قازاقستاندا ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسى سوڭعى جىلدارى قارقىندى ەرٸ جٷيەلٸ تٷردە دامىپ كەلەدٸ. بۇل باعىت مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە گۋمانيتارلىق ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ سانالادى. ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ – ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردى وقىتۋ پروتسەسٸنە تارتۋمەن قاتار, ولاردىڭ قوعام ٶمٸرٸنە تولىققاندى ارالاسۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان تۇتاس ەلەۋمەتتٸك جٷيە. ەربٸر بالانىڭ جەكە قابٸلەتٸ مەن ەرەكشەلٸگٸن ەسكەرە وتىرىپ, بٸلٸمگە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ – ەدٸلەتتٸ جەنە ٶركەنيەتتٸ قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ باستى قاعيدالارىنىڭ بٸرٸ.
وسى ماقساتتا مەملەكەت پەن قوعام كٷش بٸرٸكتٸرٸپ, بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, پەداگوگتەردٸڭ كەسٸبي قۇزىرەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە قولداۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ باعىتىندا ناقتى شارالار قابىلداپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋعا ارنالعان ستراتەگييالىق باعدارلامالار مەن يننوۆاتسييالىق جوبالار جٷيەلٸ تٷردە ٸسكە اسىرىلىپ, ولاردىڭ نەتيجەلەرٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە ايقىن كٶرٸنٸس تابۋدا.
ەلٸمٸزدە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدا شەشۋشٸ رٶل اتقارىپ وتىرعان جەتەكشٸ مەكەمەلەردٸڭ بٸرٸ – قر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ارنايى جەنە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى. 1992 جىلى قۇرىلعان بۇل ورتالىق ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردىڭ ساپالى بٸلٸمگە قول جەتكٸزۋٸن عىلىمي جەنە ەدٸستەمەلٸك تۇرعىدان قولداپ كەلەدٸ. ورتالىق تەك دياگنوستيكامەن شەكتەلمەي, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسييالىق تەسٸلدەرگە نەگٸزدەلگەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرالدار ەزٸرلەپ, پەداگوگتەرگە كەشەندٸ كەسٸبي سٷيەمەلدەۋ كٶرسەتەدٸ.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە ەرەكشە بٸلٸم بەرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالاردىڭ سانى 240 مىڭنان استى. بۇل كٶرسەتكٸش – جاي ستاتيستيكالىق دەرەك قانا ەمەس, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ايقىندايتىن ماڭىزدى ٶلشەم. وسى مٸندەتتٸ جٷزەگە اسىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت ناقتى شارالار قابىلداپ وتىر. «بٸلٸم تۋرالى» زاڭدا ەر بالانىڭ ساپالى بٸلٸم الۋ قۇقىعى زاڭمەن كەپٸلدەندٸرٸلسە, جاقىندا «مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى (تۇلعالاردى) كەشەندٸ قولداۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى ەزٸرلەندٸ. بۇل قۇجات بالانى ەرتە جاستان باستاپ كەمەلەتكە دەيٸنگٸ كەزەڭدە جٷيەلٸ سٷيەمەلدەۋگە باعىتتالعان.
ينكليۋزييانى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارىنىڭ بٸرٸ – 2021 جىلدان باستاپ جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردٸڭ شتاتتىق كەستەسٸنە پەداگوگ-اسسيستەنت لاۋازىمى ەنگٸزٸلدٸ. بۇل ماماندار بالانى جەكە وقىتۋ تراەكتوريياسى بويىنشا سٷيەمەلدەپ قانا قويماي, ونىڭ وقۋ پروتسەسٸنە بەلسەندٸ قاتىسۋىنا جەنە ەلەۋمەتتٸك ورتاعا بەيٸمدەلۋٸنە جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا پەداگوگ-اسسيستەنتتەر مەكتەپتەرمەن قاتار مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمدار مەن تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە دە قىزمەت اتقارىپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار, جالپى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قۇرىلىمىنا ارنايى پەداگوگتەر ەنگٸزٸلٸپ, ولار مەكتەپتٸڭ پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ بۋىنىنا اينالدى.
كادرلىق قولداۋ شارالارىمەن قاتار, جٷيەلٸك جاڭاشىلدىقتار دا ەنگٸزٸلۋدە. 2022 جىلى ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸن باعالاۋ جەنە پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق سٷيەمەلدەۋ قاعيدالارى بەكٸتٸلٸپ, ولاردىڭ نەگٸزٸندە ٷش دەڭگەيلٸ جاڭا مودەل قالىپتاستىرىلدى. سونداي-اق, ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالارعا ارنالعان قولداۋ كابينەتتەرٸ مەن جەكە وقۋ باعدارلامالارى جاڭارتىلىپ, ساپالى بٸلٸم الۋ ٷشٸن قوسىمشا جاعداي جاسالدى. بۇل – حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەس كەلەتٸن تيٸمدٸ ەرٸ جٷيەلەنگەن ٷلگٸ.
ينفراقۇرىلىمدىق تۇرعىدان دا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر بايقالادى. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە 509 ارنايى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمى جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ قاتارىندا 46 ارنايى بالاباقشا, 99 ارنايى مەكتەپ, 110 پسيحولوگييالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسييا (پمپك), 230 پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق تٷزەتۋ كابينەتٸ (پپتك), 11 اۋتيزم ورتالىعى جەنە 13 وڭالتۋ ورتالىعى بار. سوڭعى جىلدارى ينكليۋزيۆتٸ كابينەتتەردٸڭ سانى ارتىپ, بٷگٸندە 1000-نان استام قولداۋ كابينەتٸ اشىلدى. مۇنداي قادامدار قوعامدا ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋگە دەگەن سەنٸمدٸ كٷشەيتتٸ. ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەردٸڭ 91 پايىزى ەرەكشە بالالارعا قولايلى جاعداي جاساعان.
ارنايى جەنە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى پەداگوگتەرگە ەدٸستەمەلٸك قولداۋ كٶرسەتۋدٸ جالعاستىرىپ كەلەدٸ. سوڭعى ەكٸ جىلدا 97 وقۋلىق پەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك كەشەن, 16 ەدٸستەمەلٸك ۇسىنىم جەنە 88 تيپتٸك وقۋ باعدارلاماسى ەزٸرلەنٸپ, وقۋ تەجٸريبەسٸنە ەنگٸزٸلدٸ. بۇل – كادر دايارلاۋ ٸسٸندەگٸ جٷيەلٸ جاڭاشىلدىق پەن ساپالى بٸلٸم بەرۋدٸڭ كەپٸلٸ.
قازاقستانداعى ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ تەك ۇلتتىق دەڭگەيدە عانا ەمەس, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا دا دامىپ كەلەدٸ. بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ بٸرٸ – الماتى قالاسىندا العاش رەت ٶتكەن World Inclusion Congress (WIC 2025). اۋقىمدى حالىقارالىق شارا قازاقستاننىڭ ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى تەجٸريبەسٸن ەلەمگە تانىتىپ قانا قويماي, ەلٸمٸزدٸڭ جاھاندىق بٸلٸم بەرۋ باستامالارىنا بەلسەندٸ قاتىسۋىن كٶرسەتتٸ. دٷنيەجٷزٸلٸك كونگرەسس اياسىندا ەلەمدٸك ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ جٶنٸندەگٸ الماتى دەكلاراتسيياسى تالقىلانىپ, يننوۆاتسييالىق جوبالار مەن تسيفرلىق شەشٸمدەر ۇسىنىلدى. بۇل باستاما قازاقستاننىڭ ايماقتىق كٶشباسشى ەرٸ جاھاندىق باستامالاردى دامىتۋشى ەل رەتٸندەگٸ رٶلٸن كٷشەيتٸپ, ەلدٸ ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ حالىقارالىق حابىنا اينالدىردى.
ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ – ەدٸلەتتٸلٸك, تەڭ مٷمكٸندٸك جەنە ادامگەرشٸلٸك قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلگەن دامىعان قوعامنىڭ ايقىن كٶرسەتكٸشٸ. ەر بالاعا ساپالى بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸ جاسالعان جاعدايدا عانا ەلدٸڭ ادامي كاپيتالى نىعايىپ, ٶركەنيەتتٸ قوعام قالىپتاسادى. مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ورتاق مٸندەتٸ – ەربٸر بالاعا ساپالى بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ. قازاقستاننىڭ وسى باعىتتاعى تەجٸريبەسٸ مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعى ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ ودان ەرٸ دامىتۋعا تىڭ سەرپٸن بەرەتٸنٸ سٶزسٸز.
لاۋرا بۇتاباەۆا,
ارنايى جەنە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ
ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى
