Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger, ekonomika ǵylymdarynyń kandidaty Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, 2026 jylǵy 19 shildede biryńǵai bankaralyq QR-tólem júiesi resmi túrde iske qosylady. Alaida bul júie birden tolyqqandy jumys isteidi deýge áli erte. Sebebi biryńǵai QR arqyly tólem jasaý úshin satyp alýshynyń da, satýshynyń da banki júiege qosylǵan bolýy tiis, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshynyń aitýynsha, Ulttyq bank ekinshi deńgeili bankterdi jańa júiege kezeń-kezeńimen qosýdy josparlap otyr. Sondyqtan júie iske qosylǵan alǵashqy aptalarda qyzmettiń qoljetimdiligi satyp alýshy men saýda orny qai banktiń qyzmetin paidalanatynyna bailanysty ártúrli bolýy múmkin.
"Qazirgi tańda elimizdegi QR arqyly jasalatyn tólemderdiń shamamen 80%-yn Halyk Bank pen Kaspi baqylaidy. Bloomberg agenttiginiń esebine sáikes, onyń ishinde tólemderdiń shamamen 70%-y Kaspi úlesine tiesili. Sondyqtan biryńǵai QR júiesiniń engizilýi, eń aldymen, orta jáne shaǵyn bankterdiń naryqtaǵy ornyn kúsheitýi múmkin", – dedi Aigerim Iliiasova.
Satyp alýshylar úshin qandai ózgeris bolady?
Sarapshynyń aitýynsha, biryńǵai QR júiesiniń basty maqsaty – satyp alýshylarǵa qai banktiń qyzmetin paidalanatynyna qaramastan kez kelgen saýda ornynda QR arqyly tólem jasaýǵa múmkindik berý.
"Tólem jasaý úshin klient óz bankiniń mobildi qosymshasyn ashyp, satýshynyń QR-kodyn skanerleidi de, operatsiiany rastaidy", – dedi ol.
Aigerim Iliiasovanyń pikirinshe, eger barlyq iri bankter júiege tolyq qosylatyn bolsa, satyp alýshylar úshin tólem jasaý áldeqaida yńǵaily bolmaq.
"Klientke endi belgili bir dúkende qai banktiń terminaly ornatylǵanyna nazar aýdarýdyń qajeti bolmaidy. Bul adamdarǵa ózine tiimdi bankti erkin tańdaýǵa múmkindik beredi", – dedi sarapshy.
Saýda oryndaryna qandai paidasy bar?
Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, ekvairing komissiiasyn saýda oryndarynyń ózi tóleidi. Qazirgi ýaqytta onyń mólsheri tólem somasynyń shamamen 1%-yn quraidy. Bul ásirese shaǵyn dúkender úshin aitarlyqtai shyǵyn.
"Kásipkerler baǵany qalaǵanynsha kótere almaidy. Buǵan halyqtyń satyp alý qabileti, naryqtaǵy báseke, áleýmettik mańyzy bar taýarlarǵa qoiylatyn memlekettik talaptar jáne jetkizýshilerdiń saiasaty áser etedi", – dedi ol.
Sarapshy mysal retinde temeki ónimderin keltirdi.
"Temeki ónimderine qoiylatyn ústeme baǵa satyp alý qunynyń shamamen 10%-yn quraidy. Bul jalpy ainalymnyń shamamen 9%-yna teń. Al shaǵyn dúkenderde ortasha ústeme baǵa satyp alý qunynyń shamamen 15%-yn nemese satý baǵasynyń shamamen 13%-yn quraidy.
Osy kiristiń shamamen 4%-y satýshynyń eńbekaqysyna, 3%-y salyq tóleýge, taǵy 1%-y ekvairing komissiiasyna jumsalady. Qalǵan shamamen 5%-dyń esebinen kásipker jaldaý aqysyn, kommýnaldyq tólemderdi jáne basqa da shyǵyndardy ótep, óz tabysyn tabýy kerek", – dedi Aigerim Iliiasova.
Onyń pikirinshe, biryńǵai QR júiesiniń engizilýi bankter arasyndaǵy básekeni kúsheitip, ýaqyt óte kele biznes úshin ekvairing qyzmetiniń qunyn tómendetýi múmkin.
Bankter úshin qandai ózgeris bolady?
Sarapshynyń aitýynsha, naryqtaǵy eń iri bankter tólem aǵynynyń jáne klienttik bazasynyń bir bóligin joǵaltýǵa múddeli emes. Sondyqtan júieniń tolyqqandy jumys isteýi úshin dál osy jetekshi bankterdiń biryńǵai QR júiesine qosylýy sheshýshi ról atqarady.
"Biryńǵai QR klientterdiń bir bankten ekinshisine aýysýyn jeńildetedi jáne satyp alýshylar men kásipkerlerdiń bir ǵana tólem ekojúiesine táýeldiligin azaitady", – dedi ol.
Aigerim Iliiasovanyń pikirinshe, bul ózgeristen eń kóp paida kóretinder – orta jáne shaǵyn bankter.
"Olar endi ózderiniń QR jelisiniń kólemimen emes, mobildi qosymshasynyń sapasy, tarifteri jáne qosymsha servisteri arqyly básekege túse alady.
Sonymen qatar ár banktiń tólemderdi óńdeýge ketetin shyǵyndary ártúrli. Sondyqtan olardyń ekvairing komissiiasynyń ońtaily mólsherine qatysty ózara kelisimge kele alýy mańyzdy másele bolyp qala beredi", – dedi sarapshy.
Ulttyq banktiń mindeti qandai?
Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, biryńǵai bankaralyq QR-tólem júiesiniń bastamashysy – Ulttyq bank. Onyń negizgi maqsaty – bankter arasyndaǵy básekeni damytý jáne ulttyq tólem infraqurylymyn nyǵaitý.
"Retteýshiniń mindetine júieniń senimdi jumysyn qamtamasyz etý, paidalanýshylardy alaiaqtyqtan qorǵaý, klientterdiń derekterin berý qaǵidalaryn belgileý jáne kúmándi operatsiialardy anyqtaý tetikterin qalyptastyrý kiredi", – dedi ol.
Sarapshy biryńǵai QR júiesiniń iske qosylýy bankter úshin teń múmkindik qalyptastyratynyn, alaida tek júiege formaldy túrde qosylý jetkiliksiz ekenin aitty.
"Endigi negizgi mindet – júieni beiimdelý kezeńinen tolyqqandy jumys rejimine kóshirý. Ol úshin satyp alýshynyń da, satýshynyń da banki biryńǵai bankaralyq QR-tólem júiesine tolyq qosylýy tiis. Áitpese biryńǵai QR óziniń basty mindetin tolyq oryndai almaidy", – dep túiindedi Aigerim Iliiasova.
