"Ol kezde men QR Ulttyq Bankte jumys isteitinmin. Valiýtalyq interventsiialarǵa jaýapty boldym. Qalai bolǵanyn sol qalpynda baiandap bereiin. Eshqandai tsenzýrasyz". 2015-2016 jyldarǵy devalvatsiia qalai jasalǵanyn jelide aǵynan jarylyp, ashyq baiandaǵan Ulttyq bank ókiliniń jazbasy osylai bastalady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Eń birinshi sebepten bastaiyn. Eger jazbam, ortasynan úzilip, úsh kún boiy paraqshamda túk bolmasa, demek men UQK-da otyrǵanym. Birinshi sebep. Munai baǵasy 110 dollardan 45-ke, odan soń 30 dollarǵa tústi. Árine, mundaida Qazaqstan esirtkige táýeldi adam sekildi dozasyz qaldy. Biz munai aqshasynan 65% tabys tabatynbyz, al aqsha baǵamy qoldan bekitiletin. Ekinshi sebep. Reseide Qyrym, sanktsiia jáne munai baǵasynyń quldyraýynan keiin rýbl 30-dan 70-ke bir-aq kóterildi. Al bizde she? Biz bolsaq, baiaǵy ádetimizge basyp, teńgeni qoldan ustap turdyq. Esh saspaitynymyzdy kórsetip. Saldarynan reseilik arzan taýar elimizge lap qoidy. Halyq RF-dan bárin tasi bastady. Ol kezde rýbl baǵamy - 2,6 teńge. Otandyq biznestiń basyna kún týdy. Arzan munai, arzan import, jumys basynda ólip qalatyn shyǵarmyn dep oiladym", dep jazady Threads jelisindegi anonim.
2015 jyldyń tamyzyna deiin Ulttyq Bank 1 AQSh dollarynyń qunyn basynda 150 teńgeden ustady, odan keiin 185, sálden soń 188 teńge etti. Bul eksporttaýshylarǵa unamady. Olar 230,250 teńge degen naqty baǵamdy qalady. 300 teńge bolsa, tipti jaqsy.
Ulttyq Bank shamasy kelgenshe qarsylasty. Turaqtylyq týraly aityp, qaita-qaita el aldyna shyǵyp otyrdy. Odan keiin aqyry bolar is boldy...
2015 jyl tamyz: teńge aýytqymaly baǵamǵa qalai kóshti, solai "qulady": bir táýlik ishinde 30 %.
"Ulttyq Bank edel-jedel jiyn ótkizip: "fiskaldy aiyrmany jabamyz, bankterge kómektemiz", dep málimdeidi. Al, shyntýaitynda kim kimdi qutqarǵany belgili ǵoi. Birden júie quraýshy elimizdegi 5 iri banktiń top-menedjerleri shaqyrylady, onyń ishinde Qazkom, Halyq ta bar. Zalda Ulttyq Bank basshysy, Aqordadan eki-úsh adam, quzireti joq, biraq yqpaldy adamdar (kimder ekenin ózderińiz aýyp kórińizder) otyrdy. "Kimge kómektesemiz" dep ózderinshe bastaryn qatyrýda. Devalvatsiiaǵa shamamen 2 apta qalǵan kez. Jiyn ótip jatyr. Barlyq "juldyz" ornynda. Bir saǵattan keiin basshylyq ol araǵa meni shaqyrady. Analitikalyq esep berýim úshin. Shyqtym da barlyǵyn aityp, kórsetip shyqtym. Ol aradan meniń aitqandarymdy qulaǵyna qystyrǵan bireý de bolmaǵanyn aiqyn bilip shyqtym. Negizinen, kelisimsharttar qyzý talqylandy,kim qansha paida tabady, al qaisy qansha joǵaltady degen turǵyda. Al halyq týraly bir sóz joq. Qarashaǵa kelgende olardy tek bir-aq nárse alańdatady: dúrbeleń bolmasa boldy. Atalǵan jiynnan keiin qaýipsizdikti arttyrý týraly buiryq berilgenin bildim (kimdi kimnen qorǵaý kerek ekenin uqqanyn shyǵarsyzdar). Jas komandanyń 2 tomnan turatyn analitikasyn osylaisha kereksiz etip tastady. Óitkeni kelisimshart boiynsha qajetti 350 teńge onda qamtylmaǵan! Biz aýytqymaly aqsha baǵamynyń dálizi 230-240 teńge dep kórsetkenbiz. Aitqandai, ol arada reseilik oligarhtar da otyrdy", dep jazady ol.
Onyń ústine halyqty aldaýsyratyp ustaý úshin biýdjettegilerdiń jalaqysyn, zeinetaqyny, áleýmettik tólemderdi azdap bolsyn, kóterý kerek boldy. Baǵdarlamalar taǵy bar. Devalvatsiia jasamas úshin qandai quraldardy qoldanýǵa bolatynyn oilap kórińizdershi? Joq, ony qaitemiz, bar shyǵyndy politsiiaǵa, qaýipsizdikti arttyrýǵa jumsaiyq, 370 teńgeni birtindep emes, birden jasaiyq desti.
Al Resei she, olar bizge qarap, únsiz otyrdy deisiz be? RF da munai baǵasy arzandap, sanktsiia qyspaǵy údegen soń rýbldi "qulatty". Olar ulttyq qordaǵy aqshany biz sekildi "jaqpady". Al biz jasandy túrde ulttyq valiýtany qoldap, aiamai «jaqtyq». Rýbl arzandap, qazaqtar qýanyp júr, ekonomika bolsa, shetinen búlinýde.
"Memlekettik bankter arasynda birneshe jabyq kezdesý boldy. Olardy miy jetpeidi, ne bolyp, ne qoiyp jatqanynan. Bizdiń jasandy áreketemiz olarǵa da teris áser etti. Ár kez ústeldi toqpaqtap, teńgeni erkin dálizge jiberý talap etildi. Sóitip eki qyspaqtyń ortasynda qaldyq: bir jaǵynan RF, bir jaǵynan óz álegimiz. Bastaryn ótirik qatyryp, óz esebimizdi túgendep júrgenimizdi túsingen RF aqyry óz pozitsiiasyn ashyq tanytty: ne teńge baǵamyn erkine jiberesizder, ne biz shekarany jabamyz. Rasynda, ol kezde shekara mańy óńirler taýarlarynan aiyrylyp jatty. Ol kezde bizge devalvatsiiany jumsaq jasaý týraly úkim berilgen, alaida kórshiniń ýltimatýmynan keiin bizde tańdaý qalmady. Eger Resei sekildi birden devalvatsiia jasaǵanda, shamamen 28 mlrd dollar únemder edik. Odan baiyp ketken eshkim joq, al halyqqa báribir. Erterek, oibaiǵa basatyndyǵymyz bolmasa", - deidi anonim.
2015 jyl 20 tamyz. 1 AQSh dollary 187 teńgeden 255 teńge, ile-shala 377 teńge boldy.
"2015 jyl 19 tamyz. Dosaev: "Biz kez kelgen stsenariige daiynbyz, biraq devalvatsiia jasaýǵa negiz joq" dep málimdedi el aldyna shyǵyp. Alaida ol erteń qaraly beisenbi ekenin ol jaqsy bilip turdy. Ásirese, aldyn ala Lankaster bildi. Taǵy kimder bildi deisizder me? Qarjylyq-óndiristik toptar, Aqordaǵa jaqyndar. Olar dollardy shilde aiynda satyp alyp qoidy, sodan keiin baǵa shyńyna jetkende satty. Kvazimemleketik kompaniialar, Samuryq-Qazyna, BJZQ, QMG jáne basqalary. Olar ózderin, tipti jabaiy ustady. Sheneýnikter. Olar bárin bilýge tyrysyp, barlyq jerge basyn suǵýmen boldy. Bastysy – barlyǵy shetinen qoldarynan túk kelmeitin misyzdar, biraq qoldarynda qyrǵyn aqsha bar", dep jazady ol.
Qazaqstan 1,5 jylda Ulttyq qordaǵy 28 mlrd dollary "jaǵyp tastaǵan". Jái ǵana...
"Kúnde keshkisin meniń kabinetimde esep-qisap júrgiziledi. Aqsha baǵamyn jasandy jolmen ustap turý úshin 100-den 500 mln dollarǵa deiingi kólemdi rezervtik qordan naryqqa shyǵarý úshin. Ár kez bolyp jatqan oqiǵalar úshin ózimdi kináli sekildi sezinetinmin. Aiqai-urys. Basshym tóbeme kelip tóngende, onyń túrine qarap turyp: "qazir infarkty ustap qalsa qaitemin" dep oilaitynmyn. Endi kináli kim degenge keleiik. 10 jyldan keiin muny aitý ońai, árine. Ol kezde barlyǵynyń basy dań, ne bolyp, ne qoiyp jatqanyn durystap uǵynyp-túsinbedi de ǵoi. Al jumystan shyǵyp ketýge taǵy bolmaidy. №1 kináli. Nan. Ol adamdardyń narazylyǵynan qatty qoryqty, tańdaýǵa kelgende qatty kibirtiktedi. Onyń adamdary arqyly qatty qysym jasaldy. Aqsha túk emes, bastysy – abyroi. Osylai dedi. Joǵaryǵa kúnde esep berý úshin júgiremin. Sonda aitatynym, búgin qansha aqsha "jaqqanymyz" týraly. Sodan kelesi tarap menen: "Bul qalai, kóp pe" dep suraidy. Birden jaýap bermeimin. "Masqara, bul Grýziia men Qyrǵyzstandy qosa alǵandaǵy jyldyq biýdjetteri ǵoi" dep ishtei jaýap berip, ishtei órt bolamyn...", - deidi anonim.
Al osynyń bárinen habardar jazba avtory baiyǵan bolar dep oilasańyzdar, qatelesesizder.
"Ókinishke qarai, ol kezde mende aqsha bolǵan joq, kerisinshe 28 mln teńge qaryzymyz bar edi. Anam qolyna tigen jalaqysy 80 myń teńgeni aiyrbastaýǵa tyrysyp kórdi, biraq aqsha aiyrbas oryndary bos edi, dollar bolmady. Iá, buryn ózimen birge jumys istegen jigitterdi qulaqtandyrýǵa tyrystym. Óitkeni olar ol kezde elimiz úshin mańyzdy ári quny 108 mln dollar bolatyn jobamen ainalysyp jatqan. Árine, dollardai nesie alǵan. Teńgege qaita qarjylandyryp kórińizder dedim. Sóitsem, BTsK ortańǵy saýsaǵyn kórsetipti olarǵa, endi she... Moral: devalvatsiia aiaq-asty bolmaidy. Ol "kerek adamdar" dollardy kóptep satyp alyp qoiǵanda bolady.
Túptep kelgende, shikizat tabysyna táýeldi elde eksporttaýshylardyń múddesi aldyńǵy orynǵa shyǵady eken.
"Endi munyń barlyǵynyń astarynda ne jatqanyn aitaiyn: Bul aradaǵy basty oiynshy – eksporttaýshy. Ol munai, gaz, metal, astyq jáne basqasyn satyp, dollardai tabys tabady. Al jalaqylar, salyqtar, jaldaý quny, kommýnaldyq qyzmeter tarifteri, barlyǵy teńgelei júredi. Budan shyǵatyn qarapaiym logika mynandai: teńge qanshalyqty osal bolsa, sonsha árbir dollar úshin artyq aqsha alynady", degen ol sol kezeńdi bylaisha sipattaidy: "Ol kezde bireý qaita sailanyp aldy, taǵy bireýi bar soqqyny ózi qabyldady, al taǵy bireýleri edel-jedel aktivterin syrtqa shyǵaryp jatty, taǵy biri eki alaqanyn ysqylap, naǵyz urymtal sátti kútip turdy, al taǵy biri shynymen de eli úshin qatty ýaiymdap, kózine jas aldy...".
