Қазақстандағы үш бірдей сот инстанциясы, соның ішінде кассациялық сот Қызылорда тұрғыны Бағлан Жұмахановтан шамамен 900 мың теңге өндіру туралы шешім шығарған. Ең сорақысы — ол бірде-бір сот отырысына қатыспаған, процесс туралы хабарланбаған және дауға себеп болған ақшаны ешқашан алмаған. Мұны екі банктің ресми анықтамалары да растап отыр, деп хабарлайды dalanews.kz.
Оқиға қалай басталған?
2024 жылдың күзінде Ақмола облысының тұрғыны Мария Лакизо телефон алаяқтарының құрбаны болған. Алаяқтар маркетплейсте жұмыс ұсынған болып, оны түрлі банк шоттарына 8,5 миллион теңгеден астам қаржы аударуға көндірген.
Кейін Лакизо сотқа жүгініп, ақшасы аударылған шот иелерінен негізсіз баю ретінде қаражатты өндіріп беруді талап еткен. Талап арызда жауапкерлердің бірі ретінде Bereke Bank картасының иесі деп көрсетілген «Жұмаханов Баглан Жумаханович» жазылған. Бұл картаға 805 250 теңге аударылған.
Сот істі қарап, ақшаны өндіріп беру туралы шешім шығарған.
Алайда ақша «Жумахановичтен» емес, «Бегімжанұлынан» өндірілген. Яғни аты-жөні ұқсас болғанымен, әкесінің аты басқа мүлде бөлек адам жауапкер болып кеткен.
Сотта болмаған адам
Бағлан Бегімжанұлы Жұмаханов — Қызылорданың қарапайым тұрғыны. Жұмыс істейді, жалақы алады. Оның аты сотта жауапкер ретінде аталып жатқанынан мүлде хабарсыз болған.
2026 жылғы 10 наурыздағы кассациялық сот қаулысында да бұл жайт ашық жазылған. Құжатта Жұмахановтың бірінші және апелляциялық инстанция соттарының отырыстары туралы тиісті түрде хабарланбағаны көрсетілген. Ол сот шешімінің көшірмесін тек 10 ай өткен соң — 2025 жылдың қазан айында ғана алған.
Кейін жағдайдан хабардар болған Бағлан өзін қорғау үшін банктерден анықтама сұратқан.
Банктер не дейді?
Bereke Bank-тің жауабы нақты болған. Банк мәліметінше, Жұмаханов Бағлан Бегімжанұлы, ЖСН иесі банктің клиенті емес. Мария Лакизо ақша аударған картасы оған тіркелмеген.
Банктің Қызылорда филиалы да бұл адамның Bereke Bank-те ешқашан шоты болмағанын растаған.
Ал Halyk Bank ұсынған 2024 жылға арналған үзінді көшірмеде Лакизодан түскен бірде-бір аударым жоқ. Шотқа түскен қаржының бәрі тек жұмыс берушілерден аударылған жалақы екені көрсетілген.
Яғни жәбірленушінің ақшасы Бағлан Жұмахановтың есепшотына ешқашан түспеген. Ол ешқандай пайда көрмеген және бұл іске қатысы болмаған. Тек алаяқтар карта рәсімдеу кезінде пайдаланған адамның аты-жөнімен сәйкес келіп қалған.
Үш инстанция - бір қате
Бірінші инстанция да, апелляция да, кассация да Бағлан Бегімжанұлының даулы картаның нақты иесі екенін тексермеген.
Талап арыздағы әкесінің аты мен нақты адамның әкесінің аты сәйкес келмесе де, соттар үшін ЖСН-нің сәйкес келуі жеткілікті болған.
Кассациялық сот оның процесс туралы хабарланбағанын мойындағанымен, шешімді өзгеріссіз қалдырған. Сот логикасы дәлелден гөрі қарапайым болған: ақша ұқсас аты бар картаға түсті — демек, сол адам қайтаруы керек.
Осылайша бұл істе екі адам жапа шеккен: алаяқтарға алданып ақшасынан айырылған Мария Лакизо және өзіне қатысы жоқ қарызды өтеуге мәжбүр болған Бағлан Жұмаханов.
Жоғарғы сот шешім шығарғанға дейін Бағланның шотынан мәжбүрлі түрде шамамен 894 мың теңге өндіріп алу қаупі төніп тұр. Ол бұл ақшаны ешқашан алмаған, ал қазіргі табыс деңгейімен бұл соманы өтеуге жылдар кетуі мүмкін.
Қазір не болып жатыр?
Бағлан Жұмахановтың мүддесін астаналық заң кеңесшісі Арыс Данагатов қорғап жатыр. Қазір Қазақстан Жоғарғы сотына Азаматтық процестік кодекстің 54-1-тарауы тәртібімен сот актілерін қайта қарау туралы өтініш жолданған.
Жоғарғы сот шешім шығарғанға дейін Бағланның шотынан мәжбүрлі түрде шамамен 894 мың теңге өндіріп алу қаупі сақталып отыр. Оның табыс деңгейін ескерсек, бұл соманы өтеуге бірнеше жыл кетуі мүмкін.
Өкіл не дейді?
Жұмахановтың өкілі Арыс Данагатов бұл оқиға адамның аты-жөні сәйкес келгені үшін ғана үш бірдей сот инстанциясы оның ешқашан алмаған ақшасын өндіріп бергенін көрсететінін айтты.
– Біздің клиент ешқашан алмаған ақшаны одан өндіріп алу туралы шешім шығарылды. Банк оның даулы картаның иесі емес екенін ресми түрде растады. Бұл анықтамалар кассацияға дейін болған, бірақ соттар оларды сұратпаған. Жоғарғы сот әділдікті қалпына келтіріп, адамды бөтен қателіктің салдарынан қорғайды деп сенеміз, – деді Арыс Данагатов.
