Almatyda halyq sany men kólik júktemesi jyl saiyn artyp keledi. Máselen, 2012-2022 jyldar aralyǵynda megapoliske 600 myńǵa jýyq adam qonys aýdardy. Nátijesinde qalaǵa kóship kelgenderdiń sany ketkenderden shamamen 285 myń adamǵa artyq boldy. Ulttyq statistika biýrosynyń málimetinshe, 2026 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha Almatyda resmi túrde 2,36 millionnan astam adam turady. Alaida kúndizgi ýaqytta qaladaǵy naqty halyq sany budan áldeqaida kóp, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qazaq Expert Club sarapshysy, qoǵam men memleket arasyndaǵy qatynastar jónindegi maman Andrei Andreevtiń aitýynsha, kún saiyn Almatyǵa qala mańyndaǵy eldi mekender men kórshiles aýdandardan júzdegen myń adam keledi.
“Almatyda iri joǵary oqý oryndary, jumys oryndary, sapaly meditsina jáne bizneske qolaily múmkindikter shoǵyrlanǵandyqtan, adamdar bul qalaǵa kóshýin toqtatpaidy. Onyń ústine, Konstitýtsiia ár azamatqa turǵylyqty jerin erkin tańdaýǵa kepildik beredi. Sondyqtan bul úderisti shekteý múmkin emes”, – deidi sarapshy.
Onyń pikirinshe, halyq sanynyń artýyn ózdiginen teris qubylys dep baǵalaýǵa bolmaidy.
“Álemdegi barlyq iri megapolister ósip keledi. Másele turǵyndar sanynda emes, qalanyń kólik, injenerlik jáne áleýmettik infraqurylymy sol ósimge ilese alyp jatyr ma, joq pa – negizgi másele osy”, – deidi Andrei Andreev.
Almaty aglomerasyn damytýdyń keshendi josparyna sáikes, kún saiyn qalaǵa qoǵamdyq kólikpen shamamen 150 myń adam keledi. Budan bólek, Almatyǵa táýligine taǵy 230 myńǵa jýyq avtokólik kiredi.
Sonyń saldarynan jańadan salynǵan jolairyqtardyń ózi uzaq merzimdi nátije bermeidi. Ýaqyt óte kele joldar qaitadan kólikke tolyp, keptelis máselesi qaitalanady.
“Biz kóbine máseleniń sebebimen emes, saldarymen kúresemiz. Jańa jolairyq qozǵalysty belgili bir ýaqytqa ǵana jeńildetedi. Alaida avtokólik sany kólik infraqurylymynan jyldam kóbeiip jatqanda, keptelis qaita paida bolady”, – deidi sarapshy.
Sarapshynyń sózinshe, injenerlik jeliler de úlken júktemege ushyrap otyr. Sý, káriz, jylý jáne elektrmen jabdyqtaý júieleriniń basym bóligi birneshe ondaǵan jyl buryn salynǵandyqtan, qazirgi tutynýshylar sanyna eseptelmegen.
Áleýmettik infraqurylymdaǵy jaǵdai da kúrdeli. Mektepter, balabaqshalar men emhanalar múmkindiginiń sheginde jumys istep jatyr. Almaty aglomerasyn damytý jónindegi qujattarda maiatniktik kóshi-qon bilim berý júiesine túsetin salmaqtyń negizgi sebepteriniń biri retinde kórsetilgen. Al qala mańyndaǵy eldi mekenderde úsh aýysymdy oqý máselesi áli de ózekti.
Sonymen qatar Andrei Andreev turǵyn úi qurylysyn shekteý nemese Almatyǵa kóship kelýshiler sanyn azaitý arqyly máseleni sheshý múmkin emes ekenin aitady.
“Mundai sharalar tek baspana baǵasynyń qymbattaýyna ákelýi múmkin. Biraq adamdardyń Almatyǵa kóshýge degen suranysyn tómendetpeidi. Óitkeni jumys, biznes pen bilim alýǵa múmkindik dál osy qalada shoǵyrlanǵan. Sondyqtan halyq sanynyń ósýimen emes, onyń saldarymen kúresý kerek”, – deidi sarapshy.
Onyń pikirinshe, máseleni sheshýge birneshe baǵyttaǵy keshendi sharalar kómektese alady.
Eń aldymen, Almatynyń ainalasyndaǵy seriktes qalalardy damytý qajet. Qazir olardyń basym bóligi tek “uiyqtaityn aýdan” qyzmetin atqarady. Eger bul eldi mekenderde jumys oryndary, ýniversitetter, aýrýhanalar jáne zamanaýi infraqurylym qalyptassa, turǵyndardyń edáýir bóligi kún saiyn Almatyǵa qatynap júrmes edi.
Sondai-aq óńirlerde jańa jumys oryndaryn ashýdyń mańyzy zor. Qazaqstannyń basqa qalalarynyń ekonomikasy damyǵan saiyn, Almatyǵa kóshýge májbúr bolatyn adamdar sany da azaiady.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – qala mańyndaǵy jyldam qoǵamdyq kólik júiesin damytý. Almaty aglomerasyn damytýdyń keshendi josparynda joǵary ótkizý qabileti bar zamanaýi jolaýshylar tasymaly júiesiniń joqtyǵy negizgi problemalardyń biri retinde kórsetilgen.
“Eger qala mańynda turatyn adam Almatynyń ortalyǵyna jeke kóliksiz-aq 30-40 minýtta jete alsa, onda kún saiyn jolǵa shyǵatyn myńdaǵan avtokólik azaiar edi”, – dep túsindiredi sarapshy.
Budan bólek, jańa aýdandardy keshendi túrde salý qajet. Andrei Andreevtiń aitýynsha, turǵyn úiler infraqurylymnan bólek turǵyzylmaýy tiis.
“Jańa aýdandar joldarmen, qoǵamdyq kólikpen, injenerlik jelilermen, mekteptermen, balabaqshalarmen jáne emhanalarmen birge josparlanýy kerek”, – deidi ol.
Sonymen birge sarapshy qalada birneshe iskerlik ortalyq qalyptastyrýdyń da tiimdi bolatynyn aitady. Qazir jumys oryndarynyń basym bóligi qalanyń ortalyq bóliginde ornalasqan. Eger iskerlik belsendilik birneshe aýdanǵa teńdei bólinse, turǵyndardyń kúndelikti qatynaýy azaiyp, kólik aǵyny da jeńildeidi.
“Tabysty megapolister adamdardyń kóship kelýine tyiym salmaidy. Kerisinshe, olar aldyn ala kólik júiesine, injenerlik infraqurylymǵa, seriktes qalalarǵa jáne jańa iskerlik ortalyqtarǵa investitsiia salady. Almatyny jeńildetý degenimiz – adamdardyń kún saiyn kepteliste saǵattap turmaityn, mektep pen emhanadaǵy oryn úshin kúrespeitin jaǵdai jasaý. Buǵan aglomerany keshendi damytý arqyly ǵana qol jetkizýge bolady”, – dep túiindedi sarapshy.
