىز, تەك زاڭسىز قارجى ترانزاكتسييالارى مەن رەيدەرلٸك ٸس-ەرەكەتتەر تۋرالى دەرەكتەردٸ جارييا ەتەمٸز» دەپ تٷسٸندٸرەدٸ. حاتتاردا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٶزگە دە جاقىندارى (ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ ەيەلٸ, تۋىستارى, كٷيەۋ بالالارى مەن ولاردىڭ كٶڭٸلدەستەرٸ) تۋرالى دا مەلٸمەتتەر بارىن تٸلگە تيەك ەتٸپ, مۇنىڭ بارلىعى «اۋقىمدى جەمقورلىق پەن زاڭسىز بيزنەستٸ باسىپ الۋ سالدارى» ەكەنٸن جازعان.
بيمۋرزين ەڭگٸمەسٸندە جاڭا اقش ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ دونالد ترامپ تٶڭٸرەگٸندەگٸ بٸرقاتار بيزنەس ەليتا ٶكٸلدەرٸمەن بايلانىسى بارىنا توقتالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, امەريكادا دا بۇل ٸسكە قاتىستى بەلگٸلٸ بٸر قىزىعۋشىلىق بار كٶرٸنەدٸ, تەك سايلاۋدان كەيٸنگٸ كەزەڭدە ساياسي كادر الماسۋ جٷرۋدە. سونىڭ سالدارىنان اقش-تاعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا تەرگەۋ جۇمىسى سەل سوزىلىپ جاتقانىن, بٸراق «بٸزدٸڭ ارىزىمىز تٸركەۋدە تۇر جەنە بٸزدٸ شاقىراتىنىن جەتكٸزدٸ» دەگەن اقپاراتتى ورتاعا سالادى. كەسٸپكەرلەردٸڭ پايىمداۋىنشا, ولار الدىمەن ەۋروپا ەلدەرٸندەگٸ تەرگەۋ ەرەكەتتەرٸنە قاتىسىپ, كەيٸن امەريكاعا دا بارماق.
قازٸر بيمۋرزين مەن قاليەۆ «بۇل كٷرەستٸ ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندە جالعاستىرامىز» دەپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا, «ستارىي قازاقستان» جٷيەسٸ كەزٸندە كٶپتەگەن كەسٸپكەر ەدٸلەتسٸزدٸك كٶردٸ, ال ەندٸ حالىقارالىق سوتتار مەن پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا جٷگٸنٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ زاڭدى قۇقىقتارىن دەلەلدەۋٸ تيٸس. سونداي-اق بيزنەس-سەكتورداعى باسقا دا «جاپا شەككەندەردٸ» بٸرگە ەرەكەت ەتۋگە شاقىرادى. «ەگەر قازاقستاندا ەدٸلەتتٸلٸككە قول جەتكٸزە الماساق, وندا شەتەلدٸك قۇرىلىمداردىڭ كٶمەگٸنە سٷيەنۋگە مەجبٷرمٸز» دەگەن ويىن اشىق ايتقان. جاڭا زاڭدار مەن بيلٸك اۋىسۋى اياسىندا ەۋلەت مٷشەلەرٸنە تيٸسپەۋ نەمەسە تەك ٸشٸنارا تەرگەۋ جٷرگٸزۋ ەكونوميكا مەن ەل يميدجٸنە كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. سوندىقتان كەسٸبي ساراپشىلارعا, حالىقارالىق مەدياعا جەنە قۇقىقتىق ۇيىمدارعا «نازارباەۆ ەۋلەتٸنٸڭ بەيرەسمي قورعالۋى» تۋرالى ناقتى ايعاقتارمەن شىعۋ ماڭىزدى دەيدٸ ولار.
كەسٸپكەرلەر جاقىندا قولدارىنا تٷسكەن جاۋاپ حاتتارىن دا مىسالعا كەلتٸرەدٸ. ولاردىڭ ٸشٸندە باس پروكۋراتۋرانىڭ نەمەسە ٶزگە دە مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ «تەكسەرۋ كەزٸندە قىلمىستىق قۇرام جوق» دەگەن سيپاتتاعى قورىتىندىلارى بولعان. الايدا بۇل جاۋاپتارعا قاناعاتتانباعان بيمۋرزين مەن قاليەۆ ٶز دەلەلدەرٸن نوتاريالدى راستاپ, اۋدارمالارىن قوسا تٸركەپ, ەندٸ ەۋروپالىق جەنە امەريكالىق تەرگەۋشٸلەردٸڭ نازارىن اۋدارۋعا تىرىسىپ وتىر. ولار بۇل ٸسكە حالىقارالىق كٶڭٸل بٶلٸنسە عانا «ەدٸلەتسٸز بايىعان» كلەپتوكراتييالىق قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتٸ اشىلىپ, ناقتى جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلار دەگەن سەنٸمدە.
وسىلايشا, ۇلىبريتانييا مەن شۆەيتساريياعا جولدانعان حاتتاردا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كٸشٸ قىزىنا قاتىستى, سونداي-اق ەۋلەت مٷشەلەرٸنٸڭ اكتيۆتەرٸنە بايلانىستى دەرەكتەر توپتاستىرىلعان. اۆتورلار بۇل ەرەكەتتٸ «اقيقاتقا جەتۋ جولىنداعى كٷرەس» دەپ باعالايدى. ەزٸرگە اتالمىش ەلدەردٸڭ پروكۋراتۋراسى مەن پارلامەنت مٷشەلەرٸ رەسمي تٷسٸنٸكتەمە بەرگەن جوق, الايدا كەسٸپكەرلەر ولاردىڭ تەكسەرۋگە تولىق نەگٸزٸ بار دەپ ەسەپتەيدٸ. جاعدايدىڭ قالاي ٶربيتٸنٸ – قازاقستانداعى جەنە شەتەلدەگٸ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بٸرلەسكەن ەرەكەتٸنە بايلانىستى بولماق.
