Соңғы жылдары Қазақстанда медиа саласын жаңғыртуға бағытталған маңызды реформалар жүзеге асырылды. Жаңа заң қабылданып, журналистердің құқықтық мәртебесі күшейді, мемлекеттік қолдау тетіктері жетілдірілді. Бұл өзгерістер Қазақстанның ақпараттық кеңістігін ТМД елдеріндегі жаңғыру үдерісімен қатар дамытуға мүмкіндік беріп отыр, деп хабарлайды dalanews.kz.
Ақпарат дәуіріндегі басты құндылық
Бүгінде ақпарат – қоғамның дамуына ықпал ететін негізгі күштердің бірі. Елдің экономикасы немесе саяси жүйесі қаншалықты маңызды болса, азаматтардың ақпаратқа еркін қол жеткізуі, өз ойын ашық айтуы және кәсіби журналистиканың дамуы да соншалықты маңызды.
Соңғы бірнеше жылда Қазақстан осы бағыттағы реформаларды кезең-кезеңімен жүзеге асырып келеді. Конституциялық өзгерістерден кейін мемлекеттік басқарудың ашықтығын арттыруға, азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін күшейтуге және бұқаралық ақпарат құралдарының құқықтық негізін жаңартуға басымдық берілді.
Бұл өзгерістердің заңды жалғасы ретінде 2024 жылы жаңа «Масс-медиа туралы» заң қабылданды. Құжат цифрлық дәуірдің талаптарына жауап беретін жаңа құқықтық алаң қалыптастырып, журналистердің кәсіби қызметіне қосымша кепілдіктер енгізді.
Президент ұстанымы: Сөз бостандығы – қоғамның дамуына қызмет етуі тиіс
Қазақстандағы медиа реформаларының негізгі бағыты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жария түрде айтқан ұстанымдарымен сабақтас.
Президент кәсіби журналистиканы мемлекеттің де, қоғамның да сенімді серіктесі ретінде бағалайды. Оның пікірінше, бұқаралық ақпарат құралдары қоғамдағы маңызды мәселелерді көтеріп қана қоймай, азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы ашық диалогтың қалыптасуына ықпал етеді.
Биыл БАҚ қызметкерлерін марапаттау рәсімінде сөйлеген сөзінде Президент:
«Елімізде пікір алуандығы мен сөз еркіндігі бар, ал цензураға заң жүзінде тыйым салынған. Алайда, сөз бостандығы дегеніміз жүгенсіздікке және тәртіпсіздікке жол беру деген сөз емес», – деді.
Бұл ұстаным сөз бостандығы мен қоғамдық жауапкершіліктің қатар жүруі керектігін айқындайды.
Мемлекет басшысы журналистердің қоғамдағы рөліне де ерекше тоқталды.
«Журналистер қауымы – ең алдымен қоғамның жаршысы әрі шынайы жанашыры. Сіздер әрдайым халықтың көкейінде жүрген өзекті мәселелерді көтеріп, жұрт мүддесіне адал қызмет етіп келесіздер», – деді Президент.
Бұл – кәсіби журналистикаға берілген жоғары баға ғана емес, ақпарат саласының мемлекет үшін стратегиялық маңызын көрсететін ұстаным.
Заңдағы өзгерістер сөз бостандығының құқықтық негізін күшейтті
Медиа саласын жаңғырту тек ұстаныммен шектелген жоқ. 2024 жылы қабылданған «Масс-медиа туралы» заң ақпараттық кеңістіктегі жаңа үрдістерді ескере отырып әзірленді.
Заң аясында алғаш рет журналистің ерекше құқықтық мәртебесі бекітілді. Ақпарат сұрату тәртібі жетілдіріліп, аккредиттеу рәсімі жеңілдетілді. Мемлекеттік емес бұқаралық ақпарат құралдарын гранттық қолдау мүмкіндігі енгізілді. Сонымен бірге интернет-басылымдар қазіргі медианың ажырамас бөлігі ретінде заңнамалық деңгейде нақтыланды.
Мұндай өзгерістер медиа саласының құқықтық негізін заман талабына сай жетілдіруге бағытталған.
Қазақстан ТМД кеңістігінде қандай бағыт ұстанып отыр?
ТМД елдерінің барлығы цифрлық медианың дамуына байланысты заңнамаларын жаңартып келеді. Алайда Қазақстанның тәжірибесі бірнеше қырымен ерекшеленеді.
Мәселен, Өзбекстан кейінгі жылдары мемлекеттік басқарудың ашықтығын арттыруға және цифрлық медианы дамытуға бағытталған реформаларды қолға алды. Қырғызстанда интернет-басылымдарды құқықтық реттеуге қатысты заңнамалық өзгерістер талқыланып жатыр.
Ал Қазақстанда заңнамалық жаңғырту журналистерді қолдау шараларымен қатар жүргізіліп келеді. Президенттің БАҚ саласындағы сыйлықтары мен гранттары, мемлекеттік ақпараттық тапсырыс, өңірлік медианы қолдау бағдарламалары – осы саясаттың бір бөлігі.
Сонымен қатар Қазақстанда мемлекеттік және жекеменшік бұқаралық ақпарат құралдары қатар жұмыс істейді. Телевидение, радио, ақпарат агенттіктері, интернет-басылымдар мен жаңа медиа платформалардың қатар дамуы ақпараттық кеңістіктің әртараптануына ықпал етіп отыр.
Мемлекеттік қолдау – сапалы контентке салынған инвестиция
Қазіргі таңда ақпараттық қауіпсіздік мәселесі әлемнің барлық елінде күн тәртібінде тұр. Сондықтан көптеген мемлекеттер ұлттық медианы дамытуға ерекше көңіл бөледі.
Қазақстан да осы бағытта жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Әлеуметтік маңызы бар тақырыптарды жариялауға арналған мемлекеттік ақпараттық тапсырыс жүзеге асырылады. Президенттің БАҚ саласындағы сыйлықтары мен гранттары жыл сайын табысталады. Бұл журналистердің кәсіби дамуына ғана емес, сапалы отандық контенттің көбеюіне де ықпал етеді.
Президенттің:
«Мемлекет сіздердің ерен еңбектеріңізді жоғары бағалайды», – деген сөзі де осы саясаттың сабақтастығын көрсетеді.
Қазақстанда сөз бостандығын дамытуға бағытталған реформалар құқықтық негізді жетілдірумен ғана шектелмейді. Медиа саласын жаңғырту, журналистердің кәсіби мәртебесін нығайту, мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіру және ақпараттық кеңістікті цифрлық дәуір талаптарына бейімдеу бағытындағы жұмыстар бір-бірімен өзара сабақтас жүргізіліп келеді.
Бұл үрдіс Қазақстанның ашық ақпараттық саясатты дамытуға, кәсіби журналистиканың әлеуетін арттыруға және мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайтуға бағытталған ұзақмерзімді ұстанымының бір бөлігі. Осындай жүйелі қадамдар ақпараттық кеңістіктің сапасын арттырып, елдегі жауапты журналистиканың одан әрі дамуына негіз қалайды.
