"Taý-ken sektory el ekonomikasy ósimin áli de tejep otyr. Buǵan, negizinen, elimizdiń biyl munai óndirisi kólemin kúrt qysqartýy sebep". Osylai degen Halyk Finance sarapshysy Nurlan Qanjanov 2024 jylǵy jalpy ishki ónim kórsetkishisiniń ósimi byltyrǵy deńgeiden aspaq túgili, ony qaitalai da almaitynyn boljap otyrǵandaryn aitady, dep jazady Dalanews.kz.
"Biyl Qazaqstanda munai óndirisi kóleminiń tómendeýi 2024 jyldyń sońyna qarai JIÓ ósý qarqynynyń odan ári baiaýlaýyna ákelip soǵýy múmkin. Iaǵni, ótken jyldyń kórsetkishin igere almai qalý qaýpi bar. 2024 jyldyń alǵashqy 10 aiynyń qorytyndysy boiynsha taý-ken óndirisi sektoryndaǵy ósim nebári 0,3%-dy qurady. Bizdiń boljamdarymyzǵa sáikes, IV-toqsanda bul kórsetkishtiń jyldyq mánde 1%-dan aspaidy, bul 2023 jylmen salystyrǵanda munai óndirisi kóleminiń qysqarýyna bailanysty. Ekonomikanyń basqa sektorlarynda, ásirese qazir qarqyndy damyp kele jatqan saýda-sattyq salasynda aǵymdaǵy ósý mánderi saqtalǵan jaǵdaida da, 2024 jyly JIÓ-niń jalpy ósimi ótken jylǵy deńgeiden aitarlyqtai tómen bolady dep kútiledi. Biz aǵymdaǵy jyly 4%-dyq ekonomikanyń joǵary ósimi bolady dep kútpeimiz, 2024 jyldyń sońyndaǵy boljamymyz 3,9% deńgeiinde qala beredi", - deidi ol.
Onyń aitýynsha, taý-ken sektory JIÓ qurylymynda aitarlyqtai úlesti (14%) qamtyp, jalpy ekonomikalyq ósimdi tejeýshi faktor bolyp qala beredi. 2024 jyldyń 10 aiynyń qorytyndysy boiynsha atalǵan salanyń naqty kólem indeksi (NKI) jyldyq mánde 0,3%-ǵa ǵana ulǵaidy. Tómen ósim qarqynynyń negizgi faktory shiki munai óndirisiniń quldyraýy boldy, ol ótken jyldyń qazan aiymen salystyrǵanda 1,8%-ǵa tómendedi. Bul jait jalpy salaǵa aitarlyqtai áser etti, óitkeni taý-ken óndirisinde munai óndirisi basymdyqqa ie (71%).
"2024 jyldyń 10 aiynyń qorytyndysy boiynsha salanyń jalpy qurylymyndaǵy 19% úlesti quraityn metall keni óndirisiniń (8,4% jylyna) artýyna bailanysty sektor ósiminiń teris mánderin boldyrmaýǵa múmkindik týdy. Metall óndirýdiń oń dinamikasyna qaramastan, onyń úlesi munai sektoryndaǵy quldyraýdy óteý úshin jetkiliksiz. 2024 jyldyń alǵashqy úsh toqsanynyń qorytyndysy boiynsha salanyń naqty kólem indeksi (NKI) jyldyq mánde tek 1,2% -dy qurady, al bir jyl buryn bul kórsetkish 5,4%-dy qamtyǵan", - deidi sarapshy.
2024 jyl qarqyndy ósimmen bastalǵanymen, munai óndirisiniń kólemi birtindep tómendedi. Jyldyń alǵashqy toǵyz aiynda óndiris kólemi salystyrmaly túrde turaqty bolyp, aiyna 7-7,8 million tonna aralyǵynda boldy. Alaida qazan aiynda kúrt quldyraý boldy: óndiris 2023 jyldyń qazanymen salystyrǵanda 15,2%-ǵa tómendep, 7,7 million tonnadan 6,6 million tonnaǵa deiin tómendedi.
"Qazan aiyndaǵy óndiris kóleminiń tómendeýi Teńiz jáne Qashaǵan siiaqty iri ken oryndarynda kúrdeli jóndeý jumystarynyń júrgizilýi, sondai-aq Qarashyǵanaq ken ornynda jospardan tys jumystardyń toqtaýyna bailanysty boldy. Eger aǵymdaǵy jyldyń sońǵy eki aiyndaǵy boljamdy kórsetkishterdi qarastyratyn bolsaq, onda Energetika ministrliginiń derekterine sáikes, qarasha jáne jeltoqsan ailarynda munai óndirý shamamen 15 mln tonnany nemese aiyna orta eseppen 7,5 mln tonnany quraýy tiis", - deidi Qanjanov.
Eske sala ketsek, Energetika ministrligi 2024 jylǵa arnalǵan óndiris kólemi boljamyn 90,3 mln tonnadan 88,4 mln tonnaǵa deiin tómendetý turǵysynda qaita qaraǵan bolatyn.
"Osylaisha, eger bul boljam oryndalsa, aǵymdaǵy jyldyń qorytyndysy boiynsha munai óndirisindegi quldyraý shamamen 2%, al 2024 jylǵy IV toqsannyń qorytyndysy boiynsha, iaǵni sońǵy ailardaǵy óndiristiń turaqsyz mánderin, sondai-aq qazan aiynda qatty tómendeý bolǵanyn eskere otyryp, shamamen 1,4%-dy quraidy deýge bolady. Onda da bul optimistik boljam jáne oǵan kúmánmen qaraýǵa bolady".
Sonymen qatar, qazannan qarashaǵa deiingi aralyqtaǵy munaidyń bir barreliniń ortasha baǵasy 74,8 dollar boldy. Qazirgi ýaqytta ol shamamen 72-73 dollardy quraidy, bul 2023 jylǵy ortasha deńgeiden (bir barreli - 82,2 dollar) aitarlyqtai tómen. Baǵanyń bulaisha tómendeýi munai sektoryna qosymsha qysym jasap, onyń ekonomikanyń jalpy ósimindegi úlesin shekteidi.
"Osylaisha, óndirý kólemi boiynsha optimistik boljamdar oryndalǵan jaǵdaida, nysanaly kórsetkishterge qol jetkizgen kezde de jyl sońynda munai óndirisi ótken jylmen salystyrǵanda quldyraý bolǵanyn baiqatatyn bolady. Taý-ken sektoryndaǵy munai óndirisiniń joǵary úlesin eskere otyryp, biz 2024 jyldyń sońynda sektor ósimi 1% - dan aspaidy dep esepteimiz. Óńdeýshi ónerkásiptiń ósimi 5%-ǵa, al saýda-sattyq 7-8%-ǵa jaqyn deńgeide saqtalsa da, jalpy óndiriste aitarlyqtai úlesti alatyn jáne JIÓ-niń ósimine beretin serpindi aitarlyqtai anyqtaýshy taý-ken sektorynyń qatty baiaýlaýy 4%-dan joǵary ósimge qol jetkizýge múmkindik bermeidi. Biz barlyq táýekelderdi eskere otyryp, 2024 jyldyń aiaǵynda JIÓ-niń ósimi boiynsha boljamymyzdy 3,9% deńgeiinde qaldyramyz", - deidi Halyk Finance sarapshysy.
Aita ketsek,5 jeltoqsanda OPEK+ elderi ministrleriniń 38-shi kezdesýi ótti. Otyrysqa qatysýshylar kelisim negizderine beiildiligin rastady jáne OPEK-ke qatysýshy elder men OPEK-ke kirmeitin elder úshin munai óndirýdiń jalpy deńgeiin OPEK+ 35-shi ministrlik kezdesýinde qabyldanǵan sheshimderge sáikes, 2026 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deiin uzartýǵa kelisti.
