Алматыда халық саны мен көлік жүктемесі жыл сайын артып келеді. Мәселен, 2012-2022 жылдар аралығында мегаполиске 600 мыңға жуық адам қоныс аударды. Нәтижесінде қалаға көшіп келгендердің саны кеткендерден шамамен 285 мың адамға артық болды. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Алматыда ресми түрде 2,36 миллионнан астам адам тұрады. Алайда күндізгі уақытта қаладағы нақты халық саны бұдан әлдеқайда көп, деп хабарлайды dalanews.kz.
Qazaq Expert Club сарапшысы, қоғам мен мемлекет арасындағы қатынастар жөніндегі маман Андрей Андреевтің айтуынша, күн сайын Алматыға қала маңындағы елді мекендер мен көршілес аудандардан жүздеген мың адам келеді.
“Алматыда ірі жоғары оқу орындары, жұмыс орындары, сапалы медицина және бизнеске қолайлы мүмкіндіктер шоғырланғандықтан, адамдар бұл қалаға көшуін тоқтатпайды. Оның үстіне, Конституция әр азаматқа тұрғылықты жерін еркін таңдауға кепілдік береді. Сондықтан бұл үдерісті шектеу мүмкін емес”, – дейді сарапшы.
Оның пікірінше, халық санының артуын өздігінен теріс құбылыс деп бағалауға болмайды.
“Әлемдегі барлық ірі мегаполистер өсіп келеді. Мәселе тұрғындар санында емес, қаланың көлік, инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымы сол өсімге ілесе алып жатыр ма, жоқ па – негізгі мәселе осы”, – дейді Андрей Андреев.
Алматы агломерасын дамытудың кешенді жоспарына сәйкес, күн сайын қалаға қоғамдық көлікпен шамамен 150 мың адам келеді. Бұдан бөлек, Алматыға тәулігіне тағы 230 мыңға жуық автокөлік кіреді.
Соның салдарынан жаңадан салынған жолайрықтардың өзі ұзақ мерзімді нәтиже бермейді. Уақыт өте келе жолдар қайтадан көлікке толып, кептеліс мәселесі қайталанады.
“Біз көбіне мәселенің себебімен емес, салдарымен күресеміз. Жаңа жолайрық қозғалысты белгілі бір уақытқа ғана жеңілдетеді. Алайда автокөлік саны көлік инфрақұрылымынан жылдам көбейіп жатқанда, кептеліс қайта пайда болады”, – дейді сарапшы.
Сарапшының сөзінше, инженерлік желілер де үлкен жүктемеге ұшырап отыр. Су, кәріз, жылу және электрмен жабдықтау жүйелерінің басым бөлігі бірнеше ондаған жыл бұрын салынғандықтан, қазіргі тұтынушылар санына есептелмеген.
Әлеуметтік инфрақұрылымдағы жағдай да күрделі. Мектептер, балабақшалар мен емханалар мүмкіндігінің шегінде жұмыс істеп жатыр. Алматы агломерасын дамыту жөніндегі құжаттарда маятниктік көші-қон білім беру жүйесіне түсетін салмақтың негізгі себептерінің бірі ретінде көрсетілген. Ал қала маңындағы елді мекендерде үш ауысымды оқу мәселесі әлі де өзекті.
Сонымен қатар Андрей Андреев тұрғын үй құрылысын шектеу немесе Алматыға көшіп келушілер санын азайту арқылы мәселені шешу мүмкін емес екенін айтады.
“Мұндай шаралар тек баспана бағасының қымбаттауына әкелуі мүмкін. Бірақ адамдардың Алматыға көшуге деген сұранысын төмендетпейді. Өйткені жұмыс, бизнес пен білім алуға мүмкіндік дәл осы қалада шоғырланған. Сондықтан халық санының өсуімен емес, оның салдарымен күресу керек”, – дейді сарапшы.
Оның пікірінше, мәселені шешуге бірнеше бағыттағы кешенді шаралар көмектесе алады.
Ең алдымен, Алматының айналасындағы серіктес қалаларды дамыту қажет. Қазір олардың басым бөлігі тек “ұйықтайтын аудан” қызметін атқарады. Егер бұл елді мекендерде жұмыс орындары, университеттер, ауруханалар және заманауи инфрақұрылым қалыптасса, тұрғындардың едәуір бөлігі күн сайын Алматыға қатынап жүрмес еді.
Сондай-ақ өңірлерде жаңа жұмыс орындарын ашудың маңызы зор. Қазақстанның басқа қалаларының экономикасы дамыған сайын, Алматыға көшуге мәжбүр болатын адамдар саны да азаяды.
Тағы бір маңызды бағыт – қала маңындағы жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту. Алматы агломерасын дамытудың кешенді жоспарында жоғары өткізу қабілеті бар заманауи жолаушылар тасымалы жүйесінің жоқтығы негізгі проблемалардың бірі ретінде көрсетілген.
“Егер қала маңында тұратын адам Алматының орталығына жеке көліксіз-ақ 30-40 минутта жете алса, онда күн сайын жолға шығатын мыңдаған автокөлік азаяр еді”, – деп түсіндіреді сарапшы.
Бұдан бөлек, жаңа аудандарды кешенді түрде салу қажет. Андрей Андреевтің айтуынша, тұрғын үйлер инфрақұрылымнан бөлек тұрғызылмауы тиіс.
“Жаңа аудандар жолдармен, қоғамдық көлікпен, инженерлік желілермен, мектептермен, балабақшалармен және емханалармен бірге жоспарлануы керек”, – дейді ол.
Сонымен бірге сарапшы қалада бірнеше іскерлік орталық қалыптастырудың да тиімді болатынын айтады. Қазір жұмыс орындарының басым бөлігі қаланың орталық бөлігінде орналасқан. Егер іскерлік белсенділік бірнеше ауданға теңдей бөлінсе, тұрғындардың күнделікті қатынауы азайып, көлік ағыны да жеңілдейді.
“Табысты мегаполистер адамдардың көшіп келуіне тыйым салмайды. Керісінше, олар алдын ала көлік жүйесіне, инженерлік инфрақұрылымға, серіктес қалаларға және жаңа іскерлік орталықтарға инвестиция салады. Алматыны жеңілдету дегеніміз – адамдардың күн сайын кептелісте сағаттап тұрмайтын, мектеп пен емханадағы орын үшін күреспейтін жағдай жасау. Бұған агломераны кешенді дамыту арқылы ғана қол жеткізуге болады”, – деп түйіндеді сарапшы.
