Әлемде инвестиция үшін бәсеке күшейіп жатқан кезеңде Қазақстан табиғи ресурстарға ғана емес, тұрақты экономикалық саясатқа, институционалдық реформаларға және қолайлы бизнес ортаға сүйене отырып шетелдік капиталды тартуды күшейтіп отыр, деп хабарлайды dalanews.kz.
Соңғы он жылда халықаралық капитал үшін бәсекенің сипаты айтарлықтай өзгерді. Бұрын инвесторлар табиғи ресурстарға, арзан жұмыс күшіне немесе салықтық жеңілдіктерге көбірек мән берсе, бүгінде мемлекеттік институттардың сапасы, экономикалық саясаттың тұрақтылығы және ұзақ мерзімді даму мүмкіндігі негізгі факторлардың біріне айналды.
Пандемия, геосаяси өзгерістер, жаһандық жеткізу тізбектерінің қайта құрылуы және технология үшін күрес халықаралық компанияларды инвестициялық стратегияларын қайта қарауға мәжбүр етті. Енді олар үшін табыстылықпен қатар бизнестің қауіпсіздігі, мемлекеттік басқарудың тиімділігі және экономиканың сыртқы сын қатерлерге бейімделу қабілеті маңызды.
Сарапшылардың пікірінше, бүгінде мемлекеттер салықтық жеңілдіктермен ғана емес, тұтас экономикалық модельдері арқылы бәсекелесуде. Макроэкономикалық тұрақтылықты, жүйелі реформаларды, дамыған инфрақұрылымды және түсінікті бизнес ережелерін ұсына алған елдер басымдыққа ие болып отыр.
Қазіргі таңда жаңа инвестициялар үшін Германия, АҚШ немесе Жапония ғана емес, Вьетнам, Малайзия, Индонезия, Мексика, Марокко, Польша, Әзербайжан, Өзбекстан және Қазақстан да белсенді бәсекелесуде. Бұл мемлекеттердің барлығы халықаралық компаниялар өндіріс орындары мен логистикалық орталықтарын орналастыратын жаңа алаңға айналуға ұмтылып келеді.
Қазақстанның бұл жарыстағы басты артықшылықтарының бірі Орталық Азиядағы ең ірі экономика болуы. Сонымен қатар елдің Қытай, Ресей, Кавказ және Еуропа арасындағы географиялық орналасуы жаңа еуразиялық көлік бағыттарына кірігуге мүмкіндік береді. Бұған қоса Қазақстан үш жетекші халықаралық рейтинг агенттігі растаған инвестициялық кредиттік рейтингтер арқылы макроэкономикалық тұрақтылығын сақтап отыр.
Сарапшылардың айтуынша, қазіргі кезде инвесторлар үшін кәсіпорынды ашу құны ғана емес, он немесе он бес жылдан кейін де бизнестің тұрақты жұмыс істеуі маңызды. Сондықтан заңнаманың тұрақтылығы, мемлекеттік қызметтердің цифрландырылуы, сот жүйесінің тиімділігі және мемлекеттік органдармен өзара іс қимылдың ашықтығы инвестициялық тартымдылықтың негізгі көрсеткіштеріне айналды.
Осы тұрғыда Қазақстан табиғи ресурстар мен транзиттік әлеуеттен бөлек институционалдық ортаны жетілдіруге басымдық беріп келеді. Бұл бағыттағы өзгерістер стратегиялық құжаттарда ғана емес, экономикалық көрсеткіштерде де байқала бастады.
2026 жылдың қаңтар маусым айларының қорытындысы бойынша Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 4,1 пайызға өсті. Сонымен қатар нақты сектордың өсімі 5,1 пайызды құрап, қызмет көрсету саласының 3,5 пайыздық өсімінен жоғары болды.
Құрылыс саласында өсім 15 пайыздан асты. Сондай ақ көлік, логистика және өңдеу өнеркәсібінде де жоғары қарқын сақталды. Сарапшылар мұндай құрылым экономиканың шикізатқа тәуелділігін біртіндеп төмендетуге мүмкіндік береді деп есептейді.
Инвестициялық белсенділік те артып келеді. Биылғы алғашқы алты айда негізгі капиталға салынған инвестициялар 9,6 пайызға өсіп, 20 млрд АҚШ долларынан асты. Оның ішінде жеке инвестициялар көлемі 21 пайыздан астам көбейді.
Жаңа инвестициялардың негізгі бөлігі өңдеу өнеркәсібіне, құрылысқа, көлік инфрақұрылымына, ауыл шаруашылығына және ақпарат пен байланыс саласына бағытталған. Бұл салалар ел экономикасының жаңа өндірістік моделін қалыптастырудың негізі саналады.
Мамандар мұндай өзгерістер тек қолайлы экономикалық жағдайдың нәтижесі емес екенін айтады. Олар инвестициялық саясаттың жаңаруы, даму институттарының жетілдірілуі және экономиканы әртараптандыру шараларының нәтижесі екенін атап өтеді.
Соңғы жылдары Қазақстан инвестициялық саясаттың тәсілін де өзгертті. Бұрын негізгі назар бизнеске жеңілдіктер беруге аударылса, қазір шешім қабылдау жылдамдығы, рәсімдердің ашықтығы және инвесторлар үшін тұрақты жағдай қалыптастыру басты басымдыққа айналды.
Бұл бағыттағы негізгі құжаттардың бірі 2030 жылға дейінгі инвестициялық саясат тұжырымдамасы болды. Онда капитал көлемін арттырумен қатар оның сапасын жақсартуға басымдық берілген. Атап айтқанда технологиялық жаңғыртуға, өндірісті оқшаулауға, жаңа жұмыс орындарын құруға және шикізаттық емес секторларды дамытуға бағытталған жобаларға ерекше көңіл бөлінеді.
Үкімет жанындағы Инвестициялық штабтың құрылуы да осы саясаттың маңызды бөлігіне айналды. Оның міндеті инвесторлар кездесетін әкімшілік кедергілерді жедел шешіп, орталық мемлекеттік органдар мен өңірлердің жұмысын үйлестіру болып табылады.
Инвестициялық рәсімдерді цифрландыру да жалғасуда. Ұлттық цифрлық инвестициялық платформа жоба тіркелген сәттен бастап пайдалануға берілгенге дейінгі барлық кезеңді электронды түрде сүйемелдеуге мүмкіндік береді. Бұл бизнестің әкімшілік шығындарын азайтып, рәсімдердің ашықтығын арттыруға бағытталған.
Сонымен қатар инвесторларға ұзақ мерзімді кепілдіктер беру жүйесі де кеңейіп келеді. Қазақстанда стратегиялық жобаларды іске асыру кезінде 25 жылға дейін тұрақты жағдайды қамтамасыз ететін инвестициялық келісімдер енгізілген. 2026 жылдың ортасына қарай осындай 57 келісім жасалған.
Ел шетелдік әріптестермен инвестицияларды өзара қорғау жөніндегі халықаралық келісімдерді де кеңейтіп келеді. Бұл халықаралық компаниялар үшін капиталдың қауіпсіздігіне қосымша кепілдік береді.
Сарапшылардың пікірінше, институционалдық өзгерістер инвестициялық саламен ғана шектелмейді. Соңғы жылдары мемлекеттік басқару жүйесін, билік тармақтары арасындағы өкілеттіктерді қайта бөлуді және конституциялық бақылау тетіктерін қамтыған саяси әрі құқықтық реформалар жүзеге асырылды.
Бұл өзгерістер халықаралық рейтингтерде де көрініс тауып отыр. 2026 жылдың маусымында Fitch Ratings агенттігі Қазақстанның егемен кредиттік рейтингін BBB деңгейінде тұрақты болжаммен растады. Бұған дейін S&P Global Ratings BBB минус рейтингін оң болжаммен сақтаса, Moody’s агенттігі Baa1 рейтингін оң болжаммен бекіткен болатын.
Сонымен бірге Қазақстан Safest Countries for Investors 2026 рейтингінде 70 орыннан 53 орынға көтеріліп, Орталық Азия елдері арасында көш бастады. Бұл рейтинг мемлекеттік басқару сапасын, саяси және валюталық тәуекелдерді, макроэкономикалық тұрақтылықты және инвестициялардың қорғалу деңгейін бағалайды.
Сарапшылардың айтуынша, рейтингтердің жоғарылауы өздігінен мақсат емес. Оның басты маңызы тәуекел деңгейін төмендетіп, халықаралық компаниялардың Қазақстанды ұзақ мерзімді инвестициялар үшін қолайлы алаң ретінде қарастыруына ықпал етуінде. Сондықтан реформалардың нақты нәтижесі рейтингтермен емес, елге тартылатын жаңа инвестициялар көлемімен бағаланатын болады.
