1 қазаннан бастап мерзімі 12 айдан асатын валюталық жинақ депозиттері бойынша ұсынылатын ең жоғары мөлшерлеме жылдық 1%-дан 2,5%-ға дейін көтерілді. Бұл өзгеріс аталған күннен кейін ашылған немесе мерзімі ұзартылған салымдарға қатысты. Нақты мөлшерлемені әр банк өзі белгілейді. Ал мерзімі бір жыл немесе одан аз валюталық депозиттер үшін бұрынғы 1% деңгейі сақталды, деп хабарлайды dalanews.kz.
Бұл өзгеріс жинақты доллармен сақтаған тиімді дегенді білдіре ме? Теңгелік депозиттердің сыйақысы әлі де айтарлықтай жоғары. Алайда соңғы нәтижеге валюта бағамы да әсер етеді. Екі нұсқаны қалай салыстыру керек екенін Qazaq Expert Club сарапшысы, экономика магистрі Қанат Оспанов түсіндірді.
«Алдымен қысқа мерзімді мысалды қарастырайық және доллар бағамы бір жыл ішінде өзгермейді деп есептейік. Азаматтың қолында 1 млн теңге бар. Егер ол қаражатын шартты түрде жылдық 12%-бен депозитке салса, бір жылдан кейін 1 млн 120 мың теңге алады. Ал сол ақшаны долларға айырбастап, жылдық 2,5%-бен валюталық депозитке орналастырса, бағам өзгермеген жағдайда жинақ көлемі шамамен 1 млн 25 мың теңгеге тең болады (айырбастау шығындарын есептемегенде). Яғни айырмашылық – теңгелік депозиттің пайдасына 95 мың теңге. Демек, валюта бағамы тұрақты болса, жоғары мөлшерлеме теңгелік салымға артықшылық береді», – дейді сарапшы.
Ал бағам айтарлықтай өзгеруі мүмкін ұзақ мерзімде жағдай қалай болады?
Қанат Оспанов тағы бір шартты мысал келтіреді. Айталық, 2016 жылдың қазанында адамның қолында 2 млн теңге болған. Оның 1 миллионы теңгелік депозитке салынса, қалған 1 миллионы долларға айырбасталып, валюталық депозитке орналастырылды.
«2016 жылғы 5 қазандағы ресми бағам бойынша доллар 333,59 теңге тұрған. Яғни 1 млн теңгеге шамамен 2 998 доллар сатып алуға болатын еді. Егер валюталық депозиттің табыстылығы жыл сайын капиталдандырылатын тұрақты 1% болды деп алсақ, 2026 жылдың қазанына қарай бұл сома шамамен 3 311 долларға жетер еді. Ал 2026 жылғы 7 қазандағы 453,65 теңгелік бағаммен есептегенде бұл шамамен 1,5 млн теңге болады.
Тіпті депозиттің жылдық табыстылығы барлық он жыл бойы 2,5% болды деп есептесек те, бастапқы 2 998 доллар шамамен 3 837 долларға дейін өсер еді. Оны 2026 жылғы бағаммен қайта есептегенде шамамен 1,74 млн теңге шығады. Біздің шартты модель бойынша теңгелік депозит бәрібір көбірек табыс әкеледі – шамамен 3,1 млн теңге», – дейді ол.
Сонымен қатар сарапшы валюта бағамы соңғы нәтижеге айтарлықтай әсер етуі мүмкін екенін атап өтті.
Мысалы, 2025 жылдың шілдесінде доллар бағамы сауда барысында 550 теңгеге дейін жеткен болатын. Егер жоғарыдағы 3 837 долларды осы бағаммен есептесек, оның құны 2,11 млн теңгеден асады. Ал 2026 жылғы қазан бағамымен бұл көрсеткіш 1,74 млн теңге ғана болған.
«Бағамның күрт өзгеруіне қатысты мысалдар аз емес. 2015 жылдың басында доллар шамамен 185 теңге тұрса, жыл соңына қарай 340 теңгеге жуықтады. Сол кезде жинағының бір бөлігін алдын ала долларда сақтаған адамдар қысқа мерзім ішінде едәуір ұтысқа ие болды», – дейді Оспанов.
Сарапшының айтуынша, нақты бір банктің шарттарын ескермей, он жыл ішіндегі теңгелік депозиттің нақты табысын есептеу мүмкін емес. Өйткені бұл кезеңде мөлшерлемелер өзгерді және депозит бірнеше рет жаңа шарттармен қайта рәсімделуі керек еді.
Дегенмен шартты түрде жылдық 12% мөлшерлеме және капиталдандыру сақталды деп алсақ, бастапқы 1 млн теңге шамамен 3,1 млн теңгеге дейін өсер еді. Бұл модельде теңгелік депозит доллар бағамының өсуіне қарамастан көбірек табыс береді. Бірақ мұндай нәтиже болашақта міндетті түрде қайталанады деген сөз емес.
«Мәселе мынада: девальвацияның болғанын тарихи деректерден көру оңай, бірақ оны алдын ала дәл болжау қиын. Кейде адам доллардың қымбаттауын ұзақ күтіп, сол аралықта теңгелік депозиттің жоғары сыйақысынан қағылып қалуы мүмкін. Ал кей жағдайда керісінше, теңгені таңдап, маңызды сатып алу алдында бағамның күрт өзгеруіне тап болады», – дейді сарапшы.
Сондықтан депозит таңдағанда ең алдымен жинақтың мақсаты мен мерзімін ескеру қажет.
Егер ақша бірнеше айдан кейін теңгемен жұмсалатын болса, жоғары мөлшерлеме ұсынатын теңгелік депозит тиімді болуы мүмкін. Ал болашақтағы шығындар доллармен жоспарланса, қажетті қаражатты сол валютада сақтау бағам тәуекелінен қорғайды.
«Валюталық депозит теңгенің әлсіреуінен қорғануға мүмкіндік береді. Бірақ оның ұлттық валютадағы нақты табысы бағамға байланысты өзгеріп отырады. Егер теңге қатты құнсызданса, доллардағы жинақтың құны өседі. Ал бағам ұзақ уақыт тұрақты болса, теңгелік депозиттің жоғары мөлшерлемесі әлдеқайда көп табыс әкелуі мүмкін.
Қысқа мерзімде теңгелік депозиттің артықшылығы байқалуы ықтимал. Ұзақ мерзімде мөлшерлемемен қатар валюта бағамының өзгеруін де ескеру қажет. Сондықтан депозит таңдағанда оның мерзіміне, банк ұсынатын нақты мөлшерлемеге және болашақта ақшаның қай валютада қажет болатынына назар аударған жөн», – деп түйіндеді Қанат Оспанов.
