AEF-2019: «Yntalandyrýshy ósý: adamdar, qalalar, ekonomikalar»
Qazaqstandyq ekonomikalyq zertteýler institýty "Qazaqstan jáne jahandyq álem: syn-qaterler men múmkindikter" saraptamalyq sholýyn daiyndady, ony ázirleý kezinde belsendi qatysqan strategiialyq seriktester: BCG, PwC, Eýropalyq Qaita Qurý jáne damý banki, Bretton-Výdsty jańartý jónindegi Komiteti. Institýt basqarmasynyń tóraǵasy Erlik Qarajan buny bylai túsindirdi: «biz búkil álemge Qazaqstannyń basty álemdik máselelerdi sheshýge qatysý dárejesin, eldiń ashyq damýǵa baǵyttalǵandyǵyn, túrli salalarda tiimdi sheshimderdi izdeýge daiyndyǵyn kórsetkimiz keledi».
AEF-2019 alańynda adam kapitaly máseleleri nelikten kóteriletin bolady? Jahandyq tsifrlandyrý áleminde bilim qol jetimdi bolyp kele, ǵalymdar arasyndaǵy básekelestik jańa kelbetke ie boldy:birinshi orynǵa adam ekonomikasy shyǵady.Qazaqstannyń halyqaralyq básekege qabilettiligin qalyptastyrýdaǵy jáne onyń ekonomikalyq ósýin qamtamasyz etýdegi adami kapitaldyń rólin aiqyndaityn bizdiń elimizdiń básekege qabilettiligin arttyrýdyń mańyzdy faktory bolýy múmkin jáne bolýy tiis.
Sonymen birge, qalalar ózgeredi. Álem úlken qalalardyń, aglomeratsiialardyń ainalasynda shoǵyrlanǵan. BCG Direktorlar keńesiniń tóraǵasy Hans-Pol Biýrknerdiń (Hans-Paul Barker) aitýynsha, 2030 jylǵa qarai qalalarda 5,1 mlrd.adam nemese álemdik halyqtyń 60% turatyn bolady. Ekologiialyq júkteme teńdesi joq, búgingi kúni qala turǵyndarynyń 10% - y ǵana Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń usynymdaryna sáikes keletin barabar jaǵdailarǵa ie.
«Meniń oiymsha, teńdestirilgen ósimdi qamtamasyz etetin úsh sheshim bar. Birinshiden, qalalar ónerkásiptiń eńbek syiymdy jáne ekologiialyq kúrdeli salalaryn óńirlerge yǵystyra otyryp, óziniń ekonomika qurylymyn tolyǵymen qalpyna keltirýge tiis. Olar jańa ekonomikaǵa – shyǵarmashylyq jáne bilikti jumys kúshin talap etetin qyzmet kórsetý sektoryna baǵdarlanýy tiis. Ekinshiden, jergilikti bilik organdary qorshaǵan ortany lastaityndarǵa aiaýshylyq tanytpai, salyqtar men aiyppuldardy kóbeitpeýi tiis. Sonymen qatar, "qaldyqsyz jáne tuiyq tsikl" saiasatyn júrgizetin kompaniialarǵa naqty qarjylyq yntalandyrýlar usyný qajet.Úshinshiden, ulttyq úkimetter jumys kúshin aýmaqtyq josparlaý jáne josparlaý saiasatyn eleýli túrde qaita qaraýǵa tiis. Adamdardy jumysqa azyraq barýǵa jáne shekteýli resýrstarmen bólisýge májbúrlep, «Adamdar infraqurylymǵa» printsipin ustaný kajet», - deidi ol.
Álemdik ekonomika da ózgeristerge ushyraidy.«Qazaqstan jáne jahandyq álem: syn-qaterler men múmkindikter» ekonomikalyq zertteýler institýtynyń saraptamalyq sholýynda atap ótilgendei, qaýip-qater geosaiasi jáne geoekonomikalyq shielenis jaǵdaiynda ekonomikanyń ósý qarqyny álsiz bolady. Qaýip-qaterlerdi qabyldaýdyń jahandyq zertteý nátijeleri boiynsha on respondenttiń toǵyzy negizgi derjavalardyń arasyndaǵy ekonomikalyq jáne saiasi qarama-qaishylyqtardyń shielenisýin kútýde.
«Álemdik ekonomika qiyn kezeńdi bastan ótkizýde, – deidi Halyqaralyq valiýta qorynyń direktor-taratýshysy Kristin Lagard.
– Osydan bir jyl buryn ekonomikalyq qyzmet qarqyny álemniń barlyq óńirlerinde jedeldengen. Alaida, 2018 jyldyń ekinshi jartysynan bastap biz saýdadaǵy shielenistiń kúsheiýine jáne qarjylyq jaǵdailardyń qataiýyna bailanysty baiaýlaýdy baiqaimyz. Biz 2019 jyldyń sońynda jandaný bolady dep kútemiz, biraq ol, shamasy, turaqty emes jáne jaǵdaidyń nasharlaý táýekelderine ushyraidy. Osy táýekelderdiń qatarynda – naqty eldermen, mysaly, «breksitpen» bailanysty belgisizdik, sondai-aq saýda salasyndaǵy jalpy shielenis jáne qarjy naryqtaryndaǵy úreili kóńil-kúi, – dep esepteidi ol.
Osy ózgeristerdi túsinetin jáne de jańǵyrtý protsesterin iske asyratyn elder men ulttar jańa ósý bolashaǵyna qol jetkizedi. Qazaqstan sońǵy álemdik ózgerister men trendterden habardar bolýǵa daiyn jáne turaqty bilim men ideialarmen almasý protsesine belsendi qatysady. Osynyń arqasynda aldyńǵy qatarly álemdik derjavalarmen bolashaqqa qadam basýǵa múmkindik alady. Barlyq sarapshylar Astana ekonomikalyq forýmy basty Orta Aziialyq alań bolyp tabylady degen pikirde, onda elder tap bolatyn táýekelder men múmkindikter jaily jemisti talqylaýlar, sondai-aq olardy sheshý joldary oilastyrylady .
