AERC Qazaqstan ekonomikasynyń ósimi boiynsha boljamyn jaqsartty. Qazaqstandaǵy "Qoldanbaly ekonomikany zertteý ortalyǵy" (AERC) ózderiniń kezekti makroekonomikalyq sholýyn jariialap, 2025 jylǵa qatysty boljamdaryn usyndy. Uiym derekterine súiensek, munai óndirisi boiynsha osyǵan deiingi boljamdar rastalyp, ishki suranys jaqsarsa, Qazaqstan ekonomikasy kútilgen qarqynnan da jaqsy ósýi múmkin, dep jazady Dalanews.kz.
Qazaqstannyń naqty ekonomikalyq ósimi 4,6%-dy quraýy yqtimal
AERC 2025 jyly Qazaqstannyń naqty JIÓ-si 4,6%-ǵa (jyldyq esepte) ulǵaiatynyn boljaidy. Bul – aldyndaǵy boljamdy 4,0%-dan joǵary kórsetkish. Mundai oń ózgeris birinshi kezekte memlekettik fiskaldyq qoldaýdyń kúsheiýine, sonymen qatar tutynys pen investitsiialyq suranystyń artýyna bailanysty týyndaýda.
"Mundai boljam munai óndirisi kólemi jylyna 89 mln tonna deńgeiinde saqtalsa degenge negizdeledi. Eger Teńiz kenishin keńeitý jobasy 2025 jyldyń birinshi toqsanynan keiin iske qosylsa jáne qazaqstandyq munai-gaz sektoryna qatysty sanktsiialyq táýekelder máselesi sheshilse, bul kórsetkishti taǵy kóterýge bolady", – dep atap ótti AERC.
AERC-tiń esebinshe, biyl respýblikalyq biýdjet tapshylyǵy 3,37 trln teńge kóleminde bolýy múmkin, bul JIÓ-niń (-)2,3%-yna teń. Buǵan deiingi boljamda defitsit (-)4,2%-ǵa jetedi delingen. Sarapshylar bul ózgeristi Ulttyq qordan túsetin transfertterdiń artýymen túsindiredi.
Sonymen birge AERC salyqtyq túsimderdiń jetispeýshiligi saqtalatynyn eskertedi. Sondyqtan Ulttyq qordan iri somada qarajat tartý biyl da jalǵasady. Bul tásil biýdjettegi defitsitti qysqa merzimde azaitýǵa múmkindik berse de, onyń uzaqmerzimdi saldary týraly másele ashyq kúiinde qalýda.
Infliatsiia 7%-ǵa jetýi múmkin
Zertteýde infliatsiia qarqynyna qatysty boljam aldyńǵysynan nasharlai túsken. Ortasha eseppen alǵanda tutyný infliatsiiasy 7,0% (jyldyq eseppen) deńgeiinde kútilip otyr. Buǵan deiingi boljamda bul kórsetkish 6,7% bolǵan. AERC sarapshylary eger proinfliatsiialyq faktorlar kúsheise, bul kórsetkishtiń odan ári ósýi ǵajap emes ekenin aitady.
Tólem balansy jáne import
2025 jyly import kóleminiń edáýir artatyny boljanǵan. Bul jaǵdai kórsetiletin qyzmetter saýdasyndaǵy defitsitti tereńdetip, aǵymdaǵy shot saldosyn (-)8%-ǵa deiin nasharlatýy múmkin. Buǵan deiin bul kórsetkish (-)5,2% deńgeiinde boljaǵan edi.
Al 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha ulttyq valiýtaǵa shaqqanda 1 AQSh dollary 489,5 teńge bolyp, qazirgi baǵammen salystyrǵanda teńge nyǵaia túsetinin boljaidy. Degenmen bul kórsetkish ótken jylǵy qazan aiyndaǵy boljamǵa (480,8 teńge) qaraǵanda azdap nasharlaǵanyn tanytady.
Álemdik ekonomika jáne "Maganomika" áseri
AERC baiandamasynda ǵylymi-tehnologiialyq ózgerister, onyń ishinde jasandy intellekt pen jańa tehnologiialyq qoldanbaǵa kóshý – jahandyq úrdisti aiqyndaityny aitylǵan. Al AQSh-taǵy saiasi ózgerister, ásirese Donald Tramptyń prezidenttikke qaita kelý yqtimaldyǵy, "Maganomika" dep atalatyn ekonomikalyq jáne saiasi tásilderdiń paida bolýyna túrtki bolýy múmkin. Boljamdaǵy belgili bir jaittardyń Ýkrainadaǵy áskeri is-qimyldardyń tyiylýy yqtimaldylyǵy týraly boljamǵa da qatysy bar.
"Tramptyń yqtimal jeńisi Kremnii alqabynyń (Silicon Valley) tehnologiialyq oligarhiiasyn kúsheitip, innovatsiialardy jedeldetýge áser etedi. Degenmen onyń qaishylyqty ritorikasy jahandyq qarjy júiesin odan ári teńgerimsiz kúige túsirýi múmkin", – dep jazady AERC-tyń bas direktory Jánibek Aiǵazin.
Halyqaralyq valiýta qorynyń boljamy
Halyqaralyq valiýta qorynyń World Economic Outlook basylymynyń qańtar aiyna arnalǵan jariialanymynda álemdik ekonomikanyń ósimi 3,2%-dan 3,3%-ǵa deiin jaqsaratyny, biraq bul qarqyn birkelki bolmaityny kórsetilgen. AQSh-ta perspektivalar jaǵymdyraq kórinse, keibir damyǵan elderde iskerlik belsendilik báseńdeýi yqtimal. Jalpy álem boiynsha infliatsiia birtindep tómendegenimen, damyǵan elderdegi baǵa turaqtylyǵy damýshy naryqtarmen salystyrǵanda áldeqaida jyldam qalpyna keledi.
Sarapshylardyń pikirinshe, AQSh-tyń monetarlyq saiasatynyń kez kelgen ózgerisi jahandyq qarjy jáne biýdjet turaqtylyǵyna tikelei yqpal etip, damýshy elderdiń ekonomikasyna áser etpek.
Qorytyndy
AERC derekteri Qazaqstan ekonomikasy 2025 jyly birqatar qolaily faktordyń arqasynda 4,6% deńgeiinde ósim kórsetýi múmkin ekenin ańǵartady. Degenmen infliatsiianyń joǵarylaýy, importtyń ulǵaiýy, Biýdjet pen Ulttyq qor arasyndaǵy transfert saiasaty syndy máseleler sheshimin tappasa, boljanǵan kórsetkishterge qol jetkizý ońai bolmaityny anyq. Al jahandyq deńgeide AQSh saiasatynyń ózgeristeri men jańa tehnologiialyq kezeńge ótýdiń yqpaly – álemdik ekonomikanyń negizgi qozǵaýshy kúshi retinde kúntártibine shyǵyp otyrǵan jaiy bar.
