Ortasha jyldyq temperatýranyń artýy, qýańshylyq pen sý resýrstarynyń azaiýy Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasy úshin qurylymdyq ózgeristerdi talap etip otyr. Bul syn-qaterlerge jaýap retinde elde tiimdi sý paidalaný júieleri engizilip, egistik alqaptardy ártaraptandyrý, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge arnalǵan qarjylyq qoldaý tetikteri damytylyp jatyr. 2030 jylǵa deiingi strategiialyq josparda qandai maqsattar kózdelgen? Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý men aýyl sharýashylyǵy ónimdiligin saqtaý úshin qandai júieli sharalar qolǵa alyndy? Sý únemdeý tehnologiialary qalai júzege asýda? Osy jáne ózge de suraqtarǵa Aýyl sharýashylyǵy vitse-ministri Azat Sultanov jaýap berdi.
— Klimattyń ózgerýi men sý tapshylyǵy saldarynan aýyl sharýashylyǵyn beiimdeý úshin ministrlik qandai sharalar qabyldap jatyr?
— Klimattyń ózgerýi jaǵdaiynda Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy aldynda qýańshylyq, sý tasqyny men shóleittenýdiń teris saldaryn barynsha azaitý mindeti tur. Osyǵan bailanysty memlekettik organdar ǵylymi uiymdarmen, biznes ókilderimen jáne qoǵammen birlesip, bul qaterlerdiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan birqatar sharalardy iske asyryp keledi.
Uzaq merzimdi sheshim retinde egis alqaptaryn ártaraptandyrý, joǵary rentabeldi daqyldar kólemin ulǵaitý, sý kóp qajet etetin jáne monodaqyldardy qysqartý, jerdi utymdy paidalaný, sý únemdeý tehnologiialaryn engizý jáne sý tutynýdy esepke alýdyń tsifrlandyrylǵan júiesin engizý sekildi jumystar júrgizilýde. Sonymen qatar sý resýrstaryn tiimdi basqarýdy qamtamasyz etý úshin sýdy esepke alýdy tarifteý jáne tsifrlandyrý júiesi de engizilip jatyr.
— Qýańshylyq pen sý tapshylyǵynan zardap shekken aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine qandai memlekettik qoldaý túrleri kózdelgen?
— Tabiǵi sipattaǵy tótenshe jaǵdailar saldarynan zardap shekken aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerin qoldaý maqsatynda 2024 jylǵy 17 mamyrdaǵy №167 buiryqpen «Ziiandy óteý qaǵidalary» bekitildi. Atalǵan qaǵidalarǵa sáikes, keltirilgen ziian bir rettik negizde tótenshe jaǵdailardyń saldaryn joiýǵa arnalǵan jergilikti biýdjet qarajaty, uiymdar men erikti jarnalar esebinen óteledi. Qujatta ósimdik jáne mal sharýashylyǵy salalaryndaǵy ziiandy óteý tártibi naqty kórsetilgen.
— Sý únemdeý tehnologiialaryn aimaqtyq deńgeide engizý josparlanyp otyr ma?
— Sońǵy jyldary vegetatsiialyq kezeńde sý az bolýy jii baiqalady. Osyǵan bailanysty ministrliktiń basty mindetteriniń biri — sý tutyný júiesin tiimdi jolǵa qoiý. Qazirgi tańda sý kóp qajet etetin daqyldardy qysqarta otyryp, egis alqaptaryn ártaraptandyrý baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Sonymen qatar sý únemdeý tehnologiialaryn engizý kezinde memlekettik qoldaý kórsetiledi.
Mysaly, 2025 jyly sý únemdeý tehnologiialarymen maqta egý kólemin 50 myń gektarǵa deiin ulǵaitý josparlanǵan (2024 jyly – 1,9 myń gektar). Sondai-aq sý únemdeý tehnologiialaryn paidalaný arqyly sýarmaly jerler kólemin kóbeitý jumystary júrgizilip jatyr. 2024 jyldyń ózinde mundai jerlerdiń kólemi 101 myń gektarǵa artty, al qosymsha 57 myń gektar jer lazerlik tegistegish arqyly tegisteldi.
Jalpy, sý únemdeý tehnologiialaryn qoldanatyn sýarmaly jerlerdiń kólemi 470,1 myń gektarǵa jetti. 2030 jylǵa qarai bul kórsetkishti 1 mln 362 myń gektarǵa deiin jetkizý josparlanǵan. Bul tehnologiialardy engizýge investitsiialyq sýbsidiialar (shyǵynnyń 80%-yna deiin), sý berý qyzmetterin sýbsidiialaý, jabdyqtardy nesieleý jáne lizing arqyly qoldaý tetikteri qarastyrylǵan.
— Mundai klimattyq úderister aýyl sharýashylyǵyna qalai áser etip otyr? Egis alqaptary qysqaryp jatyr ma? Mal sharýashylyǵynyń ónimdiligi tómendedi me?
— Sońǵy jyldardaǵy jaǵymsyz klimattyq qubylystar, mysaly, 2023 jyly Jambyl oblysyndaǵy qýańshylyq pen 2024 jyly soltústik óńirlerdegi sý tasqyny belgili bir shyǵyndarǵa alyp keldi. Máselen, 2023 jyly Qyrǵyz Respýblikasynan sý jetkiliksiz kelýine bailanysty Jambyl oblysynda óńirlik deńgeidegi tótenshe jaǵdai jariialandy. Nátijesinde, QR Úkimetiniń 2023 jylǵy 26 qyrkúiektegi №834 qaýlysyna sáikes, agroónerkásip kesheniniń 358 sýbektisine 8 049 gektar jer boiynsha ziian óteldi.
Al 2024 jylǵy sý tasqyny kezinde keibir alqaptardy sý basqanyna qaramastan, egis naýqanyna keri áser etpedi — bul alqaptar aýyspaly par arqyly qalpyna keltirildi.
— Adaptatsiialyq strategiialardy ázirleýge sheteldik sarapshylar tartyldy ma? Qandai baǵyttarda yntymaqtastyq júrgizilip jatyr jáne qandai nátijeler bar?
— Memleket basshysynyń 2021 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy tapsyrmasyna sáikes 2021–2030 jyldarǵa arnalǵan agroónerkásiptik keshendi damytý tujyrymdamasy qabyldandy. Bul qujatta Qazaqstannyń «jasyl ekonomikaǵa» kóshýi jáne 2060 jylǵa deiin kómirtek beitaraptyǵyna qol jetkizý joldary aiqyndalǵan.
Osy maqsattardy júzege asyrý úshin halyqaralyq sarapshylardyń, sonyń ishinde BUU Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uiymynyń (FAO) qatysýymen kómirtek beitaraptyǵyna qol jetkizý jónindegi Jol kartasy ázirlendi. Qazirgi tańda bul jospar qaralý ústinde jáne tabiǵi resýrstardy ornyqty basqarý, parniktik gazdar shyǵaryndylaryn azaitý jáne klimatqa tózimdi tehnologiialardy engizý boiynsha keshendi sharalardy qamtidy.
— Klimattyq qaterler jaǵdaiynda ornyqty aýyl sharýashylyǵyn damytý boiynsha ulttyq nemese óńirlik strategiia daiyndalyp jatyr ma?
— Iá, mundai jumys júrgizilip jatyr. 2021 jyldyń sońynda qabyldanǵan 2021–2030 jyldarǵa arnalǵan agroónerkásiptik keshendi damytý tujyrymdamasy — ornyqty aýyl sharýashylyǵyn damytý boiynsha ulttyq strategiianyń negizi.
Ol aýyl sharýashylyǵy óndirisin ártaraptandyrý, innovatsiialyq tehnologiialardy engizý, jer jáne sý resýrstaryn utymdy basqarý siiaqty mańyzdy baǵyttardy biriktiredi. Sonymen qatar, «jasyl ekonomikaǵa» kóshý tujyrymdamasymen jáne 2060 jylǵa deiin kómirtek beitaraptyǵyna qol jetkizý strategiiasymen tyǵyz úilestirilgen, bul aýyl sharýashylyǵy salasynyń uzaq merzimdi turaqty damýyn qamtamasyz etedi.
— Áńgimeńizge rahmet!
