الماتىدا حالىق سانى مەن كٶلٸك جٷكتەمەسٸ جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, 2012-2022 جىلدار ارالىعىندا مەگاپوليسكە 600 مىڭعا جۋىق ادام قونىس اۋداردى. نەتيجەسٸندە قالاعا كٶشٸپ كەلگەندەردٸڭ سانى كەتكەندەردەن شامامەن 285 مىڭ ادامعا ارتىق بولدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2026 جىلعى 1 مامىرداعى جاعداي بويىنشا الماتىدا رەسمي تٷردە 2,36 ميلليوننان استام ادام تۇرادى. الايدا كٷندٸزگٸ ۋاقىتتا قالاداعى ناقتى حالىق سانى بۇدان ەلدەقايدا كٶپ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
Qazaq Expert Club ساراپشىسى, قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى قاتىناستار جٶنٸندەگٸ مامان اندرەي اندرەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, كٷن سايىن الماتىعا قالا ماڭىنداعى ەلدٸ مەكەندەر مەن كٶرشٸلەس اۋدانداردان جٷزدەگەن مىڭ ادام كەلەدٸ.
“الماتىدا ٸرٸ جوعارى وقۋ ورىندارى, جۇمىس ورىندارى, ساپالى مەديتسينا جەنە بيزنەسكە قولايلى مٷمكٸندٸكتەر شوعىرلانعاندىقتان, ادامدار بۇل قالاعا كٶشۋٸن توقتاتپايدى. ونىڭ ٷستٸنە, كونستيتۋتسييا ەر ازاماتقا تۇرعىلىقتى جەرٸن ەركٸن تاڭداۋعا كەپٸلدٸك بەرەدٸ. سوندىقتان بۇل ٷدەرٸستٸ شەكتەۋ مٷمكٸن ەمەس”, – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, حالىق سانىنىڭ ارتۋىن ٶزدٸگٸنەن تەرٸس قۇبىلىس دەپ باعالاۋعا بولمايدى.
“ەلەمدەگٸ بارلىق ٸرٸ مەگاپوليستەر ٶسٸپ كەلەدٸ. مەسەلە تۇرعىندار سانىندا ەمەس, قالانىڭ كٶلٸك, ينجەنەرلٸك جەنە ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمى سول ٶسٸمگە ٸلەسە الىپ جاتىر ما, جوق پا – نەگٸزگٸ مەسەلە وسى”, – دەيدٸ اندرەي اندرەەۆ.
الماتى اگلومەراسىن دامىتۋدىڭ كەشەندٸ جوسپارىنا سەيكەس, كٷن سايىن قالاعا قوعامدىق كٶلٸكپەن شامامەن 150 مىڭ ادام كەلەدٸ. بۇدان بٶلەك, الماتىعا تەۋلٸگٸنە تاعى 230 مىڭعا جۋىق اۆتوكٶلٸك كٸرەدٸ.
سونىڭ سالدارىنان جاڭادان سالىنعان جولايرىقتاردىڭ ٶزٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ نەتيجە بەرمەيدٸ. ۋاقىت ٶتە كەلە جولدار قايتادان كٶلٸككە تولىپ, كەپتەلٸس مەسەلەسٸ قايتالانادى.
“بٸز كٶبٸنە مەسەلەنٸڭ سەبەبٸمەن ەمەس, سالدارىمەن كٷرەسەمٸز. جاڭا جولايرىق قوزعالىستى بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتقا عانا جەڭٸلدەتەدٸ. الايدا اۆتوكٶلٸك سانى كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنان جىلدام كٶبەيٸپ جاتقاندا, كەپتەلٸس قايتا پايدا بولادى”, – دەيدٸ ساراپشى.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, ينجەنەرلٸك جەلٸلەر دە ٷلكەن جٷكتەمەگە ۇشىراپ وتىر. سۋ, كەرٸز, جىلۋ جەنە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ بٸرنەشە ونداعان جىل بۇرىن سالىنعاندىقتان, قازٸرگٸ تۇتىنۋشىلار سانىنا ەسەپتەلمەگەن.
ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمداعى جاعداي دا كٷردەلٸ. مەكتەپتەر, بالاباقشالار مەن ەمحانالار مٷمكٸندٸگٸنٸڭ شەگٸندە جۇمىس ٸستەپ جاتىر. الماتى اگلومەراسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ قۇجاتتاردا ماياتنيكتٸك كٶشٸ-قون بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە تٷسەتٸن سالماقتىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە كٶرسەتٸلگەن. ال قالا ماڭىنداعى ەلدٸ مەكەندەردە ٷش اۋىسىمدى وقۋ مەسەلەسٸ ەلٸ دە ٶزەكتٸ.
سونىمەن قاتار اندرەي اندرەەۆ تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن شەكتەۋ نەمەسە الماتىعا كٶشٸپ كەلۋشٸلەر سانىن ازايتۋ ارقىلى مەسەلەنٸ شەشۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸن ايتادى.
“مۇنداي شارالار تەك باسپانا باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. بٸراق ادامداردىڭ الماتىعا كٶشۋگە دەگەن سۇرانىسىن تٶمەندەتپەيدٸ. ٶيتكەنٸ جۇمىس, بيزنەس پەن بٸلٸم الۋعا مٷمكٸندٸك دەل وسى قالادا شوعىرلانعان. سوندىقتان حالىق سانىنىڭ ٶسۋٸمەن ەمەس, ونىڭ سالدارىمەن كٷرەسۋ كەرەك”, – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, مەسەلەنٸ شەشۋگە بٸرنەشە باعىتتاعى كەشەندٸ شارالار كٶمەكتەسە الادى.
ەڭ الدىمەن, الماتىنىڭ اينالاسىنداعى سەرٸكتەس قالالاردى دامىتۋ قاجەت. قازٸر ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ تەك “ۇيىقتايتىن اۋدان” قىزمەتٸن اتقارادى. ەگەر بۇل ەلدٸ مەكەندەردە جۇمىس ورىندارى, ۋنيۆەرسيتەتتەر, اۋرۋحانالار جەنە زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قالىپتاسسا, تۇرعىنداردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ كٷن سايىن الماتىعا قاتىناپ جٷرمەس ەدٸ.
سونداي-اق ٶڭٸرلەردە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدىڭ ماڭىزى زور. قازاقستاننىڭ باسقا قالالارىنىڭ ەكونوميكاسى دامىعان سايىن, الماتىعا كٶشۋگە مەجبٷر بولاتىن ادامدار سانى دا ازايادى.
تاعى بٸر ماڭىزدى باعىت – قالا ماڭىنداعى جىلدام قوعامدىق كٶلٸك جٷيەسٸن دامىتۋ. الماتى اگلومەراسىن دامىتۋدىڭ كەشەندٸ جوسپارىندا جوعارى ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ بار زاماناۋي جولاۋشىلار تاسىمالى جٷيەسٸنٸڭ جوقتىعى نەگٸزگٸ پروبلەمالاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە كٶرسەتٸلگەن.
“ەگەر قالا ماڭىندا تۇراتىن ادام الماتىنىڭ ورتالىعىنا جەكە كٶلٸكسٸز-اق 30-40 مينۋتتا جەتە السا, وندا كٷن سايىن جولعا شىعاتىن مىڭداعان اۆتوكٶلٸك ازايار ەدٸ”, – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ ساراپشى.
بۇدان بٶلەك, جاڭا اۋدانداردى كەشەندٸ تٷردە سالۋ قاجەت. اندرەي اندرەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ٷيلەر ينفراقۇرىلىمنان بٶلەك تۇرعىزىلماۋى تيٸس.
“جاڭا اۋداندار جولدارمەن, قوعامدىق كٶلٸكپەن, ينجەنەرلٸك جەلٸلەرمەن, مەكتەپتەرمەن, بالاباقشالارمەن جەنە ەمحانالارمەن بٸرگە جوسپارلانۋى كەرەك”, – دەيدٸ ول.
سونىمەن بٸرگە ساراپشى قالادا بٸرنەشە ٸسكەرلٸك ورتالىق قالىپتاستىرۋدىڭ دا تيٸمدٸ بولاتىنىن ايتادى. قازٸر جۇمىس ورىندارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ قالانىڭ ورتالىق بٶلٸگٸندە ورنالاسقان. ەگەر ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك بٸرنەشە اۋدانعا تەڭدەي بٶلٸنسە, تۇرعىنداردىڭ كٷندەلٸكتٸ قاتىناۋى ازايىپ, كٶلٸك اعىنى دا جەڭٸلدەيدٸ.
“تابىستى مەگاپوليستەر ادامداردىڭ كٶشٸپ كەلۋٸنە تىيىم سالمايدى. كەرٸسٸنشە, ولار الدىن الا كٶلٸك جٷيەسٸنە, ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمعا, سەرٸكتەس قالالارعا جەنە جاڭا ٸسكەرلٸك ورتالىقتارعا ينۆەستيتسييا سالادى. الماتىنى جەڭٸلدەتۋ دەگەنٸمٸز – ادامداردىڭ كٷن سايىن كەپتەلٸستە ساعاتتاپ تۇرمايتىن, مەكتەپ پەن ەمحاناداعى ورىن ٷشٸن كٷرەسپەيتٸن جاعداي جاساۋ. بۇعان اگلومەرانى كەشەندٸ دامىتۋ ارقىلى عانا قول جەتكٸزۋگە بولادى”, – دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
