2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Қазақстанның мемлекеттік бюджетіне трансферттерді есептемегенде 20,2 трлн теңге кіріс түсіп, бюджет шығыстары 26,2 трлн теңгені құрады, деп хабарлайды dalanews.kz.
2026 жылғы 13 қазанда Үкімет отырысында Қаржы министрі Мәди Такиев мемлекеттік қаржының тоғыз айдағы атқарылу қорытындылары туралы баяндады. Оның айтуынша, есепті кезеңде мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін қаржыландыру қамтамасыз етілген. Республикалық бюджет кірістері жоспарлы көрсеткіштер деңгейінде орындалғанымен, жергілікті бюджеттердің кірістері мен шығыстары бойынша жоспардан ауытқулар тіркелген.
Мемлекеттік бюджет кірістері 20,2 трлн теңгеге жетті
Қаңтар-қыркүйек айларында трансферттерді есептемегенде мемлекеттік бюджет кірістері 20,2 трлн теңгені құрады. Жоспар 98,5%-ға орындалды. Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда кірістер 16,3%-ға, яғни 2,8 трлн теңгеге өсті.
Салық түсімдері де артқан. Былтырғы кезеңмен салыстырғанда олардың көлемі 3 трлн теңгеге ұлғайып, өсім қарқыны 30,3%-ды құрады.
Республикалық бюджет кірістері өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 2,7 трлн теңгеге артып, шамамен 26%-ға өскен. Қаржы министрлігінің мәліметінше, түсімдердің артуына экспорттық тауарлардың әлемдік бағасы, сауда айналымының ұлғаюы және салық мөлшерлемелерінің өзгеруі әсер еткен.
Тауарлар, жұмыстар мен қызметтер айналымы шамамен 14%-ға өсіп, 19,7 трлн теңгеге жетті. Сонымен қатар мемлекет бизнеске қосылған құн салығын қайтаруды жалғастырды. Есепті кезеңде кәсіпкерлерге 811,5 млрд теңге қайтарылған.
Кедендік төлемдер мен транзит көлемі артты
Тоғыз айда кедендік төлемдер көлемі 706 млрд теңгеге ұлғайып, 3,9 трлн теңгені құрады. Үшінші елдермен тауар айналымы 14,3%-ға, ал Еуразиялық экономикалық одақ елдерінен импорт 11,5%-ға артқан.
Сыртқы сауданың өсуімен бірге кедендік транзит көлемі де көбейген. Қаңтар-қыркүйек айларында 1,2 млн транзиттік декларация рәсімделді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 18%-ға көп. Жалпы тауар айналымының көлемі 13%-ға өсіп, 19,4 млн тоннаға жетті.
Автомобиль өткізу пункттері арқылы тоғыз айда 1,5 млн-ға жуық көлік құралы тіркелген. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 19,3%-ға немесе 234,4 мың көлікке артық.
Осыған байланысты шекара инфрақұрылымын дамыту және кедендік рәсімдерді жеңілдету бағытында жұмыстар жүргізіліп жатыр. Министрдің айтуынша, кірістер өсімінің бір бөлігі баға мен реттеушілік факторларға байланысты болғандықтан, жыл соңына дейін салық базасын кеңейтуге және салықтық әкімшілендіру сапасын арттыруға басымдық беріледі.
Тоғыз өңірде жергілікті бюджет жоспары орындалмаған
Жергілікті бюджеттердің кірістері тоғыз айда 6,9 трлн теңгені құрап, жоспар 96,1%-ға орындалды. Өткен жылмен салыстырғанда кірістер 125,6 млрд теңгеге артып, өсім қарқыны 2%-ды құрады.
Соған қарамастан, жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізілмегендіктен, бюджет кірістерінің кем түсу көлемі 278,3 млрд теңгеге жеткен. Жалпы кіріс жоспары тоғыз өңірде орындалмаған. Елеулі ауытқулар Атырау, Павлодар және Маңғыстау облыстарында тіркелді.
Қаржы министрі әкімдіктерге жергілікті кіріс көздерінің әлеуетін толық пайдалануды тапсырды. Өңірлер мемлекеттік кірістер органдарымен бірлесіп, жыл соңына дейін бюджетке қосымша түсімдерді қамтамасыз ететін нақты шаралар қабылдауы қажет.
Мемлекеттік бюджет шығыстары 26,2 трлн теңге болды
Есепті кезеңде мемлекеттік бюджет шығыстары 26,2 трлн теңгені құрап, жоспар 98%-ға орындалды.
Республикалық бюджет шығыстары 19,6 трлн теңгеге жетіп, жоспардың 99,6%-ы игерілген. Оның ішінде зейнетақылар мен жәрдемақылар төлеуге 5,3 трлн теңге, өңірлерді қолдауға 4,4 трлн теңге, ал нақты секторды дамытуға 2 трлн теңге бағытталған.
Жергілікті бюджеттердің шығыстары 96,3%-ға орындалып, 11,9 трлн теңгені құрады. Игерілмеген қаражат көлемі 458,4 млрд теңгеге жеткен.
Осыған байланысты Қаржы министрі әкімдіктер мен бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің бюджетте қарастырылған қаражатты жыл соңына дейін уақытылы әрі сапалы игеруін қамтамасыз ету қажеттігін атап өтті.
Сонымен қатар «Жалпы сипаттағы трансферттер туралы» заңға сәйкес, келесі жылы өңірлерге 1,2 трлн теңге көлемінде трансферттер бөлу жоспарланып отыр.
Инфрақұрылымдық жобаларға қаржы бөлінді
Арнаулы мемлекеттік қор қаражаты есебінен жалпы құны 617,7 млрд теңге болатын 501 жобаны іске асыру көзделген. Қазіргі уақытта осы жобалар аясындағы 351 нысанның құрылысы аяқталған.
Инфрақұрылымдық даму қоры арқылы жалпы құны 1,5 трлн теңге болатын 262 жобаны жүзеге асыруға қаражат бөлінген.
Қаржыландырудың негізгі бағыттарының қатарында денсаулық сақтау саласындағы 41 жобаға арналған 344 млрд теңге, сумен жабдықтау және су бұру саласындағы 55 жобаға бөлінген 283,4 млрд теңге бар. Сондай-ақ көлік инфрақұрылымындағы 48 жобаға 369,2 млрд теңге қарастырылған.
Қаржы министрі бөлінген қаражаттың нақты нәтижеге айналуы маңызды екенін атап өтті. Сондықтан мемлекеттік органдар мен әкімдіктер құрылыс жұмыстарын аяқтап, нысандарды уақытылы пайдалануға беруге баса назар аударуы қажет.
Әлеуметтік саладағы төлемдерге бақылау күшейтілді
Әлеуметтік міндеттемелерді уақытылы қаржыландырумен қатар, төлемдердің заңдылығы мен негізділігін бақылау жұмыстары да жалғасып жатыр.
Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының қызметінде медициналық қызметтерді сатып алу мен олардың ақысын төлеуге бақылау күшейтілген. Qalqan платформасында медициналық қызметтердің 57 бағыты бойынша төлем жасау функционалы іске қосылған.
Мониторинг пен алаяқтыққа қарсы бақылау шараларының нәтижесінде тоғыз айда 23,4 млрд теңге көлеміндегі қаржылық шығындардың алдын алуға мүмкіндік туған.
Жалпы есепті кезеңде республикалық бюджеттен Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына 1 трлн 204,8 млрд теңге бөлінген.
Білім беруді қаржыландыру жүйесі де цифрлық форматқа көшіріліп жатыр. Қазіргі уақытта 6 634 мектеп осы жүйеге қосылған. Тексеру тетіктері жалған тіркеулерді анықтауға және өзге де заңбұзушылықтардың алдын алуға бағытталған. Осы жұмыстардың нәтижесінде 34 млрд теңге бюджет қаражаты үнемделген.
Биыл Қаржы орталығы арқылы қаржыландыру көлемі 821 млрд теңгеге жеткен. Жыл соңына дейін бұл көрсеткішті 1,6 трлн теңгеге жеткізу жоспарланып отыр.
Бұдан бөлек, тиісті министрліктермен бірлесіп, білім беру ұйымдарына бөлінетін қаражатты олардың жұмыс нәтижелерімен байланыстыратын арнайы көрсеткіштер әзірленіп жатыр.
Қорытындылай келе, Қаржы министрлігі мемлекеттік бюджеттің атқарылуына мониторинг жүргізіп, бюджетте көзделген қаражат шегінде міндеттемелердің уақытылы қаржыландырылуын қамтамасыз етуді жалғастырады.
