Qazaqstanda adam saýdasy men eńbek qanaýyna qarsy kúres aiasynda biyl quqyq qorǵaý jáne eńbek organdary baqylaýdy kúsheitti, dep habarlaidy dalanews.kz.
Ulttyq dialog barysynda Memlekettik eńbek inspektsiiasy komiteti men IIM ókilderi eńbek quqyǵyn qorǵaý, májbúrli eńbek faktilerin anyqtaý jáne adam saýdasyna qarsy atqarylǵan jumystardyń nátijesin jariialady.
Memlekettik eńbek inspektsiiasy komiteti tóraǵasynyń orynbasary Júnis Sáken Rysqulbekulynyń aitýynsha, 2026 jyldyń bes aiynda memlekettik inspektorlar 3599 tekserý júrgizgen. Onyń 152-si profilaktikalyq baqylaý aiasynda ótken. Tekserý barysynda eńbek zańnamasyn buzýdyń 3720 deregi anyqtalǵan.
«Anyqtalǵan zańbuzýshylyqtardyń 81 paiyzy eńbek qatynastaryna qatysty boldy. Onyń ishinde jalaqyny ýaqytynda tólemeý, eńbek sharttaryn jasaý jáne buzý tártibiniń saqtalmaýy, qyzmetkerlerdiń demalys quqyqtarynyń buzylýy bar. Qalǵan 19 paiyzy eńbek qaýipsizdigi máselelerine qatysty boldy. Bul jeke qorǵanys quraldarynyń bolmaýy, qaýipsizdik tehnikasyn saqtamaý jáne óndiristegi jazataiym oqiǵalardy ýaqytynda tergemeý faktileri», – dedi ol.
Onyń sózinshe, tekserý nátijesinde jumys berýshilerge 2245 nusqama berilip, jalpy kólemi 224 mln teńgeden asatyn aiyppul salynǵan. Sonymen qatar 1,25 mlrd teńge jalaqy bereshegi ótelip, 22,8 myńnan astam qyzmetkerdiń quqyǵy qorǵalǵan.
Sonymen birge komitet IIM-men birlesip eńbek qanaýy men adam saýdasynyń aldyn alý boiynsha turaqty jumys júrgizip jatyr. Erekshe nazar shalǵaidaǵy sharýa qojalyqtaryna, sonyń ishinde mal sharýashylyǵy nysandaryna aýdarylǵan.
Júnis Rysqulbekuly eńbek inspektorlary men politsiia qyzmetkerleri óńirlerge shyǵyp, fermerlerge eńbek zańnamasy, qaýipsiz eńbek jaǵdailary jáne adam saýdasynyń aldyn alý máseleleri boiynsha túsindirý jumystaryn júrgizip jatqanyn aitty.
«Memlekettik organdardyń birlesken qyzmeti profilaktikany kúsheitýge, halyqtyń aqparattaný deńgeiin arttyrýǵa jáne adam saýdasy qurbandaryn anyqtaý tetikterin jetildirýge baǵyttalǵan. Aita ketý kerek, 2025 jyldyń qorytyndysy men biylǵy kezeńde Memlekettik eńbek inspektsiiasy komitetine adam saýdasy faktileri boiynsha ótinishter túsken joq jáne tekserýler kezinde mundai derekter anyqtalmady», – dedi ol.
Al IIM Uiymdasqan qylmysqa qarsy kúres departamenti bastyǵynyń orynbasary Rýslan Sadirovtyń málimetinshe, biyl adam saýdasyna qatysty 75 qylmys tirkelgen.
Olardyń ishinde adam saýdasynyń 18 faktisi anyqtalǵan, onyń 14-i kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty. Budan bólek seksýaldyq sipattaǵy qyzmetterge tartýdyń 6 deregi tirkelgen, onyń tórteýi kámeletke tolmaǵandarǵa bailanysty bolǵan. Májbúrli organ alý nemese zańsyz aǵza saýdasynyń úsh faktisi, adam urlaýdyń bir jáne zańsyz bas bostandyǵynan aiyrýdyń bir jaǵdaiy tirkelgen. Sondai aq priton ustaý men jeńgetailyqtyń 46 faktisi anyqtalǵan.
«Almatyda qylmystyq paidalaný maqsatynda adam saýdasymen ainalysqan uiymdasqan topqa qatysty tergeý bastaldy. Olar turaqty mekenjaiy joq adamdardy izdep, nesie tarihyn qalyptastyryp, keiin olardyń atyna qymbat kólikter rásimdep otyrǵan. Qazir negizgi uiymdastyrýshylar ustaldy, tergeý jalǵasyp jatyr», – dedi Rýslan Sadirov.
Ol Abai oblysynda vebkam biznes uiymdastyrǵan erli zaiyptylardyń ustalǵanyn da aitty.
«Olar birneshe qalada pornostýdiia uiymdastyryp, model kelbetti jas qyzdardy izdeýmen jáne túsirilim oryndaryn daiyndaýmen ainalysqan. Qazir sotqa deiingi tergeý bastaldy», – dedi IIM ókili.
Sonymen birge biyl priton ustaý jáne jeńgetailyqqa qatysty 476 ákimshilik is tirkelgen. Jalpy kólemi 131 mln teńgeden astam aiyppul salynǵan.
IIM dereginshe, adam saýdasyna qarsy kúres aiasynda óńirlerde 149 mobildi toptyq reid uiymdastyrylyp, aýyldar men aýdandarda 8 myńnan astam adam qamtylǵan. Sondai aq mektepterde, kolledjder men joǵary oqý oryndarynda profilaktikalyq kezdesýler ótkizilgen. Jalpy 167 oqý ornynda túsindirý jumystary júrgen.
Rýslan Sadirov aqparattyq jumystardyń da kúsheigenin atap ótti.
«Jyl basynan beri adam saýdasy taqyryby boiynsha shamamen 1500 material jariialandy. Onyń 859-y BAQ-ta shyqsa, 628-i áleýmettik jelilerde jariialandy. Sonymen qatar internet monitoringi kezinde telekommýnikatsiia jelileri arqyly uiymdastyrylǵan priton ustaý men jeńgetailyqtyń segiz faktisi anyqtaldy. Budan bólek pornografiialyq materialdary bar shamamen bes myń internet resýrs buǵattaýǵa jiberildi», – dedi ol.
Qazir memlekettik organdar sýrrogat ana bolýdy jańa týǵan balalar saýdasy úshin paidalaný táýekelderin jáne adam aǵzalarynyń zańsyz ainalymyn boldyrmaý máselelerin de talqylap jatyr. Bul baǵytta qosymsha kezdesýler ótkizý josparlanǵan.
Ulttyq dialog qorytyndysynda vedomstvolar adam saýdasyna qarsy kúrestiń negizgi baǵyttary halyqaralyq uiymdarmen jumysty kúsheitý, jasandy intellekt pen tsifrlyq tehnologiialardy engizý, transulttyq qylmystyq toptardy anyqtaý jáne áleýmettik jelilerdegi zańsyz verbovka arnalaryna tosqaýyl qoiý bolatynyn málimdedi.
