– نەگە جىلى ورنىڭنان باس تارتىپ, مەسكەۋگە كەتتٸڭ?
– مەسكەۋ كەڭەس ٷكٸمەتٸ كەزٸندە دە, قازٸر دە كٶپتەگەن ماماندىق يەلەرٸ ٷشٸن مٷمكٸندٸكتەر سىيلايتىن قالا. ەگەر ٶسكٸڭ كەلسە, بيٸك شىڭداردى باعىڭدىرۋدى قالاساڭ, مەسكەۋگە كەلگەن ابزال.
– وندا بارلىعىن قايتا باستاۋ كەرەك, قايتا ٶزٸڭدٸ دەلەلدەۋ قاجەت. قيىن ەمەس پە?
– مەن ۇزاق ۋاقىت ەكٸنشٸ رٶلدە قالا المايمىن. مەنٸڭ «روسسييا-1», «روسسييا-24» تەلەارناسىندا جاساپ جٷرگەن سيۋجەتتەرٸم, قازاقستاندا 2002 جىلى جاساعان ماتەريالدارىما ۇقساس. ياعني تەلەارناعا كەشە كەلگەن ادامعا جٷكتەيتٸن تاقىرىپتار. مەندە استانادا جاقسى قىزمەت, كٶڭٸلدەن شىعاتىن قارجىلىق جاعداي, شىعارماشىلىق سۇرانىس, بارلىعى بولدى. تۇرعىن ٷيمەن دە ەش مەسەلە تۋىندامادى. سوندىقتان كٶشۋ مەن ٷشٸن قيىنعا سوقتى. الايدا, دەل قازٸر كەتۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸندٸم. ەندٸ بارلىعىن ٶزگەرتۋگە مەجبٷرمٸن. 2003-2004 جىلدان بەرٸ قوعامدىق كٶلٸكتە جٷرگەن ەمەسپٸن. ەندٸ قايتا اۆتوبۋستا جٷرەمٸن. جولعا ٶتە كٶپ ۋاقىت كەتەدٸ. مەسكەۋدە تاڭعى بەستەن باستاپ ەلەكتريچكا مەن اۆتوبۋس كٷتٸپ تۇرعان بٸر توپ ادامدى كٶرەسٸڭ. قازٸرگٸ جۇمىسىمدا ماعان بارلىعى بۇيرىق بەرۋگە ەزٸر. مەنٸ تاڭعىتٷسٸرٸلٸمدەرگە جٸبەرەدٸ. بۇل كٶپكە سوزىلمايدى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
– قازاقستاندا 30 جاستان كەيٸن قاراپايىم جۋرناليست بولىپ جٷرە بەرسەڭ ۇيات بولىپ سانالادى. ولار تەزٸرەك جىلى كرەسلوعا جايعاسقىسى كەلەدٸ. سەنٸڭ جاعدايىڭدا بارلىعى باسقاشا. مەسكەۋدە جۋرناليستيكانىڭ جاعدايى قانداي? كٷنٸ بويى «دالادا» جۇمىس ٸستەۋ قانشالىقتى ىڭعايلى?
– مەن جاڭالىقتارعا كەلگەندە, جاستاردىڭ اراسىنا تٷسەمٸن بە دەپ قورىقتىم. الايدا, جاعداي مٷلدە باسقاشا بولىپ شىقتى. مەن ەڭ جاسى بولماسامدا, ەڭ ٷلكەندەرٸ دە ەمەسپٸن. مەنٸمەن بٸرگە 40-تى القىمداعان جۋرناليستەر دە جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ 15-20 جىلىن قاراپايىم سيۋجەت تٷسٸرۋمەن ٶتكٸزگەن. مۇنداي بۇل ۇيات بولىپ سانالمايدى. «ۆەستي» باعدارلاماسىنىڭ كوررەسپوندەنتتەرٸن بٸر ۋاقىتتا بارلىعىن بٸرٸگە كٶرگەن ەمەسپٸن. بٸرٸ تٷسٸرٸلٸمدە, بٸرٸ مونتاجدا. بٸراق, كابينەت پەن كومپيۋتەرلەردٸڭ سانىنا قاراعاندا 30 ادامداي بار. ودان كٶپ بولماسا, كەم ەمەس. رەسەيدەگٸ جۋرناليستيكانىڭ جاعدايى بٸزدٸكٸمەن سالىستىرعاندا ٶزگەرەك. قازاقستاندا قاراپايىم كوررەسپوندەنت ۋاقىت ٶتە شەف-رەداكتور, باس رەداكتور بولادى. ال مەسكەۋدە بٷگٸن كەلگەن جۋرناليست, تەجٸربيە جيناعاننان كەيٸن ٶزٸنٸڭ اۆتورلىق باعدارلاماسىن اشادى. ساراپتامالىق باعدارلامالاردى جٷرگٸزەدٸ... قازاقستاننىڭ جۋرناليستيكاسى رەسەيدٸكٸنەن تٶمەن ەكەندٸگٸ جاسىرىن ەمەس. ەگەر مەسكەۋ باتىستىڭ جۋرناليستيكاسىنا ەلٸكتەيتٸن بولسا, قازاستانعا بارلىعى رەسەيدەن كەلەدٸ. باتىستا جاسى 40 جەتپەگەن ادام باعدارلاما جٷرگٸزبەيدٸ. ٶنٸم قانشالىقتى ساپالى بولسا, كٶرەرمەننٸڭ وعان دەگەن سەنٸمٸ دە سونشالىقتى بەكەم بولادى دەپ سەنەدٸ. ال قازاقستاندىق تەلەارنالاردا سالماقتى باعدارلامالار, جاڭالىقتار مەن توك-شوۋلاردى تەجٸربيەسٸز, جاس مامان جٷرگٸزەدٸ. ولاردىڭ تالانتىنا كٷمەن كەلتٸرمەيمٸن. الايدا, تەجٸربيەسٸ از بولعاندىقتان سالماقتى مەسەلەنٸ تالداپ جاتسا دا, بارلىعىن ويىنعا اينالدىرعانداي بولادى. قازاقستانداعى نارىق ٶتە كٸشكەنتاي. جاقسى جۋرناليست از. ال مەسكەۋدە جاعداي مٷلدە باسقاشا. ەرقاشان ٶزٸڭدٸ جاقسى قالىپتا ۇستاۋىڭ كەرەك. سەبەبٸ, جٷرگٸزۋشٸ مەن كوررەسپوندەنتتٸڭ دەڭگەيٸ بٸردەي, ٶتە جوعارى. مٸنە مەن بارلىعىنا جەتتٸم دەپ ويلاي بەرگەندە, قالاي ارتتا قالىپ قويعانىڭدى بٸلمەي قالاسىڭ.
– جاڭالىقتاردا – ٸرٸ جول اپاتىن, جەر سٸلكٸنٸسٸ سەكٸلدٸ تاقىرىپتاردى قىزىقتى ەتٸپ تٷسٸرۋ وڭاي. سەبەبٸ ونداعى كارتينانىڭ ٶزٸ ادامدى ەلٸكتٸرەدٸ. ال ٷكٸمەتتەگٸ جينالىستاردى كٶرەرمەنگە قىزىقتى ەتٸپ جەتكٸزۋ ٶتە قيىن. وندا قىزىقتى كٶرٸنٸستە, حالىقتىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتاتىن سپيكەرلەر دە جوق. وسىعان قاراماستان جينالىستاردى دا تارتىمدى ەتٸپ جاساۋ ٷشٸن ٷلكەن شەبەرلٸك قاجەت. وسى ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, مەنٸڭ قانداي باعىتتا جىلجيتىنىمدى اڭعارۋعا بولادى. تٸكەلەي ماقاساتىمدى ايتپاي-اق قويايىن. وعان جەتۋ ٷشٸن بٸرنەشە اي عانا ەمەس, بەلكٸم كٶپ جىل قاجەت بولار.
– ەرٸپتەستەرٸڭنٸڭ قاتارىندا بۇرىڭعى قازاقستاندىقتار بار ەكەنٸن بٸلەمٸن...
– مۇندا قازاقستاندىقتار ٶتە كٶپ. بٸزدٸ قالجىڭداپ «قازاقستاندىق مافييا» دەپ اتايدى. ەرتٷرلٸ ۋاقىتتا «كتك»-دا جۇمىس ٸستەگەن ٷش ادام بارمىز. ولار كەزٸندە جوعارى لاۋازىمدى يەلەنگەن. مۇندا دا كٶپتەگەن جەتٸستٸكتەرگە جەتتٸ. بٸز شىعىس تەربيەسٸمەن ٶسكەن ادامبىز. بۇل بٸزگە كٶپ كٶمەگٸن تيگٸزەدٸ. سەبەبٸ, باسقالارعا قاراعاندا اشۋعا كٶپ بەرٸلمەيمٸز. كٶپ مەسەلەدە تەرەڭ ويلايتىنىمىز بار.
– سەنٸڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەگەن ەرەكشە ىقىلاسىڭدى بٸلەمٸن. سوندىقتان سۇراماۋعا بولماس. ەلباسى تۋرالى فيلم تٷسٸرۋگە تاعى دا شاقىرسا, مەسكەۋدەن كەلەسٸڭ بە?
– قازاقستانداعى كەسٸبي ٶمٸرٸم جٷرەگٸمدە مەڭگٸ ساقتالادى. ونى ٷنەمٸ ساعىنىشپەن ەسكە الامىن. بٸراق, بۇل مەنٸڭ ٶتكەن ٶمٸرٸم. ونى ەشقانداي ٶكٸنٸشسٸز جاپتىم. ول تۋرالى بالالارىم مەن نەمەرەلەرٸمە ايتىپ بەرەمٸن. بٸرگە جۇمىس ٸستەگەن بارشا ادامدارعا العىسىم شەكسٸز.
– بٸر جىلدارى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەن جوق بولىپ كەتتٸڭ. مەسكەۋدەن قايتىپ كەلگەننەن كەيٸن Facebook پاراقشاڭدى قايتا اشتىڭ. وسى ۋاقىت ارالىعىندا وفلايندا نە ٸستەدٸڭ? سول كەزدە مەسكەۋدەن قايتىپ كەلۋٸڭنٸڭ سەبەبٸن ايتا الاسىڭ با?
– ۆيرتۋالدى ٶمٸرٸمدٸ ۋاقىتشا جاپقاننان بٸردەڭە جوعالتتىم دەپ ايتا المايمىن. كەرٸسٸنشە, تاپتىم. ەلەۋمەتتٸك جەلٸ – ادامدارعا جامان ەسەر ەتەدٸ. ەسٸرەسە كٶپ ۋاقىتىن سوندا ٶتكٸزگەندەر, شىنايى ٶمٸر مەن ۆيرتۋالدى ٶمٸردٸڭ اراجٸگٸن اجىراتا الماي قالادى. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ اقپارات تەكسەرٸلمەگەنٸن دە ەسكەرۋ كەرەك.
– قازاقستاندا جاساپ ٷلگەرمەگەن ٸستەرٸڭ بار ما?
– بٸر-ەكٸ جٷزەگە اسپاعان ويلارىم بار. 1959 جىلى تەمٸرتاۋدا بولعان وقيعا تۋرالى ساپالى دەرەكتٸ فيلم تٷسٸرۋدٸ بۇرىننان جوسپارلادىم. وندا حالىق كەسٸپورىن نىسانىن سالۋعا قارسى شىققان بولاتىن. سونىمەن قاتار قازاقستاندا قاراۋسىز قالعان ەسكەري نىساندار تۋرالى دا تەلەۆيزييالىق جوبا جاساۋ ويدا بار ەدٸ. 25 جىلدا ەشكٸم ول تۋرالى تٷسٸرمەدٸ دە, ايتپادى دا. بٸراق مەن لاتىن امەريكاسىنا كەتٸپ قالعان جوقپىن عوي. قازاقستانعا كەلٸپ تۇرامىن. مەن قازاقستاندى جاقسى كٶرەمٸن. قازٸر قازاقستاندا جٷرسەم, جاڭا جوبالاردى جاساۋشى ەدٸم. رەسەيگە كٶشەيٸن دەپ جاتقاندا ٷلكەن جوبا ۇسىندى. بٸراق ول ٷشٸن جوسپارىمدى ۇزاق ۋاقىتقا شەگەرگە تۋرا كەلەدٸ. سوندىقتان ۇسىنىستان باس تارتتىم.
دەرەككٶزٸ: «قامشى» پورتالى
