Баланың болашағына инвестиция салу үшін қымбат үйірмелер мен үздік мектептер жеткілікті ме? Баланың өз бетінше білім алуына, жауапкершілігіне және бастамашылдығына отбасындағы тәрбие қаншалықты әсер етеді? Threads әлеуметтік желісінде Ерлан Манатаев есімді қолданушы үш баласының АҚШ-та толық грантпен білім алуына ықпал еткен отбасылық тәрбие ұстанымдарын бөлісті. Оның жазбасында ата-аналарға ой салатын бірнеше мәселе бар, деп хабарлайды dalanews.kz.
Автордың айтуынша, отбасы балалардың күнделікті әдеттеріне кішкентай кезінен көңіл бөлген. Олар тәттілерді шектеуге, экран алдында өткізетін уақытты азайтуға, кітап оқуға, спортпен айналысуға және үй шаруасына қатысуға басымдық берген. Сонымен қатар балалардың өз бетінше шешім қабылдап, жаңа бастамаларды жүзеге асыруына мүмкіндік жасаған.
Экран уақытын шектеу және кітап оқуға баулу
Ерлан Манатаевтың жазбасындағы назар аударарлық жайттардың бірі – балалардың смартфон мен компьютерді пайдалануына қойылған шектеулер. Оның айтуынша, ұлына 16 жасқа дейін смартфон алып бермеген. Отбасында теледидар арналары қосылмаған, ал балалар үйде болмаған кезде компьютер, теледидар мен PlayStation құрылғыларының қуат сымдарын ажыратып қана қоймай, өздерімен бірге алып кететін болған.
Мұндай жағдайда балалар кітап оқуға, сурет салуға және басқа да істерге көбірек уақыт бөлген.
Әрине, экранды толық шектеу барлық отбасына бірдей қолайлы болмауы мүмкін. Дегенмен бұл тәжірибе ата-аналарға баланың бос уақытын қалай ұйымдастыруға болатыны туралы ой салады. Маңыздысы – гаджетке тыйым салумен ғана шектелмей, оның орнына баланың қызығушылығын дамытатын балама ұсыну.
Спорт – тек нәтиже үшін емес
Автор балаларын өзі қатысатын кроссфит жаттығуларына ертіп жүрген. Бастапқыда спортқа қызығушылық танытпаған балалар уақыт өте келе жаттығуға өз еркімен баруға дағдыланған.
Олар әртүрлі спорт үйірмелеріне қатысып көрген. Үлкен жарыстарда жеңіске жетпесе де, спорт арқылы шынығып, адамдармен араласуды және қиындықтарды еңсеруді үйренген.
Бұл тәжірибеден шығатын ой – баланы спортқа баулу үшін оның міндетті түрде чемпион болуы шарт емес. Дене белсенділігі тәртіпке, табандылыққа және ортаға бейімделуге үйрететін құралдың бірі бола алады.
Балаға үй тапсырмасын өз бетімен орындауды үйрету
Ерлан Манатаев балаларын өз бетінше білім алуға дағдыландыруға тырысқанын айтады. Балалары үй тапсырмасын орындауға көмектесуді сұрағанда, тапсырманы олардың орнына орындап беруден көбіне бас тартқан. Оның орнына білімді өз еңбегімен алу керектігін түсіндірген.
Мұндай ұстаным баланың қиындыққа тап болғанда бірден көмек күтпей, мәселенің шешімін өздігінен іздеуіне ықпал етуі мүмкін.
Бұл ата-ана баласына мүлде көмектеспеуі керек деген сөз емес. Керісінше, дайын жауапты ұсынбай, тапсырманы түсінуге көмектесу, бағыт беру және баланың өз шешімін табуына мүмкіндік жасау маңызды.
Баланы үй шаруасына араластыру
Отбасында балалар ыдыс жуу, үй жинау және тамақ дайындау сияқты күнделікті жұмыстарға қатысқан. Сонымен бірге жарықты сөндіру, суды үнемдеу, артық зат сатып алмау сияқты әдеттерге мән берілген.
Автордың айтуынша, балаларға шамадан тыс сыйлық бермеген және қымбат брендтерге қызығушылықты арнайы қалыптастырмаған.
Бұл қағидалардың түпкі мәні – баланы тұрмыстық міндеттерден босатып қоймай, отбасының ортақ өміріне қатыстыру. Өз заттарына жауап беру, үй шаруасына көмектесу және ресурстарды үнемдеу баланың дербестігін қалыптастыруға көмектеседі.
Ана тілі мен ұлттық мәдениетке басымдық берген
Ерлан Манатаев отбасы үшін ана тілі мен ұлттық мәдениеттің маңызы зор болғанын атап өткен. Үш баласы да қазақ мектебінде білім алған. Оның айтуынша, қыздары бастапқыда тіл жағынан қиындықтарға тап болғанымен, кейін бейімделіп, үздік оқушылар қатарына қосылған.
Сонымен қатар балалар жеті жыл бойы музыка мектебінде оқып, домбыра тартуды және терме орындауды үйренген. Олар концерттерде, тойларда және басқа да іс-шараларда өнер көрсеткен. Кейде қала көшелерінде өнер көрсетіп, көпшілік алдына шығудан қысылмауға дағдыланған.
Автордың пікірінше, мұндай тәжірибе балалардың өзіне деген сенімін арттырып, көпшілік алдында сөйлеу қорқынышын жеңуге көмектескен.
Балалардың бастамасына мүмкіндік беру
Отбасында балалардың жаңа нәрселерді байқап көруіне және өз қызығушылықтарын дамытуына жағдай жасалған. Жоғары сыныптарда оларға түрлі клубтар құру ұсынылған.
Ұлы бизнес-клуб ашса, үлкен қызы биология клубын, кіші қызы American Corner орталығында физика клубын ұйымдастырған. Әкесі ұлының бастамасына қолдау көрсетіп, спикерлер табуға көмектескен.
Қыздары да түрлі үйірмелер мен ғылыми жобаларды ұйымдастыруға, университеттермен бірлесіп жұмыс істеуге қатысқан. Бұдан бөлек, қайырымдылық концерттерін өткізіп, шетелде білім алуға арналған форумдар ұйымдастыруға атсалысқан. Демеушілер мен серіктестерді тарту сияқты жұмыстарды да өздері үйренген.
Бұл тәжірибе баланың көшбасшылық қабілетін дамыту үшін оған тек тапсырма беріп қана қоймай, өз идеясын жүзеге асыруға мүмкіндік жасау керектігін көрсетеді.
АҚШ университеттеріне түсуге қалай дайындалған?
Автордың айтуынша, үш баласы да Назарбаев Зияткерлік мектебіне түсуге дайындалған. Ұлы мектепке қабылданып, қыздары басқа қазақ мектебінде білімін жалғастырған.
9–10-сыныптарда балалар IELTS және SAT емтихандарына дайындала бастаған. Ұлы SAT емтиханынан алғашқы талпынысында 1440 балл жинаса, қыздарының бірі онлайн курстар арқылы дайындалып, емтиханды бес рет тапсырғаннан кейін 1530 балға қол жеткізген.
Автордың кіші қызы FLEX бағдарламасына өз бетінше өтініш беріп, тесттер мен сұхбаттардан өткенін де жазған. Ата-анасы бұл туралы іріктеудің негізгі кезеңдерінен өткеннен кейін ғана білген.
Отбасында сапалы білімнің болашақ мүмкіндіктерге жол ашатыны жиі айтылған. Ата-анасы өздерінің де білім алу тәжірибесімен бөлісіп, еңбекқорлық, адалдық, тәртіп пен мақсатқа ұмтылудың маңызын түсіндіруге тырысқан.
Талапшылдық пен бірізділік
Ерлан Манатаев отбасының тағы бір ұстанымы ретінде талапшылдық пен бірізділікті атаған. Оның айтуынша, ата-ананың бірі тыйым салған нәрсеге екіншісінен рұқсат алу мүмкін болмаған. Ережелерді сақтау кейде ата-ананың өзіне де қиын болғанымен, олар тәртіп пен тұрақтылықтың маңызына сенген.
Сонымен қатар отбасы туыстармен араласуға, үлкендердің әңгімесін тыңдауға және балалардың отбасылық ортада көбірек уақыт өткізуіне көңіл бөлген. Автордың анасы да немерелерінің тәрбиесі мен біліміне елеулі үлес қосқан.
Ең бастысы – грант емес, өмірге дайындық
Ерлан Манатаев өз жазбасында бұл тәжірибені мінсіз ата-ана болудың үлгісі немесе барлық отбасы ұстануға тиіс дайын нұсқаулық деп қарастырмайтынын атап өткен. Әр отбасының жағдайы әртүрлі, ал баланың жетістігіне оның жеке еңбегі, қабілеті және білім алу мүмкіндіктері де әсер етеді.
Оның ойынша, университетке түсу, мансап құру немесе көп ақша табу өмірдегі жалғыз мақсат болмауы керек. Ең маңыздысы – баланың бақытты өмір сүруіне қажетті дағдыларды қалыптастыру. Еңбек ете білу, тәртіп, табандылық және жауапкершілік сол жолда көмектеседі.
Бұл оқиғадан ата-аналар үшін түйетін ой – баланың болашағына қамқорлық жасау тек оның сабағын бақылаумен шектелмейді. Күнделікті әдеттеріне көңіл бөлу, өз бетінше шешім қабылдауына мүмкіндік беру, қызығушылығын қолдау және жауапкершілікке үйрету де маңызды. Ал баланың бойында қалыптасқан дағдылардың қайсысы болашақта қажет болатынын уақыт көрсетеді.
Ескерту: материал Ерлан Манатаевтың Threads әлеуметтік желісіндегі жеке жазбасына негізделген. Балалардың АҚШ университеттеріне толық грантпен түскені және тәрбие тәжірибесінің егжей-тегжейі осы жазбада автордың өз сөзі ретінде берілген.
