Qazaqstandaǵy turǵyn úi máselesi – eń ózekti áleýmettik túiinderdiń biri. Májilis depýtaty Erbolat Satybaldin memleket azamattarǵa kólik alýdy jeńildetip, al baspana máselesin ekinshi kezekke ysyryp qoiǵanyn synǵa aldy. Onyń pikirinshe, mundai saiasat eldegi áleýmettik turaqtylyqqa keri áser etedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Turǵyn úi adamnyń basty konstitýtsiialyq quqyǵy. Bul Ata Zańda aiqyn jazylǵan talap. Alaida is júzinde bul quqyqty júzege asyrý qiynǵa soǵyp otyr", – dedi depýtat Májilis otyrysynda.
Úi alý nege qiyndap ketti?
Satybaldinniń aitýynsha, elimizde avtokólik satyp alý júiesi turǵyn úi satyp alýdan áldeqaida jeńil.
"Máselen, shamamen otyz million teńge turatyn avtokólikti satyp alý áldeqaida jeńil. Jyldyq mólsherleme nebári 6 paiyz, bastapqy jarna talap etilmeidi. Qujat resimde onlain ári jyldam. Al dál osy somaǵa baspana alǵysy kelgen azamat kemi otyz paiyzdyq bastapqy jarna tóleýge májbúr. 18–20% kólemindegi joǵarǵy paiyzben kelisýge tiis. Qujat jinaý protsesi uzaq, nátijesinde bank ipoteka bermei qoiýy da múmkin", - deidi ol.
Depýtat usynysy
Aitýynsha, memlekettiń turǵyn úi máselesin ekinshi kezekke ysyryp qoiýy – alańdatarlyq jait. Osyǵan bailanysty ol birneshe naqty usynys joldady.
"Birinshiden, halyq arasynda keń suranysqa ie “jaldaýdan satyp alýǵa” júiesin jetildirý qajet. Qazir bul baǵyttyń basty kedergisi – alǵashqy jarna. Depýtattyń usynysy boiynsha, páter jaldap otyrǵan azamattyń ai saiynǵy jaldaý aqysynyń bir bóligi bolashaqta sol úidiń alǵashqy tólemi retinde eseptelýi tiis. Mysaly, eger adam ai saiyn 200 myń teńge tólese, sonyń 50 myń teńgesi alǵashqy jarnaǵa aýdarylyp otyrsa, úsh jyl ishinde ol tólem qabiletin de, jinaqtaý múmkindigin de dáleldei alady. Bul – ásirese jastarǵa, jalǵyzbasty analarǵa, áleýmettik osal toptarǵa úlken múmkindik", - dep qosty ol.
Sonymen qatar depýtat turǵyn úi nesiesin rásimdeýdi tsifrlandyrý qajet ekenin de atap ótti.
"Qazirgi avtonesieleýdegidei, turǵyn úidi de jedel ári onlain rásimdeýge jol ashatyn “jyldam ipoteka” júiesin engizý usynylady. Bul memlekettik organdar men bankter arasyndaǵy derek almasýdy ońtailandyryp, qujat jinaý protsesin jeńildeter edi", - dedi ol.
Depýtattyń aitýynsha, qarjylandyrý tetikterin keńeitip, tek Otbasy bankpen shektelmei, basqa bankterge de turǵyn úi jinaq júiesine qatysýǵa múmkindik berý kerek.
"Sonymen qatar ipotekalyq nesieleýge Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qoryn (BJZQ) tartý arqyly uzaqmerzimdi qarjylandyrý mehanizmin qalyptastyryp, paiyzdyq mólsherlemeni tómendetý usynylady. Bul – básekelestikti arttyryp, halyqtyń tańdaý aiasyn keńeiter edi", - dep qosty ol.
Tórtinshiden, memlekettik qoldaýdyń ádiletti ári tiimdi baǵyttalýy shart.
"Turǵyn úi baǵdarlamalary shyn máninde baspanasyz júrgenderge arnalýy tiis. Iaǵni, sýbsidiialar tek alǵashqy ret úi alatyndarǵa berilip, turǵyn úi saiasaty óńirlik damý josparlarymen tyǵyz bailanysta júzege asýy qajet. Bul – eldegi kóshi-qon teńgerimin retteýge de yqpal etedi", - deidi depýtat.
Onyń sózinshe, usynylǵan bastamalardyń basty artyqshylyǵy – olar memlekettik biýdjetke salmaq salmai-aq, turǵyn úidiń qoljetimdiligin arttyrady. Bul tek ipotekalyq modelmen shektelmei, balama joldar usynýǵa baǵyttalǵan.
"Qoryta aitqanda, baspana – bul jai ǵana tórt qabyrǵa men tóbe emes. Bul – adamnyń ómirine turaqtylyq syilaityn, otbasynyń berekesin arttyratyn basty tirek. Qazaq úshin úi – azamattyń ar-namysy, bolashaqqa senim men balalaryna qaldyrar mura. Sondyqtan da turǵyn úi máselesin tutynýshylyq emes, ómir sapasynyń ózegi retinde qarastyratyn ýaqyt jetti. Memlekettik saiasat osyǵan basymdyq berýi tiis", - dedi ol.
Depýtat Saiyrov baspana máselesi boiynsha qandai usynys aitty?
Aita keteiik, turǵyn úi máselesi buǵan deiin de Májilis qabyrǵasynda birneshe ret kóterilgen. Depýtat Erlan Saiyrov ta aýyl turǵyndaryna arnalǵan jeńildetilgen ipoteka ashýdy usynǵan edi.
Depýtat vitse-premer Serik Jumanǵaringe saýal joldady. Sairov Qazaqstan halqyna Joldaýynda Prezident Qasym-Jomart Toqaev "Otbasy banktiń" qyzmetin qaita qaraý kerek. Basty nazardy oblys ortalyqtaryna emes, aýdandarǵa, monoqalalarǵa jáne aýyldarǵa aýdarǵan jón" dep naqty baǵdar bergenin eske saldy.
"Búginde aýyldyq aýdandar men monoqalalarda 8,7 mln adam turady, bul Qazaqstan halqynyń 43 %-y bolady. Al turǵyn úimen qamtamasyz etý deńgeii qalalarda 26,9 sharshy metr bolsa, aýyldarda bir adamǵa shaqqanda nebári 20,7 sharshy metr bolyp otyr.2025 jyldyń basynda aýyldarda 9 myńnan astam adam turatyn 1200 avariialyq úi, monoqalalarda 2,3 myń adam turatyn 76 avariialyq úi boldy", - dedi depýtat.
2022-2024 jyldary jańa turǵyn úidiń tek 20 %-y aýyldyq jerlerde paidalanýǵa berilgen.
"Mundai disproportsiia eń aldymen aýyl turǵyndary úshin ipotekalyq, Otbasy banki ónimderiniń qoljetimsizdigimen jáne halyqtyń habardar bolý deńgeii tómen bolýyna bailanysty. Otbasy banktiń konsýltatsiialyq ortalyqtary tek 4 monoqalada jáne 5 shaǵyn qalada jumys isteidi, aýyldar men aýdandardyń kóp bóliginde múldem jumys istemeidi", - dedi ol.
Depýtattyń pikirinshe, Otbasy banktiń qyzmetin "aýdan ortalyqtaryna, monoqalalarǵa, aýylǵa burý" týraly Prezidenttiń tapsyrmasy naqty iske asyrý tetikterinsiz qalǵan.
Erlan Sairov aýylǵa beiimdelgen ipotekalyq ónimderdi ázirleýdi usyndy:
"Aýyldar, monoqalalar jáne shaǵyn qalalar turǵyndary úshin tómendetilgen mólsherlemesi 5 %-ǵa deiin jáne eń tómengi bastapqy jarnasy 10%-dan bastap jeńildikti ipotekalyq ónimder jasaý qajet. Halyqtyń áleýmettik jaǵynan osal sanattary úshin mólsherlemelerdi sýbsidiialaýdy qamtamasyz etý kerek", - dedi ol.
