ورتاشا جىلدىق تەمپەراتۋرانىڭ ارتۋى, قۋاڭشىلىق پەن سۋ رەسۋرستارىنىڭ ازايۋى قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى ٷشٸن قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەردٸ تالاپ ەتٸپ وتىر. بۇل سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ رەتٸندە ەلدە تيٸمدٸ سۋ پايدالانۋ جٷيەلەرٸ ەنگٸزٸلٸپ, ەگٸستٸك القاپتاردى ەرتاراپتاندىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە ارنالعان قارجىلىق قولداۋ تەتٸكتەرٸ دامىتىلىپ جاتىر. 2030 جىلعا دەيٸنگٸ ستراتەگييالىق جوسپاردا قانداي ماقساتتار كٶزدەلگەن? ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدٸلٸگٸن ساقتاۋ ٷشٸن قانداي جٷيەلٸ شارالار قولعا الىندى? سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارى قالاي جٷزەگە اسۋدا? وسى جەنە ٶزگە دە سۇراقتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-مينيسترٸ ازات سۇلتانوۆ جاۋاپ بەردٸ.
— كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ مەن سۋ تاپشىلىعى سالدارىنان اۋىل شارۋاشىلىعىن بەيٸمدەۋ ٷشٸن مينيسترلٸك قانداي شارالار قابىلداپ جاتىر?
— كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جاعدايىندا قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى الدىندا قۋاڭشىلىق, سۋ تاسقىنى مەن شٶلەيتتەنۋدٸڭ تەرٸس سالدارىن بارىنشا ازايتۋ مٸندەتٸ تۇر. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتٸك ورگاندار عىلىمي ۇيىمدارمەن, بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن جەنە قوعاممەن بٸرلەسٸپ, بۇل قاتەرلەردٸڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار شارالاردى ٸسكە اسىرىپ كەلەدٸ.
ۇزاق مەرزٸمدٸ شەشٸم رەتٸندە ەگٸس القاپتارىن ەرتاراپتاندىرۋ, جوعارى رەنتابەلدٸ داقىلدار كٶلەمٸن ۇلعايتۋ, سۋ كٶپ قاجەت ەتەتٸن جەنە مونوداقىلداردى قىسقارتۋ, جەردٸ ۇتىمدى پايدالانۋ, سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ جەنە سۋ تۇتىنۋدى ەسەپكە الۋدىڭ تسيفرلاندىرىلعان جٷيەسٸن ەنگٸزۋ سەكٸلدٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. سونىمەن قاتار سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن سۋدى ەسەپكە الۋدى تاريفتەۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ جٷيەسٸ دە ەنگٸزٸلٸپ جاتىر.
— قۋاڭشىلىق پەن سۋ تاپشىلىعىنان زارداپ شەككەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸنە قانداي مەملەكەتتٸك قولداۋ تٷرلەرٸ كٶزدەلگەن?
— تابيعي سيپاتتاعى تٶتەنشە جاعدايلار سالدارىنان زارداپ شەككەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸن قولداۋ ماقساتىندا 2024 جىلعى 17 مامىرداعى №167 بۇيرىقپەن «زيياندى ٶتەۋ قاعيدالارى» بەكٸتٸلدٸ. اتالعان قاعيدالارعا سەيكەس, كەلتٸرٸلگەن زييان بٸر رەتتٸك نەگٸزدە تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋعا ارنالعان جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى, ۇيىمدار مەن ەرٸكتٸ جارنالار ەسەبٸنەن ٶتەلەدٸ. قۇجاتتا ٶسٸمدٸك جەنە مال شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى زيياندى ٶتەۋ تەرتٸبٸ ناقتى كٶرسەتٸلگەن.
— سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن ايماقتىق دەڭگەيدە ەنگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر ما?
— سوڭعى جىلدارى ۆەگەتاتسييالىق كەزەڭدە سۋ از بولۋى جيٸ بايقالادى. وسىعان بايلانىستى مينيسترلٸكتٸڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ — سۋ تۇتىنۋ جٷيەسٸن تيٸمدٸ جولعا قويۋ. قازٸرگٸ تاڭدا سۋ كٶپ قاجەت ەتەتٸن داقىلداردى قىسقارتا وتىرىپ, ەگٸس القاپتارىن ەرتاراپتاندىرۋ باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.
مىسالى, 2025 جىلى سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىمەن ماقتا ەگۋ كٶلەمٸن 50 مىڭ گەكتارعا دەيٸن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان (2024 جىلى – 1,9 مىڭ گەكتار). سونداي-اق سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن پايدالانۋ ارقىلى سۋارمالى جەرلەر كٶلەمٸن كٶبەيتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. 2024 جىلدىڭ ٶزٸندە مۇنداي جەرلەردٸڭ كٶلەمٸ 101 مىڭ گەكتارعا ارتتى, ال قوسىمشا 57 مىڭ گەكتار جەر لازەرلٸك تەگٸستەگٸش ارقىلى تەگٸستەلدٸ.
جالپى, سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن قولداناتىن سۋارمالى جەرلەردٸڭ كٶلەمٸ 470,1 مىڭ گەكتارعا جەتتٸ. 2030 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 1 ملن 362 مىڭ گەكتارعا دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانعان. بۇل تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە ينۆەستيتسييالىق سۋبسيدييالار (شىعىننىڭ 80%-ىنا دەيٸن), سۋ بەرۋ قىزمەتتەرٸن سۋبسيدييالاۋ, جابدىقتاردى نەسيەلەۋ جەنە ليزينگ ارقىلى قولداۋ تەتٸكتەرٸ قاراستىرىلعان.
— مۇنداي كليماتتىق ٷدەرٸستەر اۋىل شارۋاشىلىعىنا قالاي ەسەر ەتٸپ وتىر? ەگٸس القاپتارى قىسقارىپ جاتىر ما? مال شارۋاشىلىعىنىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەدٸ مە?
— سوڭعى جىلدارداعى جاعىمسىز كليماتتىق قۇبىلىستار, مىسالى, 2023 جىلى جامبىل وبلىسىنداعى قۋاڭشىلىق پەن 2024 جىلى سولتٷستٸك ٶڭٸرلەردەگٸ سۋ تاسقىنى بەلگٸلٸ بٸر شىعىندارعا الىپ كەلدٸ. مەسەلەن, 2023 جىلى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان سۋ جەتكٸلٸكسٸز كەلۋٸنە بايلانىستى جامبىل وبلىسىندا ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدەگٸ تٶتەنشە جاعداي جارييالاندى. نەتيجەسٸندە, قر ٷكٸمەتٸنٸڭ 2023 جىلعى 26 قىركٷيەكتەگٸ №834 قاۋلىسىنا سەيكەس, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنٸڭ 358 سۋبەكتٸسٸنە 8 049 گەكتار جەر بويىنشا زييان ٶتەلدٸ.
ال 2024 جىلعى سۋ تاسقىنى كەزٸندە كەيبٸر القاپتاردى سۋ باسقانىنا قاراماستان, ەگٸس ناۋقانىنا كەرٸ ەسەر ەتپەدٸ — بۇل القاپتار اۋىسپالى پار ارقىلى قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ.
— اداپتاتسييالىق ستراتەگييالاردى ەزٸرلەۋگە شەتەلدٸك ساراپشىلار تارتىلدى ما? قانداي باعىتتاردا ىنتىماقتاستىق جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر جەنە قانداي نەتيجەلەر بار?
— مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2021 جىلعى 30 جەلتوقسانداعى تاپسىرماسىنا سەيكەس 2021–2030 جىلدارعا ارنالعان اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. بۇل قۇجاتتا قازاقستاننىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كٶشۋٸ جەنە 2060 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەك بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ جولدارى ايقىندالعان.
وسى ماقساتتاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە بۇۇ ازىق-تٷلٸك جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ (فاو) قاتىسۋىمەن كٶمٸرتەك بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسى ەزٸرلەندٸ. قازٸرگٸ تاڭدا بۇل جوسپار قارالۋ ٷستٸندە جەنە تابيعي رەسۋرستاردى ورنىقتى باسقارۋ, پارنيكتٸك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋ جەنە كليماتقا تٶزٸمدٸ تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ بويىنشا كەشەندٸ شارالاردى قامتيدى.
— كليماتتىق قاتەرلەر جاعدايىندا ورنىقتى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا ۇلتتىق نەمەسە ٶڭٸرلٸك ستراتەگييا دايىندالىپ جاتىر ما?
— يە, مۇنداي جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. 2021 جىلدىڭ سوڭىندا قابىلدانعان 2021–2030 جىلدارعا ارنالعان اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋ تۇجىرىمداماسى — ورنىقتى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا ۇلتتىق ستراتەگييانىڭ نەگٸزٸ.
ول اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرٸسٸن ەرتاراپتاندىرۋ, يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ, جەر جەنە سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى باسقارۋ سيياقتى ماڭىزدى باعىتتاردى بٸرٸكتٸرەدٸ. سونىمەن قاتار, «جاسىل ەكونوميكاعا» كٶشۋ تۇجىرىمداماسىمەن جەنە 2060 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەك بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ ستراتەگيياسىمەن تىعىز ٷيلەستٸرٸلگەن, بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.
— ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
