1 qazannan bastap merzimi 12 aidan asatyn valiýtalyq jinaq depozitteri boiynsha usynylatyn eń joǵary mólsherleme jyldyq 1%-dan 2,5%-ǵa deiin kóterildi. Bul ózgeris atalǵan kúnnen keiin ashylǵan nemese merzimi uzartylǵan salymdarǵa qatysty. Naqty mólsherlemeni ár bank ózi belgileidi. Al merzimi bir jyl nemese odan az valiýtalyq depozitter úshin burynǵy 1% deńgeii saqtaldy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Bul ózgeris jinaqty dollarmen saqtaǵan tiimdi degendi bildire me? Teńgelik depozitterdiń syiaqysy áli de aitarlyqtai joǵary. Alaida sońǵy nátijege valiýta baǵamy da áser etedi. Eki nusqany qalai salystyrý kerek ekenin Qazaq Expert Club sarapshysy, ekonomika magistri Qanat Ospanov túsindirdi.
«Aldymen qysqa merzimdi mysaldy qarastyraiyq jáne dollar baǵamy bir jyl ishinde ózgermeidi dep esepteiik. Azamattyń qolynda 1 mln teńge bar. Eger ol qarajatyn shartty túrde jyldyq 12%-ben depozitke salsa, bir jyldan keiin 1 mln 120 myń teńge alady. Al sol aqshany dollarǵa aiyrbastap, jyldyq 2,5%-ben valiýtalyq depozitke ornalastyrsa, baǵam ózgermegen jaǵdaida jinaq kólemi shamamen 1 mln 25 myń teńgege teń bolady (aiyrbastaý shyǵyndaryn eseptemegende). Iaǵni aiyrmashylyq – teńgelik depozittiń paidasyna 95 myń teńge. Demek, valiýta baǵamy turaqty bolsa, joǵary mólsherleme teńgelik salymǵa artyqshylyq beredi», – deidi sarapshy.
Al baǵam aitarlyqtai ózgerýi múmkin uzaq merzimde jaǵdai qalai bolady?
Qanat Ospanov taǵy bir shartty mysal keltiredi. Aitalyq, 2016 jyldyń qazanynda adamnyń qolynda 2 mln teńge bolǵan. Onyń 1 milliony teńgelik depozitke salynsa, qalǵan 1 milliony dollarǵa aiyrbastalyp, valiýtalyq depozitke ornalastyryldy.
«2016 jylǵy 5 qazandaǵy resmi baǵam boiynsha dollar 333,59 teńge turǵan. Iaǵni 1 mln teńgege shamamen 2 998 dollar satyp alýǵa bolatyn edi. Eger valiýtalyq depozittiń tabystylyǵy jyl saiyn kapitaldandyrylatyn turaqty 1% boldy dep alsaq, 2026 jyldyń qazanyna qarai bul soma shamamen 3 311 dollarǵa jeter edi. Al 2026 jylǵy 7 qazandaǵy 453,65 teńgelik baǵammen eseptegende bul shamamen 1,5 mln teńge bolady.
Tipti depozittiń jyldyq tabystylyǵy barlyq on jyl boiy 2,5% boldy dep eseptesek te, bastapqy 2 998 dollar shamamen 3 837 dollarǵa deiin óser edi. Ony 2026 jylǵy baǵammen qaita eseptegende shamamen 1,74 mln teńge shyǵady. Bizdiń shartty model boiynsha teńgelik depozit báribir kóbirek tabys ákeledi – shamamen 3,1 mln teńge», – deidi ol.
Sonymen qatar sarapshy valiýta baǵamy sońǵy nátijege aitarlyqtai áser etýi múmkin ekenin atap ótti.
Mysaly, 2025 jyldyń shildesinde dollar baǵamy saýda barysynda 550 teńgege deiin jetken bolatyn. Eger joǵarydaǵy 3 837 dollardy osy baǵammen eseptesek, onyń quny 2,11 mln teńgeden asady. Al 2026 jylǵy qazan baǵamymen bul kórsetkish 1,74 mln teńge ǵana bolǵan.
«Baǵamnyń kúrt ózgerýine qatysty mysaldar az emes. 2015 jyldyń basynda dollar shamamen 185 teńge tursa, jyl sońyna qarai 340 teńgege jýyqtady. Sol kezde jinaǵynyń bir bóligin aldyn ala dollarda saqtaǵan adamdar qysqa merzim ishinde edáýir utysqa ie boldy», – deidi Ospanov.
Sarapshynyń aitýynsha, naqty bir banktiń sharttaryn eskermei, on jyl ishindegi teńgelik depozittiń naqty tabysyn esepteý múmkin emes. Óitkeni bul kezeńde mólsherlemeler ózgerdi jáne depozit birneshe ret jańa sharttarmen qaita rásimdelýi kerek edi.
Degenmen shartty túrde jyldyq 12% mólsherleme jáne kapitaldandyrý saqtaldy dep alsaq, bastapqy 1 mln teńge shamamen 3,1 mln teńgege deiin óser edi. Bul modelde teńgelik depozit dollar baǵamynyń ósýine qaramastan kóbirek tabys beredi. Biraq mundai nátije bolashaqta mindetti túrde qaitalanady degen sóz emes.
«Másele mynada: devalvatsiianyń bolǵanyn tarihi derekterden kórý ońai, biraq ony aldyn ala dál boljaý qiyn. Keide adam dollardyń qymbattaýyn uzaq kútip, sol aralyqta teńgelik depozittiń joǵary syiaqysynan qaǵylyp qalýy múmkin. Al kei jaǵdaida kerisinshe, teńgeni tańdap, mańyzdy satyp alý aldynda baǵamnyń kúrt ózgerýine tap bolady», – deidi sarapshy.
Sondyqtan depozit tańdaǵanda eń aldymen jinaqtyń maqsaty men merzimin eskerý qajet.
Eger aqsha birneshe aidan keiin teńgemen jumsalatyn bolsa, joǵary mólsherleme usynatyn teńgelik depozit tiimdi bolýy múmkin. Al bolashaqtaǵy shyǵyndar dollarmen josparlansa, qajetti qarajatty sol valiýtada saqtaý baǵam táýekelinen qorǵaidy.
«Valiýtalyq depozit teńgeniń álsireýinen qorǵanýǵa múmkindik beredi. Biraq onyń ulttyq valiýtadaǵy naqty tabysy baǵamǵa bailanysty ózgerip otyrady. Eger teńge qatty qunsyzdansa, dollardaǵy jinaqtyń quny ósedi. Al baǵam uzaq ýaqyt turaqty bolsa, teńgelik depozittiń joǵary mólsherlemesi áldeqaida kóp tabys ákelýi múmkin.
Qysqa merzimde teńgelik depozittiń artyqshylyǵy baiqalýy yqtimal. Uzaq merzimde mólsherlememen qatar valiýta baǵamynyń ózgerýin de eskerý qajet. Sondyqtan depozit tańdaǵanda onyń merzimine, bank usynatyn naqty mólsherlemege jáne bolashaqta aqshanyń qai valiýtada qajet bolatynyna nazar aýdarǵan jón», – dep túiindedi Qanat Ospanov.
