Úsh ai buryn saltanatty túrde ashylyp, ulttyq bilim men rýhaniiattyń jańa ortalyǵy retinde dáriptelgen Abai ulttyq mektebiniń búgingi jaǵdaiy kóńil kónshitpeidi. Qurylysyna 10 milliard teńgeden astam memleket qarjysy jumsalǵan kampýsta araǵa uzaq ýaqyt salmai birqatar túitkildiń beti ashylǵan. Mektep pen internat ystyq sýmen tolyq qamtamasyz etilmegen, ashana jabdyqtarynyń bir bóligi isten shyqqan. Sýarý júiesi jumys istemegendikten jańadan otyrǵyzylǵan aǵashtardyń basym bóligi qýrap qalǵan. Jataqhana qurylysy áli aiaqtalmaǵan, negizgi ǵimarat ta merdigerden tolyq qabyldanbaǵan.
Buǵan qosa, jańa oqý jyly bastalǵanǵa deiin mektep direktory men onyń tórt orynbasary da taǵaiyndalmaǵan. Aldyn ala daiyndalǵan sabaq kestesi de joq. Oqýshy qabyldaý jumysy ýaqytynda uiymdastyrylmaǵandyqtan, kei synyptar tolyq jasaqtalmai qalǵan. Endi atalǵan olqylyq muǵalimderdiń oqý júktemesi men eńbekaqysynyń qysqarýyna ákelýi múmkin.
Oqý-aǵartý ministrligine tikelei baǵynatyn, eldegi ulttyq mártebesi bar biregei bilim ordasynyń az ǵana ýaqyt ishinde osyndai jaǵdaiǵa tap bolýyna kim jaýapty? Milliardtaǵan teńgege záýlim ǵimarat salǵan ministrlik onyń ishindegi jumysty nege júieli uiymdastyra almai otyr? Dalanews.kz redaktsiiasy Abai ulttyq mektebindegi jaǵdaidyń mán-jaiyna úńilip, jaýapty mekemelerdiń nazarynan tys qalǵan máselelerdi saralady.
Ulttyq mektep jańa oqý jylyn direktorsyz bastady
Abai ulttyq mektebinde 7 shildeden beri direktor joq, onyń tórt orynbasarynyń orny da bos tur. Qazir basshylyq mindeti internat meńgerýshisine ýaqytsha júktelgen. Jaýapty tarap jańa direktordy tańdaý konkýrsy zańnamadaǵy ózgeristerge bailanysty jariialanbaǵanyn aitady, alaida onyń qashan ótetini belgisiz. Keiingi tórt jylda mektep direktory tórt ret aýysqan, bul kadr turaqsyzdyǵyn kórsetedi. Mektep basshylyǵyna ministrlikke jaqyn adam taǵaiyndalýy múmkin degen de áńgime bar, biraq bul aqparat resmi rastalmaǵan. Sondyqtan ministrlik direktordy tańdaý protsesin ashyq ótkizip, qoǵamǵa naqty túsinikteme berýge tiis.
Sabaq kestesi 1 qyrkúiekte jasalǵan
Basshylyqtaǵy bos oryndar oqý protsesine de áser etken. Jańa oqý jyly bastalǵanda mekteptiń sabaq kestesi daiyn bolmaǵan.
Muǵalimderdiń oqý josparlary da ýaqytynda bekitilmegen. Sondai-aq qabyldanǵan balalardyń bir bóligi mektepke kelmei, kei oqýshylar basqa bilim ordalaryna aýysqan. Alaida olardyń ornyna rezervtegi úmitkerlerdi qabyldaý úshin qosymsha konkýrs der kezinde ótkizilmegen. Saldarynan kei synyptarda bala sany azaiǵan.
Uiymdastyrýdaǵy qateliktiń zardabyn muǵalimder tartýy múmkin
Oqýshy sany az bolsa, muǵalimderge beriletin sabaq saǵaty da qysqarady. Al oqý júktemesi tolyq bolmasa, zań boiynsha pedagogke tolyq jalaqy tólenbeidi. Oqýshy qabyldaý men qosymsha konkýrs ótkizý muǵalimderdiń mindetine kirmeidi. Soǵan qaramastan, uiymdastyrý jumystarynyń ýaqytynda júrgizilmeýinen eń aldymen ustazdar zardap shekpek. Eger bul másele der kezinde sheshilmese, saǵaty men tabysy azaiǵan tájiribeli pedagogter basqa mektepterge ketýi múmkin.
Internattaǵy balalardy kim qadaǵalaidy?
Abai ulttyq mektebi internat úlgisinde jumys isteidi. Munda balalar tek bilim alyp qoimai, turaqty turady. Sondyqtan olardyń sabaqtan keiingi tárbiesi men qaýipsizdigi tolyq qamtamasyz etilýi qajet.
Jataqhana qurylysy da aiaqtalmaǵan. Sonyń saldarynan qyz oqýshylar men er muǵalimder bir ǵimaratta turyp jatqany aitylady. Ministrlik jańa jataqhana ashylǵanǵa deiin balalardyń qaýipsizdigi men tiisti jaǵdaida turýyn qamtamasyz etýge mindetti.
On milliard teńge jumsalǵan ǵimaratta ystyq sý joq
Abai ulttyq mektebiniń 900 oqýshyǵa arnalǵan jańa kampýsy 18 mamyrda saltanatty túrde ashyldy. Oǵan Oqý-aǵartý ministri Juldyz Súleimenovanyń ózi qatysty. Qurylysyna memleket biýdjetinen 10 milliard 421 million teńge bólingen.
Ashylý rásiminde zamanaýi kabinetter, zerthanalar, kitaphana, sport kesheni men internat týraly kóp aityldy. Alaida qazirgi tańda Mektep pen jataqhanadaǵy ystyq sý máselesi áli tolyq sheshilmegen. Qoiylǵan boilerlerdiń qýaty oqýshylar men qyzmetkerlerdiń qajettiligine jetpeýi múmkin. Ashanadaǵy tehnologiialyq jabdyqtardyń bir bóligi de isten shyqqan.
Jańa nysannyń merdigerden tolyq qabyldanbaǵany týraly málimet bar. Qabyldaý jáne tapsyrý qujattary rettelmegen. Qurylys aqaýlarynyń tolyq tizimi jasalyp, olardy túzetýdiń naqty merzimi bekitilmegen.
Eger mektep tolyq qabyldanbaǵan bolsa, onda ony ashýǵa jáne balalardy kirgizýge kim ruqsat berdi? Merdigerdiń mindettemelerin kim baqylap otyr? Aqaýlar qashan joiylady?
Memleket milliardtaǵan teńge tólegen soń sapaly ári tolyq aiaqtalǵan nysandy talap etýge quqyly. Al ministrlik sol talaptyń oryndalýyn qamtamasyz etýge mindetti.
Qýraǵan aǵashtar men jyrtyq Tý
Jańa mektep aýmaǵyna sýarý júiesi ornatylǵan. Biraq oǵan sý berilmegen. Nátijesinde jańadan otyrǵyzylǵan aǵashtardyń shamamen 80 paiyzy qýrap qalǵan.
Ókinishtisi, memleket qarjysyna satyp alynǵkn ár kóshet úshin qarajat tólendi. Jumys istemeitin sýarý júiesine de biýdjetten aqsha jumsaldy. Endeshe keltirilgen shyǵyndy kim óteidi?
Mekteptegi memlekettik Týdyń bir aiǵa jýyq jyrtyq kúide turǵany týraly da aqparat bar. Abaidyń atyn ielengen ulttyq mektepte memlekettik rámizdiń osyndai kúige túsýi jaýapsyzdyqtyń aiqyn kórinisi.
Basshylyqtyń bolmaýy 1 qyrkúiek sharasynan da baiqalǵan. Jaýapty uiymdastyrýshy tabylmaǵandyqtan, oqý jylynyń ashylýy tiisti deńgeide ótpegen, dástúrli qonaqtar shaqyrylmaǵan.
Másele saltanatty jiynnyń sáninde emes. Másele ulttyq mektepte qarapaiym uiymdastyrý jumysyn qolǵa alatyn turaqty basshylyqtyń joqtyǵynda.
10,8 milliard teńgeniń daýy
Oqý-aǵartý ministrliginiń Ishki aýdit departamenti Abai ulttyq mektebiniń 2023 jylǵy 1 qańtar men 2025 jylǵy 31 jeltoqsan aralyǵyndaǵy qyzmetin tekserdi. Resmi qorytyndyda jalpy somasy 10,8 milliard teńgeden asatyn buzýshylyq anyqtalǵany habarlandy.
Onyń 10,4 milliard teńgesi qarjylyq buzýshylyq retinde kórsetilgen.
Alaida ministrliktiń resmi málimetine qaraǵanda, 10,2 million teńge biýdjetke qaitarylýǵa tiis. Al 10,4 milliard teńge qujattar men býhgalterlik esepti retteý arqyly qalpyna keltirilýi kerek. Aýdit barysynda 2,8 million teńge biýdjetke qaitarylyp, 16,3 million teńgeniń negizgi quraldary mektep balansyna alynǵan.
Mektep túlekteriniń biri bul somanyń qoǵamǵa túsindirilý tásilimen kelispeidi. Onyń sózinshe, jańa kampýstaǵy mektep balansyna tolyq ótkizilip úlgermegen múlik te buzýshylyq retinde kórsetilgen. Sonyń saldarynan ulttyq mekteptiń milliardtaǵan teńgeni talan-tarajǵa salǵany týraly pikir taraǵan.
Eger qarjy urlanbai, múlik ýaqytynda balansqa alynbaǵan bolsa, ministrlik muny anyq jáne ashyq túsindirýge tiis. Al naqty shyǵyn men talan-taraj belgileri bolsa, oǵan jaýapty adamdardyń aty atalyp, materialdar quqyq qorǵaý organdaryna berilýi kerek.
Sonymen birge "Órleýden" qalǵan 300 million teńge granttyń qaida jáne qandai maqsatqa jumsalatyny da belgisiz. Ministrlik bul qarajattyń taǵdyryna qatysty naqty esep usynýǵa tiis.
Ministrlik jaýapkershilikten qashpaýy kerek
Abai ulttyq mektebindegi máselelerdi bir ǵana ýaqytsha basshynyń moinyna artyp qoiý ádiletsiz. Mektep Oqý-aǵartý ministrligine tikelei baǵynady. Demek, mekemedegi basqarý, kadr, oqý, qarjy jáne sharýashylyq máselelerine ministrlik te tikelei jaýapty.
Juldyz Súleimenova 18 mamyrda jańa kampýstyń ashylýyna baryp, lentasyn qidy. Endi sol mekteptiń esigin saltanatsyz ashyp, qazirgi jaǵdaiyn óz kózimen kórýge tiis.
Ministr mektepke turaqty direktor men orynbasarlardyń qashan taǵaiyndalatynyn túsindirýi qajet. Sabaq kestesiniń nege ýaqytynda daiyndalmaǵanyna, qosymsha qabyldaýdyń ne sebepti keshikkenine, muǵalimderdiń júktemesi qalai tolyqtyrylatynyna jaýap berýi kerek.
Jataqhanadaǵy qaýipsizdik, tárbieshi tapshylyǵy, ystyq sý, isten shyqqan ashana jabdyqtary, qýraǵan aǵashtar jáne aiaqtalmaǵan qurylys jumystary boiynsha da naqty merzimi kórsetilgen jospar jariialanýǵa tiis.
Ulttyq mektepke tek ashylý saltanatynda baryp, minberden ádemi sóz aitý jetkiliksiz. Onyń kúndelikti jumysyna da jaýap berý kerek.
Abai mektebi kadrlyq eksperiment alańy emes
Bul bilim ordasynan elge belgili memleket jáne qoǵam qairatkerleri, óner men mádeniet ókilderi túlep ushty. Máýlen Áshimbaev, Darhan Qydyráli, Aidos Úkibai, Dýlat Tastekei, Keńes Dúisekeev syndy azamattar osy qarashańyraqta bilim aldy.
Sondyqtan Abai ulttyq mektebiniń taǵdyryn kezekti ákimshilik másele retinde qaraýǵa bolmaidy.
Mektepke 10 milliard teńgelik ǵimarat salyp berý jetkiliksiz. Ony basqaratyn bilikti maman, sabaq beretin turaqty ustaz, balaǵa qaraityn tárbieshi jáne sapaly jumys isteitin infraqurylym qajet. Bular bolmasa, záýlim ǵimarattyń ózi ulttyq mektepti qutqara almaidy.
