Америкалық экономистер Роберт Холл мен Майкл Вудфорд экономикадағы тұрақсыздықты түсіндіруге және дағдарыс кезінде экономиканы тұрақтандыру тәсілдерін жетілдіруге қосқан ғылыми үлесі үшін 2026 жылғы экономика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды, деп хабарлайды dalanews.kz.
Роберт Холл мен Майкл Вудфорд кімдер?
Роберт Холл – Стэнфорд университетінің экономика профессоры, тұтыну шығындары, еңбек нарығы және экономикалық өсім мәселелерін зерттеген ғалым. Оның еңбектері адамдардың болашақ табысына қатысты күтулері олардың бүгін қанша ақша жұмсап, қаншасын жинайтынына қалай әсер ететінін түсіндіруге көмектесті.
Майкл Вудфорд – Нью-Йорктегі Колумбия университетінің саяси экономика профессоры. Вудфордтың негізгі зерттеу бағыттары – инфляция, орталық банктердің ақша-несие саясаты және халық пен бизнестің болашаққа қатысты күтулері. Оның жұмыстары орталық банктің тек пайыздық мөлшерлемені өзгертуі емес, болашақтағы саясаты туралы қалай хабарлайтыны да маңызды екенін көрсетті.
Олардың зерттеулері күнделікті өмірге қалай әсер етеді?
1. Адамдар дағдарыстан қорыққанда неге аз ақша жұмсайды?
Мысалы, адам жұмысынан айырылып қалуы мүмкін деп қауіптенсе, жаңа телефон сатып алуды кейінге қалдырып, ақшасын жинай бастайды. Бір адамның шешімі үлкен өзгеріс әкелмеуі мүмкін. Бірақ мыңдаған отбасы шығындарын қатар қысқартса, дүкендерде тауар аз сатылады, компаниялардың табысы төмендейді, олар өндірісті қысқартуы немесе қызметкерлерді азайтуы мүмкін.
Холлдың зерттеулері тұтынушылардың шешімдерін олардың қазіргі табысымен ғана емес, болашақта қанша табыс табатынын күтуімен де байланыстыра қарастыруға негіз болды.
2. Базалық мөлшерлеме өзгерсе, баға бірден төмендей ме?
Орталық банк инфляцияны тежеу үшін базалық мөлшерлемені көтерсе, несие алу қымбаттауы мүмкін. Соның салдарынан адамдар ірі сатып алуларды кейінге қалдырып, компаниялар инвестиция көлемін азайтуы ықтимал. Сұраныс бәсеңдегенде баға өсімі де баяулауы мүмкін.
Бірақ бұл бірден жүзеге аспайды. Кәсіпорындардың шығындары, халықтың инфляцияға қатысты күтулері және нарықтағы жағдай да маңызды. Сондықтан пайыздық мөлшерлемені өзгерту экономиканы басқарудың жалғыз құралы емес. Вудфордтың еңбектері осы өзара байланысты түсіндіруге көмектеседі.
3. Орталық банктің мәлімдемелері неге маңызды?
Орталық банк болашақта инфляцияны төмендетуге ниетті екенін анық жеткізсе, компаниялар мен азаматтар өз шешімдерін осы ақпаратқа сүйеніп қабылдай алады. Мысалы, кәсіпорын бағаны көтеруге асықпауы, ал инвесторлар болашақтағы пайыздық мөлшерлемелерді ескеруі мүмкін.
Яғни реттеушінің сөзі де экономикалық шешімдерге ықпал етеді. Алайда мәлімдеме сенімді болуы және нақты саясатпен сәйкес келуі керек.
Нобель сыйлығы не үшін берілді?
Маңыздысы, Холл мен Вудфорд бірлесіп жазған бір ғана зерттеу үшін емес, макроэкономиканы тұрақтандырудың микроэкономикалық негіздерін дамытуға қосқан ғылыми үлестері үшін марапатталды. Олардың жұмыстары үй шаруашылықтары мен компаниялардың жеке шешімдерін экономиканың жалпы қозғалысымен байланыстыратын модельдерді жетілдіруге көмектесті.
Осы модельдер арқылы үкіметтер мен орталық банктер экономикалық құлдырау, инфляцияның өсуі және энергетикалық дағдарыс сияқты күйзелістер кезінде қандай шаралар тиімді болуы мүмкін екенін бағалай алады. Бұл экономиканы толықтай дағдарыстан қорғайды деген сөз емес, бірақ шешімдерді ғылыми негізде қабылдауға мүмкіндік береді.
Сыйлық көлемі қанша?
Роберт Холл мен Майкл Вудфорд 12 миллион швед кронын құрайтын сыйақыны тең бөліседі. Бұл шамамен 1,2 миллион АҚШ долларына тең. Экономика саласындағы сыйлықты Швецияның орталық банкі 1968 жылы құрған, ал ол алғаш рет 1969 жылы берілген. Сондықтан оның ресми атауы – Альфред Нобельді еске алуға арналған Швеция банкінің экономика ғылымдары бойынша сыйлығы. Ол Нобельдің бастапқы өсиетінде көрсетілген бес сыйлықтың қатарына кірмейді.
