ەلەمدە ينۆەستيتسييا ٷشٸن بەسەكە كٷشەيٸپ جاتقان كەزەڭدە قازاقستان تابيعي رەسۋرستارعا عانا ەمەس, تۇراقتى ەكونوميكالىق ساياساتقا, ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالارعا جەنە قولايلى بيزنەس ورتاعا سٷيەنە وتىرىپ شەتەلدٸك كاپيتالدى تارتۋدى كٷشەيتٸپ وتىر, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
سوڭعى ون جىلدا حالىقارالىق كاپيتال ٷشٸن بەسەكەنٸڭ سيپاتى ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ. بۇرىن ينۆەستورلار تابيعي رەسۋرستارعا, ارزان جۇمىس كٷشٸنە نەمەسە سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەرگە كٶبٸرەك مەن بەرسە, بٷگٸندە مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ ساپاسى, ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تۇراقتىلىعى جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋ مٷمكٸندٸگٸ نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸنە اينالدى.
پاندەمييا, گەوساياسي ٶزگەرٸستەر, جاھاندىق جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸنٸڭ قايتا قۇرىلۋى جەنە تەحنولوگييا ٷشٸن كٷرەس حالىقارالىق كومپانييالاردى ينۆەستيتسييالىق ستراتەگييالارىن قايتا قاراۋعا مەجبٷر ەتتٸ. ەندٸ ولار ٷشٸن تابىستىلىقپەن قاتار بيزنەستٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ, مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸ جەنە ەكونوميكانىڭ سىرتقى سىن قاتەرلەرگە بەيٸمدەلۋ قابٸلەتٸ ماڭىزدى.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸندە مەملەكەتتەر سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەرمەن عانا ەمەس, تۇتاس ەكونوميكالىق مودەلدەرٸ ارقىلى بەسەكەلەسۋدە. ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى, جٷيەلٸ رەفورمالاردى, دامىعان ينفراقۇرىلىمدى جەنە تٷسٸنٸكتٸ بيزنەس ەرەجەلەرٸن ۇسىنا العان ەلدەر باسىمدىققا يە بولىپ وتىر.
قازٸرگٸ تاڭدا جاڭا ينۆەستيتسييالار ٷشٸن گەرمانييا, اقش نەمەسە جاپونييا عانا ەمەس, ۆەتنام, مالايزييا, يندونەزييا, مەكسيكا, ماروككو, پولشا, ەزەربايجان, ٶزبەكستان جەنە قازاقستان دا بەلسەندٸ بەسەكەلەسۋدە. بۇل مەملەكەتتەردٸڭ بارلىعى حالىقارالىق كومپانييالار ٶندٸرٸس ورىندارى مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتارىن ورنالاستىراتىن جاڭا الاڭعا اينالۋعا ۇمتىلىپ كەلەدٸ.
قازاقستاننىڭ بۇل جارىستاعى باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ ەكونوميكا بولۋى. سونىمەن قاتار ەلدٸڭ قىتاي, رەسەي, كاۆكاز جەنە ەۋروپا اراسىنداعى گەوگرافييالىق ورنالاسۋى جاڭا ەۋرازييالىق كٶلٸك باعىتتارىنا كٸرٸگۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇعان قوسا قازاقستان ٷش جەتەكشٸ حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتٸگٸ راستاعان ينۆەستيتسييالىق كرەديتتٸك رەيتينگتەر ارقىلى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىن ساقتاپ وتىر.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ كەزدە ينۆەستورلار ٷشٸن كەسٸپورىندى اشۋ قۇنى عانا ەمەس, ون نەمەسە ون بەس جىلدان كەيٸن دە بيزنەستٸڭ تۇراقتى جۇمىس ٸستەۋٸ ماڭىزدى. سوندىقتان زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعى, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ تسيفرلاندىرىلۋى, سوت جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ جەنە مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن ٶزارا ٸس قيمىلدىڭ اشىقتىعى ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىقتىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەرٸنە اينالدى.
وسى تۇرعىدا قازاقستان تابيعي رەسۋرستار مەن ترانزيتتٸك ەلەۋەتتەن بٶلەك ينستيتۋتسيونالدىق ورتانى جەتٸلدٸرۋگە باسىمدىق بەرٸپ كەلەدٸ. بۇل باعىتتاعى ٶزگەرٸستەر ستراتەگييالىق قۇجاتتاردا عانا ەمەس, ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردە دە بايقالا باستادى.
2026 جىلدىڭ قاڭتار ماۋسىم ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ 4,1 پايىزعا ٶستٸ. سونىمەن قاتار ناقتى سەكتوردىڭ ٶسٸمٸ 5,1 پايىزدى قۇراپ, قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنىڭ 3,5 پايىزدىق ٶسٸمٸنەن جوعارى بولدى.
قۇرىلىس سالاسىندا ٶسٸم 15 پايىزدان استى. سونداي اق كٶلٸك, لوگيستيكا جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە دە جوعارى قارقىن ساقتالدى. ساراپشىلار مۇنداي قۇرىلىم ەكونوميكانىڭ شيكٸزاتقا تەۋەلدٸلٸگٸن بٸرتٸندەپ تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ.
ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸك تە ارتىپ كەلەدٸ. بيىلعى العاشقى التى ايدا نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار 9,6 پايىزعا ٶسٸپ, 20 ملرد اقش دوللارىنان استى. ونىڭ ٸشٸندە جەكە ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 21 پايىزدان استام كٶبەيدٸ.
جاڭا ينۆەستيتسييالاردىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە, قۇرىلىسقا, كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا جەنە اقپارات پەن بايلانىس سالاسىنا باعىتتالعان. بۇل سالالار ەل ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا ٶندٸرٸستٸك مودەلٸن قالىپتاستىرۋدىڭ نەگٸزٸ سانالادى.
ماماندار مۇنداي ٶزگەرٸستەر تەك قولايلى ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ نەتيجەسٸ ەمەس ەكەنٸن ايتادى. ولار ينۆەستيتسييالىق ساياساتتىڭ جاڭارۋى, دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جەتٸلدٸرٸلۋٸ جەنە ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ شارالارىنىڭ نەتيجەسٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتەدٸ.
سوڭعى جىلدارى قازاقستان ينۆەستيتسييالىق ساياساتتىڭ تەسٸلٸن دە ٶزگەرتتٸ. بۇرىن نەگٸزگٸ نازار بيزنەسكە جەڭٸلدٸكتەر بەرۋگە اۋدارىلسا, قازٸر شەشٸم قابىلداۋ جىلدامدىعى, رەسٸمدەردٸڭ اشىقتىعى جەنە ينۆەستورلار ٷشٸن تۇراقتى جاعداي قالىپتاستىرۋ باستى باسىمدىققا اينالدى.
بۇل باعىتتاعى نەگٸزگٸ قۇجاتتاردىڭ بٸرٸ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ ينۆەستيتسييالىق ساياسات تۇجىرىمداماسى بولدى. وندا كاپيتال كٶلەمٸن ارتتىرۋمەن قاتار ونىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرٸلگەن. اتاپ ايتقاندا تەحنولوگييالىق جاڭعىرتۋعا, ٶندٸرٸستٸ وقشاۋلاۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جەنە شيكٸزاتتىق ەمەس سەكتورلاردى دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالارعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ.
ٷكٸمەت جانىنداعى ينۆەستيتسييالىق شتابتىڭ قۇرىلۋى دا وسى ساياساتتىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالدى. ونىڭ مٸندەتٸ ينۆەستورلار كەزدەسەتٸن ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸ جەدەل شەشٸپ, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ٶڭٸرلەردٸڭ جۇمىسىن ٷيلەستٸرۋ بولىپ تابىلادى.
ينۆەستيتسييالىق رەسٸمدەردٸ تسيفرلاندىرۋ دا جالعاسۋدا. ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسييالىق پلاتفورما جوبا تٸركەلگەن سەتتەن باستاپ پايدالانۋعا بەرٸلگەنگە دەيٸنگٸ بارلىق كەزەڭدٸ ەلەكتروندى تٷردە سٷيەمەلدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل بيزنەستٸڭ ەكٸمشٸلٸك شىعىندارىن ازايتىپ, رەسٸمدەردٸڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار ينۆەستورلارعا ۇزاق مەرزٸمدٸ كەپٸلدٸكتەر بەرۋ جٷيەسٸ دە كەڭەيٸپ كەلەدٸ. قازاقستاندا ستراتەگييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە 25 جىلعا دەيٸن تۇراقتى جاعدايدى قامتاماسىز ەتەتٸن ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمدەر ەنگٸزٸلگەن. 2026 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي وسىنداي 57 كەلٸسٸم جاسالعان.
ەل شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرمەن ينۆەستيتسييالاردى ٶزارا قورعاۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق كەلٸسٸمدەردٸ دە كەڭەيتٸپ كەلەدٸ. بۇل حالىقارالىق كومپانييالار ٷشٸن كاپيتالدىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قوسىمشا كەپٸلدٸك بەرەدٸ.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ينستيتۋتسيونالدىق ٶزگەرٸستەر ينۆەستيتسييالىق سالامەن عانا شەكتەلمەيدٸ. سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن, بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى ٶكٸلەتتٸكتەردٸ قايتا بٶلۋدٸ جەنە كونستيتۋتسييالىق باقىلاۋ تەتٸكتەرٸن قامتىعان ساياسي ەرٸ قۇقىقتىق رەفورمالار جٷزەگە اسىرىلدى.
بۇل ٶزگەرٸستەر حالىقارالىق رەيتينگتەردە دە كٶرٸنٸس تاۋىپ وتىر. 2026 جىلدىڭ ماۋسىمىندا Fitch Ratings اگەنتتٸگٸ قازاقستاننىڭ ەگەمەن كرەديتتٸك رەيتينگٸن BBB دەڭگەيٸندە تۇراقتى بولجاممەن راستادى. بۇعان دەيٸن S&P Global Ratings BBB مينۋس رەيتينگٸن وڭ بولجاممەن ساقتاسا, Moody’s اگەنتتٸگٸ Baa1 رەيتينگٸن وڭ بولجاممەن بەكٸتكەن بولاتىن.
سونىمەن بٸرگە قازاقستان Safest Countries for Investors 2026 رەيتينگٸندە 70 ورىننان 53 ورىنعا كٶتەرٸلٸپ, ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىندا كٶش باستادى. بۇل رەيتينگ مەملەكەتتٸك باسقارۋ ساپاسىن, ساياسي جەنە ۆاليۋتالىق تەۋەكەلدەردٸ, ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى جەنە ينۆەستيتسييالاردىڭ قورعالۋ دەڭگەيٸن باعالايدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, رەيتينگتەردٸڭ جوعارىلاۋى ٶزدٸگٸنەن ماقسات ەمەس. ونىڭ باستى ماڭىزى تەۋەكەل دەڭگەيٸن تٶمەندەتٸپ, حالىقارالىق كومپانييالاردىڭ قازاقستاندى ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييالار ٷشٸن قولايلى الاڭ رەتٸندە قاراستىرۋىنا ىقپال ەتۋٸندە. سوندىقتان رەفورمالاردىڭ ناقتى نەتيجەسٸ رەيتينگتەرمەن ەمەس, ەلگە تارتىلاتىن جاڭا ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸمەن باعالاناتىن بولادى.
