Қазақстан темір жолын IPO-ға шығару мәселесі қоғамда алаңдаушылық тудырып отыр, деп хабарлайды Dalanews.kz.
Air Astana төңірегіндегі соңғы дау-дамайдан кейін квазимемлекеттік компанияларды биржаға шығару идеясына сын күшейе түсті.
Сарапшылардың айтуынша, Air Astana-ның негізгі тәуекелі жолаушыға қызмет көрсету сапасында емес, компанияның IPO-ға асығыс шығуында болды. Акциялардың елеулі бөлігін квазимемлекеттік құрылымдар, соның ішінде БЖЗҚ сатып алды. Бұл дегеніміз, тәуекел жеке инвесторлардың емес, болашақ зейнеткерлердің мойнына түсті. Яғни пайда жекешеленіп, қауіп мемлекетке жүктелді.
Осы тәжірибеден кейін ҚТЖ-ны IPO-ға шығару туралы бастаманың қайта көтерілуі заңды сұрақ туғызады: Air Astana-дан сабақ алынды ма?
ҚТЖ – қаржылық тұрғыдан күрделі жағдайда тұрған компания. Соңғы он жылда оның қарызы 3,9 трлн теңгеге дейін өсті. Бұл ретте 2025 жылғы пайдасы шамамен 300 млрд теңге деңгейінде. Мұндай жағдайда компанияны биржаға шығару инвесторлар үшін тартымды өсім емес, керісінше, «өрт сөндіру сатылымы» әсерін тудыруы мүмкін. Нарық тәуекелді сезеді.
IPO – проблемаларды сиқырлы түрде шешетін рәсім емес. Ол – тек капитал тартудың құралы. Ал басқарушылық есепті жақсарту, операциялық тиімділікті арттыру, келісімшарттар мен қарызды реттеу сияқты 3–5 жылдық жүйелі жұмысты ешқандай биржа алмастыра алмайды. Жиналып қалған мәселелерді ақшамен жауып тастау мүмкін емес.
ҚТЖ-ның 2029 жылға дейін транзит көлемін екі есеге – 33–34 млн тоннадан 67 млн тоннаға дейін арттыру жоспары да күмән тудырады. Мұндай серпіліс тек бір компанияның емес, бірнеше ел мен нарық ойыншыларының үйлесімді әрекетін талап етеді. Бұл мақсатты базалық сценарийге енгізу – жоғары тәуекелді мойындаумен тең.
Тағы бір маңызды жайт – ҚТЖ үшін басты миссия транзит емес, қазақстандық экспортты қолдау болуы тиіс. Транзит табыс әкелуі мүмкін, бірақ ел ішіндегі қосылған құнды арттырмайды. Ал экспортты дамыту – ұлттық экономиканың тірегі. Темір жол ең алдымен отандық өндірушілерге қызмет ететін инфрақұрылым болуы керек.
Президент жүктеген жүк авиациясын құру, транзитті еселеу, жаңа локомотивтер сатып алу сияқты ірі міндеттердің барлығын IPO-мен қатар алып жүру стратегиялық тұрғыдан үйлеспейді. Мұндай жүктеме компанияны одан әрі әлсіретуі мүмкін.
Сондықтан сарапшылардың пікірі бір арнаға тоғысады: ҚТЖ алдымен ішкі тәртіпті реттеуі керек. Қарызды азайту, басқаруды жетілдіру, операциялық тұрақтылыққа қол жеткізу – бірінші кезектегі міндет. Тек содан кейін ғана компанияны нарыққа шығарудың мәні болады.
Әйтпесе IPO стратегия емес, әдемі естілетін фетишке айналуы мүмкін. Ал биржа романтиканы емес, нақты есеп пен тәртіпті бағалайды.
